مرداد ۲۹, ۱۳۹۷ – ۱۲:۲۴ ب.ظ |

کارشناس عراقی مسائل عراق
مرکز بین‌المللی مطالعات صلح
هویت ملی را می‌توان مجموعه گرایش‌ها و نگرش‌های مثبت نسبت به عوامل و عناصر و الگوهای هویت‌بخش و یکپارچه کننده در سطح یک کشور خواند که به‌عنوان یک واحد …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, مقالات, مقالات تحلیلی

نگاه واشنگتن به پهپادها و نقش آن در خاورمیانه – گفتگو با اسماعیل بشری کارشناس دفاعی مرکز تحقیقات استراتژیک

نگارش در آذر ۲۷, ۱۳۹۱ – ۷:۰۶ ق.ظ
نگاه واشنگتن به پهپادها و نقش آن در خاورمیانه  – گفتگو با اسماعیل بشری   کارشناس دفاعی مرکز تحقیقات استراتژیک
Share

 مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

هواپیمای بدون سرنشین یا پهپاد در حال حاضر در برنامه‌های نظامی و دفاعی و امنیتی امریکا فعالیت می‌کنند و در آینده نیز به طور وسیع تری در زمینه‌های گوناگون امنیتی، نظامی و جاسوسی به کار گرفته خواهند شد. در این بین با توجه به رشد به کارگیری از این هواپیماها در جهان و منطقه خاورمیانه برای بررسی بیشتر نوع و نقش آینده این هواپیماها در استراتژی دفاعی و امنیتی امریکا در جهان و خاورمیانه به گفتگویی با اسماعیل بشری کارشناس دفاعی مرکز تحقیقات استراتژیک پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: پهپاد، نقش ، امریکا، استراتژی، ایران،  خلیج فارس، اسماعیل بشری

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بیشترین سرمایه‌گذاری در جهان در زمینه ساخت و تجهیز پهپادها را وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا انجام داده‌است و و نزدیک به یک دهه است که در عملیات‌های مختلف نظامی از آنها استفاده می‌شود. در این حال نقش پهپادها در استراتژی دفاعی و امنیتی کنونی امریکا در خاورمیانه و جهان چیست؟

یکی از مشکلاتی که امریکایی ها در گذشته مانند جنگ ویتنام و جنگ های خاورمیانه ای داشته اند آن بوده که هواپیماهای سرنگون شده آنها یا خلبانان اسیر موجب بروز مشکلاتی متعدد از جمله انتشار اطلاعات و… می شد. در این حال ایده استفاده از پهپاد ایجاد شد تا عنصر انسانی را از داخل هواپیماها خارج کنند. چنانچه در گذشته هم زمانی که هواپیماهای یو دو بر فراز شوروی سرنگنون شد و خلبانش اسیر شد مسکو بهره تبلیغاتی گسترده ای کرد و وی را با جاسوسی مهم مبادله کرد. لذا امریکایی ها در اندیشه بهره گیری بیشتر از پهپادها افتادند. در  وهله نخست از پهپادهای شناسایی بهره گرفتند و بعدها هم با پیشرفته تر شدن وسایل دفاعی برای آن تعبیه کردند و سپس آن را به حالت تهاجمی درآوردند. رفته رفته در برخی از جاها که امکان پذیر بود این هواپیماها جایگزین هواپیماهای شناسایی و جنگنده های کنونی ارتش امریکا شدند.  اکنون هم  در برخی از یگان های گارد ملی امریکا که قبلا از هواپیماهای اف 16 استفاده  میشد از پهپاد بهره گرفته میشود.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سال 2011 شرکت مشاوره‌ای «تل» با انشار گزارشی تخمین زد هزینه‌های کشورهای جهان در ارتباط با هواپیماهای بدون سرنشین طی یک دهه آینده دو برابر خواهد شد. در این حال دلایل گسترش استفاده از پهپادها توسط قدرت های بزرگ و کوچک چیست؟

هزنیه تولید هواپیماهای پهپاد بسیار پایین تر از هواپیماهای جنگنده که اکنون مورد استفاده قرار میگیرند است. چرا که کوچکی و نداشتن اتاقک خلبان هزینه تولید را کاهش می دهد. همچنین نبود وسایل کنترل هواپیما که خلبان باید به کنترل آن بپردازد و از زمین کنترل میشود به کاهش قیمت کمک میکند. علاوه بر این پهپاد ها خطر فوت، اسارت خلبان و نیاز به آموزش گسترده خلبان برای بهره گیری (که هزینه بالایی هم دارد) ندارد. در این حال از جمله از مزاییای پهپادها آن است که صندلی پران خلبان هم ندارد که خود نیز هزنیه بالایی در ساخت دارد. بنابراین به طور کلی پهپادها یک سری مزایای اقتصادی دارد و از نظر امنیتی هم مفید تر است. یعنی مجموعه دلایلی وجود دارد که کشورها به دنبال پهپادها هستند. همچنین وجود عنصر انسانی در داخل هواپیما هم تصمیم گیری در داخل هواپیما را مشکل میکند، اما پهپادها توسط سیستهای زمینی و خودکار بهتر با هدف تعیین شده برخورد میکند. در این حال مشخصا امریکا از هم قویترین ها در این حوزه است. اما نکته جالب در طراحی و ساخت آن است که اگر چه ایده پهپاد به دهه 1940  بر میگردد، اما اوایل دهه 1980 بود که امریکا شروع به بهره گیری بیشتر از پهپاد کرد. اما مسلح کردن پهپاد و مسلح کردن آن در جبهه های جنگ ابتکاری از ایران بود که نخستین بار در جبهه جنگ با عراق به کار رفت. یعنی ایران اولین اسفاده کننده از پهپاد در امور جنگی است. اکنون می توان از امریکا،  اسرائیل، روسیه، هند، ایران ،فرانسه، آلمان، بریتانا، چین ،تایوان ،ترکیه و کره شمالی به عنوان دولت هایی که به طور گسترده از پهپاد بهره میگرند نام برد . یعنی این کشورها عمدتا به این هواپیماها مجهز شده اند. البته مشخصا خیلی از این کشورها پهپادهایی از امریکا خریداری کرده اند و برخی مانند ایران، روسیه و چین هم خودکفا هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در یک دهه گذشته هواپیماهای بدون سرنشین، در بسیاری از عملیات‌های نظامی در عراق، افغانستان و لیبی حضور داشتند. و در مجموع این هواپیماها به کشته شدن بیش از صدها نفر از افراد مشکوک به شبه نظامی و عضویت در گروه های تروریستی و تعداد زیادی از غیرنظامیان منجر شدند. در این حال مهترین چالش های به کارگیری  این هواپیماها در استراتژی نظامی امنیتی امریکا چیست؟

مهمترین چالش در بهره گری از این هواپیما در استراتژی امنیتی و دفاعی امریکا به کنوانسیون حقوق جنگ ها بر می گردد. یعنی در این کنوانسیون اشاره شده است که در عملیات جنگی باید بین مواضع نظامی و غیر نظامی تفاوت قائل شد. اما ظاهرا پهپادهای امریکا بویژه در افغانستان و مناطق شمالی پاکستان اهدافی را مورد  اصابت قرار داده اند که غیر نظامی بوده و همین مساله موجب بروز اعتراضاتی توسط دولت هایی همانند پاکستان و افغانستان شده است. یعنی چون عنصر انسانی در داخل هواپیما قرار ندارد ممکن است برخی از اهداف را اشتباهی مورد حمله قرار دهد. جدا از نیز با توجه به پیشرفت هر روزه پهپاده هر چند تا حدی ضریب امنیتی خود نابودگری در برخی از این پهپادها وجود دارد، اما از دست دادن این هواپیماها و افتادن آن به دست نیروی مقابل می تواند موجب مشکلاتی همچون افشا شدن اطلاعات سری و…. را برای کشور دارنده پهپاد ایجاد کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در پاییز سال گذشته، هواپیمای جاسوسی بدون سرنشین آمریکا با نام نظامی آر کیو-170، به دست ایران افتاد ، در ما ه های گذشته هم پهپادی بر فراز  اسرائیل به پرواز در آمد و در هفته گذشته نیز پهپاد ایگل در خلیج فارس توسط ایران شکار شد. این امر چه تاثیری در راهبرهای امنیتی و دفاعی امریکا در خاورمیانه و خلیج فارس دارد؟

البته آنگونه که من می دانم امریکا تاکنون حدود 70 فروند پهپاد پری دیتور در سانحه های هوایی (اشکال در سیستم اشتباه کاربر زمینی، وضعیت آب و هوایی و یا جنگ های بوسنی و عراق) از دست داده است.  در این حال چون هزنیه این هواپیماها پایین تر است سریعتر می تواند جایگزین گردد. اما عمده ترین دغدغه امریکا میتوان آن باشدکه اگر پهپادها سالم به دست نیروی مقابل افتد ممکن است درد سرهای امنیتی، اطلاعاتی و دفاعی ایجاد کند. جدا از این نیز این خطر وجود دارد که کشور مقابل دست به مهندسی معکوس پهپادهای پیشرفته زند. چنانچه در گذشته هم امریکایی ها و روس ها هواپیماهای سالم طرف رقیب را مهندسی معکوس میکردند. یعنی اگر پهپادها به دست کشوری افتد که خود نیز تا حدی توانایی فناوری داشته باشد می تواند موجب الگو گیری و ساخت آن گردد. ایران و امریکا هم در حال تنش بوده اند و سعی کرده اند که اطلاعاتی از این راه به دست آورند. چنانچه اتفاقات اخیر درمورد  به دست آوردن پهپادهای امریکایی و اعلام معهندسی معکوس پهپادها توسط ایران می تواند ضربه ای به رقیب باشد. در این حال آنچه که ایران از پهپادها استفاده میکند بیشتر حالت شناسایی دارد تا جنگی و تهاجمی. در این حال پهپادهای شناسایی می تواند کمک زیادی به شناسایی تحرکات  دشمن در منطقه خلیج فارس و دریای عمان را کند. این امر کمک زیادی به برآورد تهدیدات بر ضد ایران دارد و برآوردها را غنی تر میکند، ولی این پهپادها هر چند کمکی به بازدارندگی می کند، اما بازدارنده تحرکات دشمن یا نقش بازدارندگی ندارد. چرا که پهپادهای ایرانی بیشتر از آنکه تهاجمی باشد شناسایی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به رشد میزان استفاده دیگر کشورها از قابلیت‌های هواپیماهای بدون سرنشین آیا می توان گفت  کشورهای خاورمیانه به سرعت در حال خرید، ساخت و رقابت تسلیحاتی در این حوزه می باشند؟

قاعدتا کشورهای خاورمیانه از جمله شورای همکاری خلیج فارس تلاش کرده اند تا همه نوع از هواپیماها را داشته باشد. یعنی کشورهایی که زمانی تعداد محدودی هواپیمای عقب مانده داشته اند به تدریج با پول نفت، برنامه های ایران هراسی و احساس تهدید بر اثر تبلیغ و… دست به خرید های انبوه تسلیحاتی میزنند و تلاش میکنند پیشرفته ترین سلاح ها را بخرند.  کشورهای سازنده هم تلاش می کنند این وسایل را به کشورها دیگر بفروشند و در کنار این امر هم تامین قطعات و.. درآمده زیادی را نصیب سازنده ها میکند. در این بین در مورد بسیاری از کشورهای خاورمیانه استفاده ای از پهپادها گزارش نشده است، اما اسرائیل در عملیات اخیر غزه از پهپادها برای بمباران مواضع حماس بهره برد. در این راستا به نوعی میتوان گفت ایران، ترکیه و اسرائیل تنها دارندگان و بهره گیرندگان عمده از  پهپادها در  خاورمیانه هستند و بقیه کشورهای هنوز چندان پیشرفتی در این زمینه نداشته اند. در این بین با توجه به پیشرفت  پهپادها و تبلیغات در مورد آن  کشورهای منطقه با سرعت زیادتری به سمت بهره گیری از این پهپادها خواهند رفت.  اما باید توجه داشت که مساله ای که امریکایی ها به آن توجه دارند آن است که زمانی که پهپادی به هر کشوری می فروشند باید مطمئن باشند که به دست غیر و یا رقیبان امنیتی و نظامی آنان نمی رسد.  یعنی مطمئنا پهپادهای با فناوری بالا را به کشورهای خاورمیانه نخواهند داد مگر اینکه کنترل آن را  در دست داشته باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نظر میرسد پنتاگون در حال حاضر به سرعت در حال افزایش بهره گیری از پهپادها  است. در این حال آینده هواپیماهای بدون سرشنین در استراتژی امنیتی و دفاعی امریکا چیست؟

آمار کاملی از پهپادهای امریکا نیست، اما همچنان در حال تولید است و تلاش کرده است تا این هواپیماها بیشتر و بیشتر شود. اما اکنون هم امریکا تلاش کرده تا هزینه های دفاعی اش به نصف تقلیل دهد تا بر بحران اقتصادی فائق گردد.  در این راستا به نظر نمی رسد که به گونه ای گسترده ای هواپیماهای بدون سرنشین زیادی را در اختیار گیرند. بویژه اینکه هواپیماهای جنگی کنونی این کشور بیشتر از  5000 فروند است. لذا پهپادها به تدریج ممکن است برخی از عمیات ها را بر عهده گیرند.

 

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share