ترکیه و اهداف بلند مدت آن در شمال عراق
فروردین ۲۹, ۱۳۹۷ – ۹:۱۵ ب.ظ |

حسن کریمی
دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران و عضو انجمن ژئوپلیتیک ایران
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC
 
مقدمه:
 فروپاشی رژیم بعث در سال2005میلادی و شکل گیری نظام فدرال در کردستان عراق، بر وفق مراد دولت ترکیه نبود …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اسرائیل, خاورمیانه, عربستان, گفتگو

متغیرهای دخیل در آینده ی روابط اسرائیل و عربستان -گفتگو با دکتر امیر دبیری مهر

نگارش در خرداد ۱۰, ۱۳۹۵ – ۱۲:۳۲ ق.ظ
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

روابط عربستان و اسرائیل از جمله روابطی است که در خاورمیانه با ابهام های مختلف در بعد علنی و عملی روبرو بوده است. در سال اخیر نیز برخی خبرها در مورد همکاری های اطلاعاتی و امنیتی دو سو منتشر شده است. در این میان، برای بررسی بیشتر آینده ی همکاری های ریاض و تل آویو گفتگویی با دکتر امیر دبیری مهر کارشناس مسائل خاورمیانه انجام داشته ایم:

واژگان کلیدی: آینده روابط اسرائیل و عربستان، روابط اسرائیل و عربستان ، بسترهای روابط اسرائیل و عربستان، محور ترکیعربی، همگرایی اسرائیل و عربستان ، ظرفیت های همگرایی در روابط اسرائیل و عربستان، همکاریهای امنیتی و نظامی عربستان و اسرائیل

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه برخی در تل آویو عربستان سعودی آخرین امید و خط دفاعی اسرائیل است عربستان سعودی تنها کشوری است که در برابر جمهوری اسلامی ایران ایستاده است. در تحولات یک سال گذشته خاورمیانه، مهمترین متغیرها و بسترهای همکاری اسرائیل و عربستان در چه حوزه هایی قرار داشته است؟

از جمله مباحث مطرح در روابط بین الملل تاثیر پذیری سیاست خارجی کشورها از مشروعیت یا حقانیت داخلی آنها ست .یکی از قواعد حاکم در ذیل این بحث این است که دولتها وقتی در داخل دچار بحران مشروعیت می شوند در سیاست خارجی خود دچار دو وضعیت پاردوکسیکال می گردند از سویی در برابر برخی دولتها پرخاشگر شده و از سوی دیگر در برابر برخی دولتها دچار ضعف و تسلیم می شوند و سیاست خارجی آنها از نظم و دیسیپلین خاصی تبعیت نمی کند.. عربستان هم از جهت نظری و ارزشهای دموکراتیک و هم از بعد عمل گرایانه دچار بحران شدید مشروعیت شده است . با توجه به نظام پدرسالارانه اقتدارگرای حاکم در این کشور و سیاست های به شدت واپسگرای حاکم بر این کشور روز به روز بحران مشروعیت در ریاض شدید تر می شود و همانطور که در برخی گفتگو ها و نوشته هایم یاد آور شده ام شواهدی وجود دارد که این رژیم تا 10 سال اینده دچار اضمحلال و فروپاشی درونی خواهد شد . همین وضعیت موجب شده عربستان از سویی با برخی کشورها مثل ایران خصومت ورزیده و در یک جنگ نیابتی در برابر تهران قرار گیرد و ازسوی دیگر برای ایجاد تکیه گاه به روابط پنهانی با اسراییل متوسل شود . نکته مهم این است که ارتباطات پنهان آشکار ریاض تل آویو نشان دهنده اوج ضعف عربستان در منطقه و اعوجاج سیاست خارجی این کشور است . زیرا ریاض دیگر نمی تواند مدعی رهبری جهان اسلام علیه بزرگترین تهدید کشورهای اسلامی در خاورمیانه یعنی اسراییل باشد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: قبلا ویکی‌لیکس و منابع دیگری از حجم همکاری امنیتی اسرائیل و عربستان سعودی خبر داده بودند. به نگاه شما وضعیت همکاری نظامی و امنیتی دو کشور چگونه قابل تحلیل و بررسی است؟

این همکاریها در دو حوزه صورت می گیرد اول همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی علیه ایران و عراق و سوریه است . بسیاری از اطلاعاتی که منجر به موفقیتهای داعش در منطقه شده از جانب رژیم صهیونیستی در اختیار عربستان و از سوی عربستان در اختیار داعش قرار می گیرد . دوم فروش تجهیزات و تسلیحات جنگی از جانب اسراییل به عربستان است .می دانیم که عربستان سالانه بالغ بر 80 میلیارد دلار خرید تسلیحات از کشورهای غربی دارد که بخش از آن به خرید از اسراییل اختصاص دارد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی چه عوامل و بسترهایی موجب شده روابط عربستان و اسرائیل از حالت پنهانی گذشته ی خود فاصله گیرد؟

همانطور که قبلا عرض کردم رابطه عربستان با اسراییل برخلاف ادعاهای عربستان مبنی بر محوریت داشتن در جهان اسلام است و ناقض این ادعاست. از این رو باید بصورت تدریجی رخ دهد و حساسیت ها را کمتر کند. البته تردید نکنید اگر عربستان دچار بحران مشروعیت نبود، اولا دست به چنین رابطه ای با اسراییل حتی بطور پنهانی نمی زد، ثانیا اگر این بحران عمیق نبود این رابطه را آشکار نمی ساختعربستان از سال 2003 به بعد و تحولات عراق خود را بازنده تحولات منطقه در برابر ایران می داند و به ترور و خشونت متوسل شده و هنجار شکنی های بین المللی را نیز پیشه خود ساخته که بارزترین ان رابطه با اسراییل است .

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش آمریکا در روابط کنونی اسرائیل و عربستان چیست؟

موضع عربستان در این مساله مانند سیاست کلان واشنگتن در منطقه دو وجه متضاد دارد که هنوز تئوریسین های امریکایی نتوانسته اند آن را حل کنند و برخی تدابیر تئوریک هم از سوی کارگزاران سیاست خارجی امریکا جنبه عملیاتی پیدا نکرده است . این تناقض به این مساله باز می گردد که امریکا بعنوان مدعی لییرال دموکراسی در جهان بهترین روابط را با کشورهای نامشروع و مستبد منطقه و بد ترین رابطه را با کشوری مردم سالار مانند ایران دارد. و منافع عینی خود را بر ارزشهای ایدئولوژیک خود ترجیح می دهد . از این رو واشنگتن در خصوص رابطه اسراییل و عربستان هم در سطح منافع عینی خود را موافق و همسو با این روابط می داند اما پاسخی به افکار عمومی منطقه و کشورهای مستقل ندارد. زیرا حمایت از کشور تروریست اسراییل خلاف ادعای صلح جویی امریکا و رویارویی مستقیم با مسلمانان منطقه است و حمایت از عربستان هم دهن کجی به همه ارزشهای دموکراسی و لیبرالیسم و رویارویی با افکار عمومی غرب و حتی مردم امریکاست. طبیعی است حمایت از روابط کانون ترور و کانون تحجر و واپس گرایی قابل توجیه نیست و بعنوان یک مشکل بزرگ پیش روی سیاست خارجی امریکاست .

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چه تفاوت هایی در سیاست منطقه ای ریاض و تل آویو در حوزه مسائل خاورمیانه وجود دارد؟

امروز مهمترین تفاوت در سیاست های منطقه ای این دو رژیم در ابعاد درون گرا یی و برون گرایی است. اسراییل رویکردی کاملا درون گرا و نظاره گر دارد. زیرا عربستان و داعش با آتش افروزی در منطقه خواسته های تل آویو را براورده کرده اند اما عربستان سیاستی برون گرا دارد که نقطه اوج آن حمله نظامی به یمن است .

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی در اسرائیل براین نظرند که روابط بین تل‌آویو و ریاض در زمینه‌های گوناگون دوستانه و قوی است و اسرائیل و عربستان سعودی منافع اقتصادی و سیاسی مشترکی در خاورمیانه دارند.آیا افزایش روابط دو قدرت اقتصادی و سیاسی عربستان و اسرائیل نظم منطقه‌ای را تحت تاثیر عمده قرار میدهد؟

بله نظم منطقه ای را می توان اینگونه تصویر کرد . کشورهایی که اولویت خود را به اقتصاد و توسعه اختصاص داده اند و تحت حمایت غرب هستند مانند عمان و کویت و امارات

کشورهای عضو مقاومت اسلامی مانند ایران و عراق و سوریه و فلسطین

و کشورهای دچار بحران های ریشه دار سیاسی و امنیتی مانند اسراییل و عربستان اما واقعیت روابط بین الملل در زمانه ما همه این کشورها را از هم متاثر می سازد. عربستان و اسراییل تلاش می کنند منطقه را دو قطبی کنند و موفقیتهایی هم داشته اند اما موفق با نهایی سازی این پروژه نیستند .برای مثال در بحران اخیر روابط ایران و عربستان نتوانستند روابط کشورهای مهم منطقه را با ایران قطع کنند جز جیبوتی و مالدیو که کشورهای قابل اغماضی هستند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده ی روابط اسرائیل و عربستان را با توجه به متغیرهای دخیل چگونه مورد بررسی قرار می دهید؟

هر چند رژیم های حاکم بر اسرائیل و عربستان خواستار توسعه این روابط هستند، اما متغیرهای زیادی مانع از این خواسته هستند. از جمله فقدان حمایت مردمی و افکار عمومی در کشورهای مربوطه از توسعه این روابط جلوگیری می کند .. مردم منطقه نیز نمی توانند این روابط را هضم کنند. شکاف های عمیق فرهنگی بین این دو کشور نیز مانع از تعمیق روابط استراتژیک آنها ستبهر حال رژیم صهیونیستی خود را متعلق به بلوک غربی و اروپایی می داند، اما عربستان متعلق به حوزه کشورهای سنت گرای عربی است و جز در حوزه همکاری علیه دشمن مشترک مثل ایران بطور موقت نمی توانند همکاری کنند.ضمن اینکه نباید فراموش کنیم در خصوص ایران نیز شرایط در حال تغییر است یعنی خصومت ایران و اسراییل پایدار و مستمر و عمیق است اما مخاصمه بین ایران و عربستان در دوره های مختلف نوسان دارد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا ممکن است که در شرایط کنونی این روابط شکل راهبردی به خودش گیرد و آیندهی این روابط اسرائیل و عربستان به چه سمت و سویی سوق پیدا خواهد کرد؟

خیر به قول منطقیون سالبه به انتفاع موضوع است .. این دو رژیم همسو با هنجارهای جهانی و بین المللی نیستند. یعنی برابر برخی ارزشهای مسلم جهانی یعنی صلح و عدالت و آزادی قدر برافراشته اند. هر دو رژیم هیچ نسبتی با این ارزشهای بنیادین ندارند. هم صلح را در منطقه خدشه دار کرده اند هم با نقش مکرر حقوق بشر و سیاست های نژاد پرستانه و قوم گرایانه عدالت را هر روز ذبح می کنند و آزادی هم بویژه در عربستان در کمترین سطح قرار دارد. طبیعتا این چنین رژیم هایی آنچنان در کلاف بحران های داخلی و منطقه ای و جهانی اسیر هستند که نمی توانند روابط راهبردی با هم رقم بزنند. موضع گیری های تبلیغاتی و رسانه ای نباید ما را فریب دهد.

Share