تهدیدات محتمل آمریکا در پرتو تحولات اخیر و آینده‌ی برجام
دی ۲۴, ۱۳۹۶ – ۵:۴۰ ق.ظ |

سجاد آتشبار 

دونالد ترامپ از زمان کمپین انتخاباتی خود، مقابله با ایران را از اهداف سیاست خارجی اش معرفی کرده است. پس از پیروزی و کسب قدرت نیز، ایران و توافق هسته ای بارها هدف حملات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, گزیده ها, گفتگو

هند و افغانستان، اهداف دوسویه و پتانسیل اتحاد استراتژیک – گفتگو با محمد ابراهیم طاهریان کارشناس و سفیر پیشین در افغانستان

نگارش در آبان ۳۰, ۱۳۹۱ – ۳:۵۵ ق.ظ
هند و افغانستان، اهداف دوسویه و پتانسیل اتحاد استراتژیک  – گفتگو با محمد ابراهیم طاهریان  کارشناس و سفیر پیشین در افغانستان
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

دیرینگی روابط سیاسی هند با افغانستان به سال های استقلال هند از انگلیس بر می گردد. در این بین هر چند در برخی از دوره ها فراز و نشیب هایی در روابط بین دو کشور وجود داشته است، اما طی یک دهه ی اخیر روابط افزایش یافته و در سالهای اخیر نیز شاهد دیدار های زیادی بین مقامات دو کشور بوده ایم و نخستین پیمان استراتژیک افغانستان هم با یک کشور خارجی با هندوستان امضا شد. در این میان با توجه به سفر اخیر کرزای به هند برای درک بیشتری از دامنه روابط دو کشور به گفتگویی با محمد ابراهیم طاهریان کارشناس مسائل افغانستان و سفیر پیشین پرداختیم:

واژگان کلیدی: هند، افغانستان، پیمان استراتژیک، کرزای، اتحاد، اقتصاد، امنیت


مرکز بین المللی مطالعات صلح : در نگاهی کلی اهمیت افغانستان از دید مقامات هندی چیست؟

 اگر به رابطه کابل و دهلی نو نگاه کنیم بدون اینکه ببینیم چه حکومتی در افغانستان روی کار بوده و همچنین چه حزبی در هند نیز  در قدرت حضورداشته است به طور سنتی روابط دهلی نو کابل روابطی فعال و پویا بوده است. یعنی چه در دوران کمونیستها درکابل و چه در دوران مجاهیدین این روابط ادامه  داشته است. یعنی در امتدادی ویژه روابط دهلی نو- کابل روابطی فعال بوده مگر در مواقعی که علاقه ای از سوی کابل برای روابطه وجود نداشته است (همانند دوران طالبان یا جریان افراط که بر بخشی از جغرافیای افغانستان حاکم بود و این روابط تعطیل شد). بعد از نشست بن هم دهلی نو نقش فعالی در این زمینه تعریف کرد. یعنی هم در حوزه توسعه اقتصادی و هم  حوزه امنیت این کشور نگاه جدیدی به افغانستان داشت . شاید بتوان گفت هند و ایران از معدود کشورهای هستند که تعهدات خود را در رابطه با افغانستان عملیاتی کرده اند. هند چه در دوران ریاست دولت موقت، چه در  دوره اول ریاست جمهوری کرزای در ارانه کمک ها  از جمله واگذاری چند فروند هواپیما، ساخت پارلمان و… نقش مهم ایفا کرد. در دوره دوم کرزای نیز هند با توجه به نوع علائق کرزای که تحصیل کرده هند بود و بخشی از زندگی خود را در هند گذرانده است این روابط تشدید شد و می توان گفت این روابط کاملا فعال بوده و منجر به قرارداد استراتژیک گردید.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اهداف اصلی سیاست خارجی هندوستان از حضور و رابطه با افغانستان در چه اصولی نهفته است  ؟

حوزه نفوذ هند در افغنستان را باید در حوزه های سیاست، اقتصاد و فرهنگ دانست. در این حال باید برای پاسخ به این پرسش به روابط هند و پاکستان هم توجه کرد. دهلی نو با پاکستان مرز طولانی دارد، یکی از همسایگان مهم هند پاکستان است و جنگ هایی بین دو کشور  انجام شده است. در این حال هر چند در دهه های اخیر برخی از تنش ها کاهش یافته است، اما از آنجایی که پاکستان با افغانستان 2400 کیلومتر مرز دارد به نظر میرسد برای تنطیم در روابط استراتژیک نگاه ویژه به افغانستان دارد. یعنی  توجه هند هم به خاطر افغانستان است و هم به خاطر پاکستان نیاز میداند که رفتار منطقه ای خود را به گونه ای تنظیم کند که  اهرم های لازم را در برابر پاکستان داشته باشد و به عنوان قدرتی منطقه ای رفتاری را برای خود تعریف می کند که دستاورهای خود در افغانستان را حفظ کند.

 

  مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع واکنشهای مثبت و منفی احزاب ، گروهها و قومیتهای افغانستانی به رابطه با هند بنگریم این روابط از سوی این گروه ها تا چه حدی مورد مورد استقبال است؟

اگر به روابط دهلی نو -کابل بنگریم جدا از نوع حکومت در کابل روابط دو کشور رو به جلو بوده است و حتی هند از معدود کشورهای آسیایی است که در دوران اشغال شوروی در افغانستان سفیر داشتند. یعنی افغانستانی ها و هندی ها روابط را بر اساس  ایدئولوژیک تعریف نکرده اند، بلکه در راستای منافع ملی خود تعریف کرده اند. بنابراین تمام احزاب و گروه ها در افغانستان به جز جریان افراط ( که رابطه تنگاتنگ با پاکستان دارد)  نگاه مثبتی به رابطه هند با افغانستان داشته اند. این گروها و احزاب معتقدند که هند سرمایه گذاریهای خوبی در بخش های گوناگون در افغانستان داشته و میتواند به افغانستان کمک کند. در این حال هر چند حضور فرهنگی هند در افغانستان  باعث بروز برخی واکنشها شده است اما باید گفت افزایش این نفوذ هم در بین گروه ها و جریان های عمده افغانستان یکسان نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح : نگاه بازیگرانی چون چین ، روسیه ، ایران و امریکا به گسترش روابط و حضور هند در افغانستان چیست؟

در واقع کشورها در روابط خود اصطلاحا دو نوع از منافع را تعریف می کنند. یعنی گذشته از منافع غیر مشروع، منافع منافع مشروع  قاعدتا مورد احترام همه کشورها است. یعنی بخشی که به گسترش روابط سیاسی اقتصادی در این حوزه برمیگردد مورد قبول اطمینان بازیگران مختلف است و جای نگرانی ای برای کشورهای دیگر نیست. در این راستا مثلا  هند و ایران عملا در حوزه افغانستان رفتار اعلامی و اعمالی شان نزدیک به هم بوده است و  از این جهت افزایش روابط هند و افغانستان در حوزه منافع مشروع حساسیی برای ایران متصور نیست. ولی باید گفت نوع روابط اسلام آباد و دهلی نو که لزوما ربطی هم به موضوع افغانستان ندارد به مسائل منطقه ای هم کشیده شده است. یعنی در این موضوع نوع نگاه پاکستان به این روابط استثنا است.اما بقیه کشورهای نسبت به حضور هند در بخش های مختلف افغانستان تا جایی که منافع مشروعی است حساسیتی ندارند. گذشته از ای نیز ما اگر بخواهیم خیلی ساده سازی کنیم در حوزه رقابت کشورها هیچ بازیگری در حوزه نفوذ خود برای باریگر دیگری فرش قرمز پهن نمیکند و طبیعی است که هر کشوری به منافع و مصالح خود نگاه کند، ولی از آنجایی که افغانستان کشوری پذیرنده کمک است، هر کشوری که اقدام مثبتی در این کشور و در جهت توسعه امنیت و ثبات انجام دهد قاعدتا مورد پذیرش همه بازیگران قرار میگیرد. مثلا از نگاه ایران هر اتفاقی که منجر به توسعه امنیت در افغانستان گردد و مورد قبول مردم افغانستان و افکار عمومی باشد مورد پذیرش است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: کابل از روابط رو به افزایش با هند در جستجوی روابط اقتصادی است یا امنیتی؟

 اگر به روابط دو کشور نگاهی داشته باشیم حتی اگر یک طرف خواستار روابط یک سویه در روابط بین دو کشور باشد معنی ندارد و قاعدتا باید گفت روابط در چند بعد گسترش می باید. یعنی اگر چنین احساسی در بخش های تصمییم ساز در کابل نسبت به روابط یک سویه با دهلی نو وجود داشته باشد مسلما دهلی نو  این گونه از روابط را نمی پذیرد. یعنی توسعه روابط باید همه جانبه باشد و  به نظر هم میرسد که دهلی نو در جستجوی گسترش روابط در همه بخش ها از جمله امنیتی، سیاسی، فرهنگی و… است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: افزایش و مستحکم‌تر شدن روابط هند و افغانستان، تا چه حدی می‌تواند بر پاکستان فشار بیشتری وارد کند؟

افغانستان کشور دریافت کننده کمک و یکی از فقیر ترین کشورهای آسیا است و نیاز به کمک دارد. هند نیز کشوری مطرح در منطقه است و پاکستان هم باید از آن چه مربوط به روابط اقتصادی دهلی نو و کابل است استقبال کند، اما باید رقابت های هند و پاکستان هم در افغانستان در نظر گرفته شود و مانع از آن شد که این رقابت ها در کشوری فقیر به نام افغانستان تاثیر بدی داشته باشد. در این حال باید گفت آنچه می توان از رفتار هند در افغانستان برداشت کرد افزایش امنیت در افغانستان به نفع هند است اما باید دید چنین نگاهی در استراتژی پاکستان نسبت به افغانستان هم مشاهده میشود؟

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: هند اعلام کرده است آماده کمک به دولت کابل برای جلوگیری از بازگشت تندروها پس از خروج نیروهای بین‌المللی در پایان سال 2014 میلادی از افغانستان است و نخست وزیر هند خواستار آموزش نیروهای افغان شده  است. در این حال نقش امنیتی آینده هند در افغانستان به چه گونه ای خواهد بود؟

اکنون هم صحبت از این است که دهلی نو بیش از گذشته در حوزه امنیت و آموزش و بخش نظامی فعال گردد. حال اینکه این امر تا چه بتواند به تحولات افغانستان کمک کند جای سوال است. چرا که حساسیت ها و  نوع رابطه اسلام آباد و دهلی نو واقعیتی است و از آغاز تولد پاکستان بر مسائل افغنستان و  روابط دهلی نو کابل تاثیر داشته است. در این حال اینک این روابط تا کجا میتواند افزایش پیدا کند.

نقش منطقه ای که هند در افغانستان برای خود قائل است هم به خاطر پاکستان است و هم به خاطر خود هند، اما باید دید که واقعیت های منطقه چنین اجازه ای به هند میدهد؟ آیا کشورهای  فرامنطقه ای در قالب چهل کشور در افغانستان موفق بوده اند تا اینکه هند باشد؟ در این راستا برای بررسی این امر باید به منافع مشروع هند در افغانستان پرداخت و دید که این کشور در چه حوزه ای میتواند وارد شود. در این حال باید این تصمیم ها را نهادهای تصمیم ساز در افغانستان بر اساس واقعیت های منطقه ای اتخاذ کنند. یعنی پیچیدگی موضوع به قدری زیاد است که به کشورهای منطقه و روابط منطقه به گونه ای کلی در ذیل منافع مشروع حرکت کنند تا کمترین اثر بد بر مسائل سیاسی و اقتصادی منطقه داشته باشد. چرا که امروزه امنیت امری جمعی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح : سال گذشته رئیس جمهور افغانستان در سفر خود به هند قرارداد همکاری استراتژیک با این کشور امضا  کرد و اخیرا نیز رئیس‌جمهوری افغانستان در دیدار با نخست وزیر هند در دهلی‌نو خواستار افزایش سرمایه‌گذاری هند در کشورش شد. در این بین آینده روابط دو  کشور چگونه خواهد بود؟

روابط دو کشور جدا از دوره طالبان روابط رو به رشدی بوده است و هند دارای منافع سیاسی اقتصادی و فرهنگی خاص خود در افغانستان است. ضمن اینکه هند به عنوان قدرتی منطقه ای اهدافی را در افغانستان تعریف کرده است که در این اهداف قاعدتا نوع روابط خود را با کشورهای مطرح از جمله ایران و… را جلو میبرد. در این بین هند تا کنون سهم فراوانی در توسعه و امنیت  افغانستان بویژه در توسعه اقتصادی و کمک های بلاعوض و حمل و نقل و…. داشته است. بویژه اینکه اگر هند در دوران مبارزه نقش کمتری داشته، اما در دوران مقاومت کمک های مهمی به دولت انجام داده و می کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح : آیا امکان شکل گیری اتحاد استراتژیک در بین روابط دو کشور و جود دارد؟

حتما چنین ظرفیتی وجود دارد، اما آنچه مسلم است با توجه به نگاه پاکستان به افغانستان و نگاه پاکستان به هند به نظر میرسد باید همه جوانب قضیه مد نظر گرفته شود. اکنون نیز محدودیت استراتژیکی که هند با آن روبرو است آن است که افغانستان کشوری محاط در خشکی است و دو کشور عمده دسترسی به دریا برای این کشور ایران و پاکستان است، لذا باید افغانستان بر اساس واقعیت های ژئوپلتیکی رفتارکند و هر گونه ارتباط ملاحضاتی دارد که باید مد نظر قرار گیرد. در این حال آنچه که حداقل برای ایران مهم است آن است که هر اتفاقی که در افغانستان منجر به توسعه و  امنیت گردد از آن استقبال خواهد شد. یعنی نتیجه چنین رویکردهایی توسعه و امنیت باشد.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share