خرداد ۴, ۱۳۹۸ – ۱:۳۳ ب.ظ |

روزنامه‌نگار و فعال سیاسی افغانستان
مرکز بین المللی مطالعات صلح – ipsc
روابط افغانستان با پاکستان از پیدایش و ظهور کشوری نو به نام پاکستان در پس از جنگ جهانی دوم همواره با فراز و نشیب …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

مصر ,بحران آب و روابط با کشور های حوزه نیل

نگارش در خرداد ۹, ۱۳۸۹ – ۱۱:۱۹ ب.ظ
مصر ,بحران آب  و روابط با کشور های حوزه نیل
Share
مصر ,بحران آب  و روابط با کشور های حوزه نیل

علی رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC

www.peace.ipsc.org


مصر اساسا تمدنی رودخانه ای است تمدنی که در طول حیات خود رابطه ای ناگسستنی با رود نیل داشته است بیگمان این اهمیت استراتژیکی , ژئوپلتیکی,اقتصادی و حیاتی نیل  نه تنها برای مصر کاسته نشده است بلکه بنا به دلایلی همچون افزایش نیاز  به آب برای توسعه اقتصادی کشاورزی,صنعتی و مهمتراز همه تامین آب نوشیدنی 80 میلیون جمعیت خود بر اهمیت نیل برای امنیت ملی این کشور افزوده شده است با این حال با افزایش توجه کشورهای دیگر حوزه نیل به استفاده از آب نیل بنا به دلایل داخلی و خارجی هم اینک مصر در شرایط سرنوشت سازی قرار گرفته است شرایطی که به نوعی حیات سیاسی این کشور را در آینده تحت تاثیر خود قرارمیدهد .

بی شک معیار کنونی برای تقسیم آب رودخانه نیل تا کنون  توافقنامه سال 1929 میان دو کشور مصر و بریتانیا (که همه کشورهای سرچشمه رود نیل را تحت سلطه خود داشت) است که در سال 1959 مصر و سودان ضمن صحه گذاشتن بر مفاد آن اصلاحاتی را در برخی مواد آن اعمال نموده و بر آن اساس سهم هر یک از کشورهای حاشیه این رود مشخص شده است. عهدنامه مصر و سودان در سال 1959 به مصر اجازه می دهد تا 87 درصد از جریان 84 میلیارد متر مکعبی آب نیل  را مورد استفاده قرار دهد سهمی که هم اینک کشور های با لا دست با آن مخالفت شدیدی دارند اما در مقابال مصر میکوشد تا با حفظ سهم خود  امضای قرارداد جدید در اوگاندارا بی اعتبار جلوه دهد.

نگاه کشور های بالا دست:

کشورهای بالادست رود نیل  از یک سو برای رشد و توسعه خود به حجم بیشتری از آب نیازمندند لذا معتقدند که  طرز تقسیم کنونی آب عادلانه و منصفانه نیست چرا که بر اساس توافقنامه های قبلی 87 درصد آب این رودخانه سهم مصر است.در این راستا در ده سال گذشته کشورهای بالادست نیل تلاش های زیادی برای افزایش سهم خود از آب نیل انجام دادند و نشست های مختلفی(  مانند کینشاسا و بندر اسکندریۀ مصر ) نیز برگزار کردند که هر بار با مخالفت های مصر و سودان بدون دست یابی به هیچ نتیجه ای به کار خود پایان می دادند.در این میان با بی نتیجه بودن نشست چند ماه قبل  وزیران آب کشورهای حوزه نیل  در شرم الشیخ مصر کشورهای بالادست  برای امضای چارچوبی جدید بدون توجه به مخالفت های مص وسودان  اعلام آمادگی کردند.

توافقنامه جدید:

با حذف مصر و سودانبه عنوان مخالفان, قرارداد جدید  توسط کشور های بالا دست رود نیل در تاریخ 14می2010 در اوگاندا امضاء شد. چهارچوب همکاری حوزه نیل نام قرادادی است که قرار است تا جایگزین پیمان سال 1959 شود . پنج کشور اوگاندا، رواندا، تانزانیا و اتیوپی و کنیا در با امضای  موافقتنامه جدید به دو  کشوردیگر حوزه بالادست نیل(بروندی و جمهوری دموکراتیک کنگو) یک سال فرصت دادند تا با امضای آن به جمع این کشورها بپیوندند. بر اساس چهارچوب جدید تعیین شده، “کمیسیون حوزه نیل” (Nile Basin commission) جایگزین “طرح حوزه نیل” (Nile Basin Initiative) شده و از این به بعد تمام پروژه هایی که مربوط به این رودخانه باشد را بررسی، تصویب و یا رد می نماید. بیشک هدف اصلی توافقنامه جدید گرفتن حق وتو مصر و کاهش  سهم آبی مصر  است  روندی که با واکنش های شدیدی در مصر روبرو شده است در این راستا مصر  به نظر میرسد تا  با در پیش گرفتن استفاده از اهرمها وابزارهایی در راستای حفظ معاهدات پیشین حرکت کند :

1.از آنجا که کشور مصر  تقسیم های پیشین راناعادلانه نمیداند است ( منابعی غیر از آب رود نیل مانند منابع زیرزمینی و باران های فصلی فراوان کشور های دیگر) و با توجه به نیاز شدید مصر به آب حفظ سهم کنونی  آب نیل به مسئله ای ملی برای همه مصری ها تبدیل شده است  در این روند حق تاریخی قاهره از آب این رودخانه خط قرمز مصر است ولذا این کشور همه اقدامات قانونی از جمله افزایش رایزنی و برگزاری اجلاس هایی با کشور های این  را مورد نظر قراردارد در این راه مصر میکوشد تادر نهایت با دادن امتیازهایی  حداقلی به آنان بر حفظ  اعتبار قراردادهای 1929 و1959 تاکید کند..

2.به نظر میرسد مصر در صدد پیگیری  پرونده فنی درباره توافقنامه‌های تاریخی در رابطه با آب رودخانه نیل است تا آنها را در دادگاه های بین المللی و سازمان ملل پیگیری کند . در این راستا  ار آنجا که  بر اساس قوانین بین‌المللی و مصوبات دادگاه بین‌المللی لاهه کلیه توافقنامه‌های قدیمی قابل تغییر نیستند و دارای مشروعیت هستند مصر بر  حقوق تاریخی و آبی خود تاکید خواهد کرد.

3.از آنجا که هم مصر وهم سودان به نقش اسرائیل در افزایش همگرایی کشور های بالادست رود نیل اذعان دارند  مصر میکوشدتا با گره زدن روابط تل آویو با نقش مصر در صلح اعراب واسرائیل  به نوعی از این اهرم در کاهش حمایت های اسرائیل از کشور های بالادست نیل عمل کند چه اینکه تل آویو با در نظر داشتن اهرم آب نیل کوشیده است تا روابط گسترده ای با کشور های بالادست نظیر اتیوپی برقرار و در جهت کمک به پروژه های سد سازی و..آنها بر رود نیل به آنان یاری رساند.

4.مصر میکوشد تا با افزایش وجهه دیپلملتیک دولت های خود نظر کشور هایی همانند انگلستان(استعمارگر پیشین وطرف قرارداد1929 )و ایالات متحده  را به حمایت بیشتر  از معاهده های پیشین جلب کنند امری که با توجه به نقش قاهره در خاورمیانه میتوتند مورد توجه غرب قرار گیرد.

5.با  در پیش بودن همه پرسی استقلال جنوب سودان در سال 2011 وبا  در نظر داشتن خطر جدایی دولت مسیحی جنوب سودان از این کشور( یعنی اضافه شدن یک دولت مسیحی دیگربه کشور های بالادست  رود نیل ) مصر میکوشد  با وجود فشار های بین المللی  موجود بر عمر البشیر از دولت مرکزی این کشور حمایت کرده  و ازگزینه  سودان متحد  حمایت کند امری که به منافع بلند مدت این کشور در سودان کمک خواهد کرد.

6.آسیب شناسی رولابط مصر با کشور های بالا دست نیل  مورد توجه قرار گیرد د این راستا مصر در اتخاذ سیاستی فراگیر برای برخورد با بحران فعلی با توجه کاهش بودجه کمک به کشورهای حوزه رود نیل با تاخیر عمل کرده است این در حالی است که بساری از کشور های بابادست رود نیل نیازمند کمک های اقتصادی هستند امری که مصر نتوانسته تا کنون در برآوردن آن به آنان یاری رساند.

7. با توجه به کمک ها وسرمایه گذاری های کشور های اروپایی در کشورهای بالادست (بویژه اتیوپی که  در سال ‪۲۰۰۹‬ سه میلیارد دلار از کشورهای اروپایی کمک گرفت) و نهاد های  مالی و اقتصادی فشار بر این کشور ها بیشک مد نظر مقامات قاهره خواهد بود .

8.مصر  در گذشته و حال در مورد استفاده از اهرم نظامی برای جلوگیری از کاهش سهم آبی خود این کشور ها را تهدید کرده اما این امر میتواند به عنوان گزینه ی نهایی در حفظ امنیت آبی خود مورد توجه باشد.

Share