آذر ۱۴, ۱۴۰۰ – ۹:۴۳ ب.ظ |

کارشناس ارشد مسائل ترکیه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حزب  جمهوریخواه خلق  ، اولین حزب جامع سیاسی در جمهوری نوین ترکیه است  که در نهم سپتامبر سال ۱۹۲۳ .م، توسط ژنرال( پاشا)‌ مصطفی کمال ، ملقب به …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, گزیده ها, گفتگو

نشست تهران، دستاوردها و جستجوی راه حل بومی به جای طائف سوری – گفتگو با محمد صادق الحسینی کارشناس مسائل خاورمیانه

نگارش در آذر ۳, ۱۳۹۱ – ۱:۱۱ ق.ظ
نشست تهران، دستاوردها و جستجوی راه حل بومی به جای طائف سوری  – گفتگو با محمد صادق الحسینی  کارشناس مسائل خاورمیانه
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

تهران به مدت دو روز میزبان اولین نشست گفت‌وگوی ملی سوریه با شعار «خشونت نه: مردمسالاری آری» با حضور نمایندگان احزاب، گروه‌ها، اقوام، منتقدین، احزاب سیاسی مخالف (بیش از 150 تن از شخصیت‌های سوری و 40 حزب سوری) و همچنین «علی حیدر» وزیر آشتی ملی سوریه به عنوان نماینده‌ حکومت این کشور بود. در این بین برای بررسی بیشتر اهداف و دستاوردهای این نشست گفتگویی با محمد صادق الحسینی کارشناس ارشد حاضر در دو روز نشست تهران داشته ایم:

واژگان کلیدی: گروه های سوری، دستاورد، نشست تهران، مسیحی، راه حل بومی، سنی، طائف سوری


مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به حضور نمایندگان احزاب، گروه‌ها، اقوام، منتقدین، احزاب سیاسی مخالف دولت سوریه در تهران به نگاه شما آیا میزان حضور گروه ها و احزاب اکثریت سنی مذهب در نشست تهران چشم گیر بود؟

نظام سیاسی سوریه لائیک است و تاکنون مسائل دینی خیلی لحاظ نشده است. در این حال در نشست تهران سطح نمایندگان اکثریت سنی مذهبی سوریه بالا بود و اکثریت شرکت کنندان سنی بودند. یعنی به جز نمایندگان اقلیت کرد، علوی، شیعه و  مسیحی نمایندگان عشایر، احزاب، سازمان ها و پارلمان از اکثریت سنی بود. همچنین شخصیت ها مستقل زیادی در این نشست حاضر بودند که بیست و چند سال در زندان حاضر بوده اند. همچنین ناصریست ها،  چپی ها، مستقل ها و.. همه سنی بودند. یعنی اکثریت سنی حاضر در نشست تهران روشن و واضع بود، لذا می توان گفت شرکت کنندگان سنی نمایندگان طیف وسیعی از اکثریت مردم سنی مذهب سوریه بودند و مشارکت فعالی هم در نشست داشتند. گذشته از این در بین گروه های دیگر هم   نمایندگانی از احزاب و مذاهب مسیحیان (ارمنی ها، پروتستان کاتولیک) دروزی و اقلیت ها و نمایندگان مذهبی، سیاسی، نمایندگان مجلس،  افراد حزبی و  نمایندگان مذهبی در نشست تهران حاضر بودند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  آیا می توان گفت که همه طرف های داخلی سوریه به اهمیت گفتگو، توقف خشونت و عدم دخالت خارجی اذعان دارند؟

ابتکار عمل ایران از همان اوایل بحران سوریه در راستای طرح جامعی بود که هم از نظر منطقی و عقلایی و هم از نظر میدانی قابل اجرا باشد و نتیجه مثمر ثمری هم برای سوریه داشته باشد. به این معنی به نظر ایران، اکثریت ملت سوریه ، فعالان میدان سیاسی در سوریه، مساله سوریه مساله ای متفاوت با بهار ها و انقلابهای عربی بود. چرا که به چند علت سوریه وضعیتی متفاوت داشت. نخست  سوریه کشور مقاوم و شاید تنها کشور مقاوم در برابر امریکا و صهیونیسم بود که عقب نشینی نکرد و مواضع ثابت خود از دوران حافظ اسد ادامه داد. یعنی مشکل اصلی که پرونده سوریه را به بحران لاینحل تبدیل کرده است موضع خانمان سوز و دشمنانه غرب و جبهه استکبار جهانی بر ضد سوریه است. دوم دولت سوریه تنها کشوری است که در راستای تحرکات مشروع مردمش اعلام موضع مثبت و همگرا با خواسته های مردم داشته و تصمیم به  تغییر نظام سیاسی و گفتگو با احزاب و گروهها را اعلام کرد و با اعلام آمادگی به راه حل بومی سوری و فراگیر توجه کرده است. در حالی که کشورهای دیگر عربی این ویژگی را نداشتند. سومین ویژگی سوریه ارتش آن است. یعنی ارتش از روز نخست تاکنون منسجم و مدافع اصولی و محکم رهبری اسد، دولت و جامعه سوریه بوده و نشانه ای از انشعاب و فروپاشی در آن نبوده است. چهارم هم مرزی سوریه با اردن، ترکیه، لبنان و عراق (که خود دارای مشکلاتی شبیه سوریه بوده اند) باعث شده است تا هر گونه رخداد در سوریه به سایر کشورها هم منتشر شود.  لذا ایران از روز نخست درگیری ها دعوت به گفتگو کرده است و از آنجا که طرح های خارجی همانند از هم پاشیدن سوریه، ایجاد جنگ داخلی ، مسلح کردن اپوزسیون، جنگ شیعه –سنی، علوی- اسماعیلی و مسلمان و مسیحی به جایی نرسیده است، انتخاب ایران تنها گزینه ای است که همه به آن رسیده و اذعان کرده اند که راهی جز گفتگو بین طرف های مختلف در سوریه وجود ندارد. یعنی عملا دخالت نظامی ، ایجاد منطقه حائل، مسلح کردن اپوزسیون، خرید اشخاص و سفیران و وزیران و… نتیجه نداد، لذا راه حل سیاسی  مورد نظر قرار گرفت. یعنی ویژگی کنفرانس  تهران آن است که در لحظه ای تاریخی منعقد میشود که همه طرف های داخلی سوریه به اهمیت گفتگو، توقف خشونت و عدم دخالت خارجی اذعان دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: قبلا معاون وزیر امور خارجه سوریه نشست اخیر مخالفان این کشور در پایتخت قطر را نوعی «اعلان جنگ» علیه دمشق دانسته بود. در این حال با توجه به شرکت مقامات سوریه در  نشست تهران تفاوت مهم نشست تهران با دوحه در چه است؟

 اولین ویژگی نشست تهران آن بود که هیچ انتخاب، تحمیل و یا اظهارا نظر و اراده ای نه از سوی خود سوری ها و  نه از سوی میزبان (یعنی ایران) به منظور تعیین تکلیف مردم سوریه و نظام سیاسی حاکم آینده و اینکه نمایندگان آن چه گروه و شخصی باشند وجود نداشت. یعنی نه سوری ها  این موضوع را مطرح کرند و نه ایران هم طرحی برای این اجلاس آماده کرد. در صورتی که هم در استانبول و هم در دوحه طرح هایی هم در مورد نوع نظام سیاسی آینده و همگرایی این نظام با اسرائیلی، اروپا و امریکا مد نظر بود. هم اینکه گروه و شخصیتهایی خود را نماینده مردم سوریه و جامعه سوریه معرفی کردند و اکنون نیز به دنبال اخذ مشروعیت از کشورها و سازمان های بین المللی هستند. در حالی که در تهران  فقط و فقط  بر ایجاد فضای گفتگو در بین سوری  ها و در خود سوریه ها اشاره شد. یعنی گرو ها و احزاب شرکت کننده در نشست تهران خود را نماینده مردم سوریه ندانستند بلکه  به اصل گفتگو جدا از رویکرد خشونت بار طرفداران نشست های استانبول و دوحه متمرکز شدند. گذشته از این همه کسانی که در نشست تهران حاضر بودند مخالف طرح ها و دخالت مستقیم ترکیه بودند. چنانچه یکی از بندهای مهم مطرح شده و بحث شده  در نشست انتقال سلاح، دخالت و تعیین تکلیف ترکیه در امور سوریه بود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به برگزاری اولین نشست گفت‌وگوی ملی سوریه با حضور نمایندگان احزاب، گروه‌ها، اقوام، منتقدین، احزاب سیاسی مخالف و وزیر آشتی ملی این کشور در تهران به نگاه شما دستاورهای مهم و عمده این نشست چه است ؟

نخست آنکه در این نشست به قطع دست دخالت خارجی از  سر سوریه اشاره شد و برای اولین بار ترکیب شرکت کنندگان در نشست تهران( از 40 حزب سیاسی فعال در صحنه سوریه روسای عشایر و قبایل، شخصیت های مستقل، سازمان‌ها و مجموعه های فعال اجتماعی، گروه های مذهبی اعم از مسیحی و مسلمان که نمادی از زندگی مشترک سوریه ها بود) تصمیم گرفت که دست بیگانه از سوریه کوتاه شود. دوم آنکه درخواست واضح  و روشنی از تمام گروه های سلح و شورشیان انجام گرفت تا سلاح را بر زمین گذارند. سوم اینکه از دولت سوریه هم خواستند زندانیان سیاسی را آزاد کند و با جدیت کامل وارد مذاکره با تمام طوایف و نمایندگان مختلف شوند و منتظر نباشد که تحولات منطقه سوریه را به ناکجا‌آباد کشاند. دستاورد مهم  دیگر این نشست قبول کمک دوستانه ایران و هر کشوری دیگری که قصد دخالت در امور داخلی  سوریه را ندارد به منظور گسترده کردن دامنه گفتگوی سوری- سوری (حتی با کسانی که قبلا سلاح  برداشته بودند و اکنون سلاح را کنار گذاشته اند) بود. همچنین دستاور دیگر فشار بر مخالفان و اپوزسیون دولت سوریه و تلاش برای اقناع سازی آنان برای ورود به روند گفتگو به گونه ای جدی و عمیق است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با در نظر داشت حضور «قدری جمیل» معاون نخست وزیر سوریه و «علی حیدر» وزیر آشتی ملی سوریه در نشست تهران و اینکه این گفت‌وگوی ملی برای اولین بار با حضور دولت و نماینگان ملت سوریه برگزار می شود. آیا می توان گفت اکنون دولت سوریه نگاهی جدی تری به گفتگو با مخالفان دارد ؟

بله. چنانچه به نظر من هر چند این شخصیت ها و  افراد به عنوان نماینده احزاب خود در  تهران شرکت کرده بودند، اما در عین حال هم صلاحیت هایی هم از سوی دولت به آنان داده شده است تا بیانگر آن باشد که دولت سوریه دوست دارد امتیاز های جدیدی به اپوزسیون دهد و حاضر است با آنها به گونه ای جدی وارد مذاکره گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به ویژگی متفاوت  نشست تهران با نشست اخیر دوحه و تشکیل ائتلاف ملی مخالفان و انقلابیون سوریه آیا می‌توان گفت نشست تهران می تواند تصمیمات نشست دوحه را زیر سوال قراردهد؟

به نظم من اینگونه است. چرا که در بیانیه پایانی شرکت کنندگان نشست تهران (که بدون دخالت تهران داده شد) شرکت کنندگان در نشست هر گونه ایجاد تشکیلاتی در دوحه، استانبول و یا هر جای دیگری که  طرف بیگانه ای نوع تشکیلات را تعیین کند و این تشکیلات بر اساس مسابقه برای رسیدن به قدرت از راه سلاح و خشونت باشد را رد کردند. یعنی این رویکرد به شرط اینکه شرکت کنندگان اراده جدی خود را در میدان عمل و در داخل سوریه نشان دهند به مرور زمان می تواند اکثریت مردم سوریه را به طرف خود جذب کند. یعنی به نظر میرسد شرکت کنندگان نشست تهران طرح هایی جدی برای سلب مشروعیت از مخالفان خارجی و مسلح در برنامه دارند و در اولین فرصت هم در دمشق جلسه ای خواهند داشت و اعلان خواهند کرد که هیچ کسی حق تعیین سرنوشت و نمایندگی مردم  سوریه را از خارج ، مگر اینکه با احزاب، گروه ها ، اقوام و.. داخل سوریه شریک باشد، ندارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به ویژگی متفاوت  نشست تهران با سایر نشست‌هایی (از جمله نشست ژنو و نشست اخیر دوحه) که تاکنون در این زمینه برگزار شده آیا می‌توان نشست تهران را گامی در راستای ایجاد نوعی پیمان طائف سوری ( همچون پیمان طائف لبنان در اواخر جنگ لبنان ) دانست؟

نه آنهایی که در نشست تهران حاضر شدند به دنبال پیمان طائف سوری بودند و نه طرح ایران هم طرح طائف سوریه است. اما باید گفت اخضر ابراهیمی، روسیه و برخی کشورهای دیگر در منطقه و بین الملل به دنبال نوعی پیمان طائف سوری هستند. یعنی به علت مسدود شدن راه حل های مناسب که مردم سوریه به دنبال آن هستند ممکن است در توافقات بین اللملی و منطقه ای به سوری ها تحمیل گردد. گذشته از این نیز  ممکن است فرانسه، امریکا و مثلث آنکارا، دوحه و عربستان هم در اثر پیچیدگی های پرونده سوریه به سمت طائف سوری روند، اما ایران تلاش می کند که راه حلی بومی که خود سوری ها انتخاب کنند مد نظر قرار گیرد. چنانچه نشست تهران برای تعدیل و متعادل کردن هر طرحی که ممکن است به سوریه تحمیل گردد بود. یعنی راه حل بومی بهترین راه حل برای برون رفت از بحران پیچیده و خانمان سوز است. در این حال با توجه به وضعیتی که لبنان و عراق دارند معلوم نیست که هر گونه پیمان طائف سوری هم بهترین راه حل برای بحران سوریه باشد. بنابراین باید خود سوری ها تصمیم گیر باشند و در داخل گفتگو را گسترده کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شرکت کنندگان در اجلاس تهران علاوه بر موافقت با تشکیل کمیته مشترکی از معارضین و دولت سوریه به منظور بررسی بحران و همچنین تشریح گفتگوی ملی برای دیگر گروه های معارض تشکیل شد. در این حال آیا تصمیمات نشست تهران می تواند از دامنه عملیات و رویکرد مسلحانه ائتلاف ملی مخالفان و انقلابان سوریه بکاهد؟

بله. به نظر من این امر گام محکم و ریشه داری خواهد بود. از آنجا که قرار است نشست دوم در سوریه هم منعقد گردد، هر چه  جلوتر رویم رویکرد خشونت آمیز کمتر مورد استقبال مردم، نخبگان، کادر های فعالان سیاسی خواهد بود و اندک اندک فرهنگ گفتگو بر فرهنگ خشونت و حذف دگر اندیشان و دیگران غلبه خواهد یافت .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین ماموریت کمیته مشترک ایجاد شده در نشست تهران بین معارضان و دولت سوریه چیست؟

دو ماموریت ساده به کمیته پیگیری که در تهران  تشکیل شد داده شده است. نخست تعمیق و تحکیم گفتگو و توسعه دایره گفتگو به شمول کسانی که در اجلاس حاضر نشده بودند. دوم هم آماده کردن نشست دوم گفتگوی ملی در خود دمشق. جدا از این هیچ گونه قانون گذاری و مشروعیت سیاسی و تعیین سیاسی نه درخواست کردند و نه به آنان داده شده است. یعنی هم شرکت کنندگان و هم میزبان به دنبال برون رفت از چالش بحران سوریه هستند تا مردم سوریه با توقف خشونت و جنگ  بتوانند در محیطی سالم به بحث در مورد آینده  بنشینند.

 

گفتگو از : فرزاد رمضانی بونش

 

 

Share