آذر ۲۴, ۱۳۹۷ – ۲:۵۳ ق.ظ |

استاد دانشگاه و کارشناس ارشد روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح –ipsc
واژگان کلیدی: روابط عربستان و اتحادیه اروپا چالشها و چشم انداز فرارو
دو موضوع بحران یمن و پرونده جمال خاشقچی در ماه هایی اخیر …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, عراق, گفتگو

عراق، از تشکیل ارتش آزاد تا احتمال جنگ داخلی – گفتگو با دکتر حسن هانی زاده کارشناس مسائل عراق

نگارش در اردیبهشت ۲۲, ۱۳۹۲ – ۱:۵۳ ق.ظ
عراق، از تشکیل ارتش آزاد تا احتمال جنگ داخلی  – گفتگو با دکتر حسن هانی زاده  کارشناس مسائل عراق
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

تظاهرات‌های اهل سنت در اعتراض به سیاست‌های دولت نوری المالکی با دستگیری برخی از اعضای تیم حفاظتی رافع العیساوی وزیر سنی کابینه مالکی آغاز شد. در روزهای اخیر نیز در برخی از مناطق همچون هویجه شاهد شاهد درگیری های گسترده ای بین ارتش عراق با نیروها و جریان های مسلح و مخالف دولت مالکی بوده ایم. در این راستا با توجه به وضعیت موجود در استانهای سنی نشین و بررسی بیشتر نقش جریان های داخلی و خارجی در آن گفتگویی با دکتر حسن هانی زاده کارشناس و تحلیل گر مسائل عربی انجام داده ایم:

واژگان کلیدی: العراقیه و درگیریها در مناطق سنی نشین عراق،  ارتش آزاد عراق و درگیری های مناطق سنی نشین عراق، دولت مالکی و نگاه به درگیریها در مناطق سنی نشین عراق، ایجاد اقلیم اهل تسنن، احتمال جنگ داخلی در عراق

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با گذشت چند ماه از آغاز اعتراض ها در مناطق سنی نشین و واگذاری امتیازات از سوی مالکی این اعتراض ها هنوز خاموش نشده است؟

با بروز شکاف در هیئت حاکمه عراق و اتهام نسبت به طارق هاشمی جرقه تقابل شیعه و سنی در عراق زده شد. سپس هاشمی به خارج رفت و در سفر به قطر هم مقدمات تقابل میان طیف های سیاسی  و مذهبی عراق را فراهم کرد. بعد هم زمانی که رافع العیساوی در شش ماه گذشته به اتهامی مانند هاشمی تحت تعقیب قرار گرفت و در دادگاه جنایی عراق متهم شد، وی بعد از استعفا به الانبار رفت و عشایر این استان را بر ضد دولت مالکی تحریک کرد. در این مدت تظاهرات هایی در سه استان موصل، صلاح الدین و انبار شروع شد و تاکنون نیز قطر و عربستان تا حدی هم ترکیه وارد عمل شده اند و تلاش کرده اند تا با گسترش تظاهرات ها و مخالفت ها دولت مالکی را تضعیف و سرنگون کنند. بنابراین تحصن ها ادامه دارد و گفته می شود قطر و  عربستان میلیون ها دلار در اختیار تظاهر کنندگان و گروه مسلحی چون نقشنبدیه (وابسته به عزت الدروی معاون فراری صدام) قرار داده اند تا از راه درگیریهای مسلحانه تجزیه عراق را فراهم یا دولت مالکی را سرنگون کند. این درگیریها  حتی در هویجه در استان کرکوک  منجر به ایفای نقش گروههای نقشبنید سلفی و القاعده شد و موجب مرگ شماری از نیروهای دولتی شد و سپس دامنه تظاهرات ها هم گسترش یافت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ایجاد اقلیم اهل تسنن در مناطق و استان های سنی نشین عراق تا چه میزانی هدف اعتراض ها و در گیری های استان های سنی نشین عراق است؟

در واقع اهل سنت عراق تنها حدود 14 درصد از جمعیت 25 میلیونی عراق را دارا بوده و در اقلیت هستند. اما اکنون در این اعتراض ها آنان با هر گونه بازی دمکراسی، مشارکت جمعی و تشکیل نظام پارلمانی دمکرات مخالف هستند. چرا که مشارکت اقلیت سنی عراق در مسائل سیاسی به نفع آنان نیست و به نظر میرسد چون شرایط آنان فراهم نیست قواعد بازی بر هم می زنند و قصد دارند حتی از راه کودتای نظامی وضعیت عراق را به قبل از سرنگونی صدام بازگرداند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رویکرد کنونی العراقیه نسبت به تظاهراتها و درگیری های موجود در مناطق سنی نشین عراق چیست؟

با در نظرداشت اینکه العراقیه خود را رقیب دولت مالکی میداند، از هر  تنشی که به تضعیف دولت مالکی منجر گردد حمایت میکند. همچنین بخشی از درگیریها و اختلافات هم به رویکرد آقای علاوی و ائتلاف العراقیه برمیگردد و عوامل داخلی مانند حزب بعث عراق و گروه های سلفی در  تشدید این بحران نقش دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی معتقدند که گردان های انقلاب “العشرین”؛ گروه موسوم به “دولت اسلامی عراق” وابسته به القاعده؛ جنبش “حماس” عراق به ریاست رافع العیساوی؛ گروه “الطریقه النقشبندیه” از گروه هایی هستند که برای ایفای نقش بیشتر در استان های سنی عراق تلاش میکنند. در این حال نقش گروههای غیر قانونی شبه نظامی تا چه میزانی پررنگ تر شده است؟

حزب بعث، القاعده و گروههای سلفی در  طول ماههای اخیر در عراق تقویت شده اند و به نظر می رسد از وضعیت موجود به نفع خود بهره میبرند. اگر وضعیت به همین روال ادامه یابد قطعا گروه های تروریستی و حزب بعث و سلفی در مناطق سنی نشین تقویت میشوند. اکنون نیز عزت الدوری در فلوجه مشغول به تشکیل ارتشی است که با  انجام شورشی جمعی و اجتماعی قدرت را در دست گیرد. همچنین گروه مسلح  طریق النقشبندیه و القاعده در تشدید بحران های عراق در سه استان عراقی نقش داشته اند و تلاش می کنند با سازماندهی نیرویی قدرتمند شرایط را به گونه سوریه بحرانی کنند و از این وضعیت بهره برند. اگر چه اهالی سه استان سنی نشین خواهان همزیستی مسالمت آمیز با ملت عراق بوده و خواهان تجزیه نیستند، اما دولت اسلامی عراق در تلاش برای تجزیه عراق هست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما دولت عراق باید چه رویکردهایی در مورد کاهش تنش و مخالف ها در مناطق سنی نشین به کار برد؟

از سویی تظاهر کنندگان هنوز خواسته های خود را کاملا مشخص بیان نکرده اند و مشخص نیست به دنبال چه چیزی ( به دنبال بحران سازی، تنش میان شیعه و سنی و یا تجزیه یا اصلاح وضع موجود) هستند. یعنی همه این خواسته ها کاملا شفاف نشده است. از سوی دیگر در واقع آنان به دنبال بحران سازی هستند. چرا که انتخابات استانی را تحریم کرده و به نظر میرسدکه هیچ گونه مطالبات مشروعی هم ندارند. آنان خواهان لغو قانون بعث زدایی هستند. همچنین به نظر میرسد هدف آنان ایجاد تنش و سرنگونی دولت مالکی و روی کارآوردن دولت وابسته به خود با نقش محدود شیعیان هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش بازیگران منطقه ای در حمایت از درگیریها و تظاهرات ها در مناطق سنی نشین تا چه میزانی است؟

بخشی از این درگیریها مربوط به عوامل خارجی است و کشورهای منطقه (قطر و عربستان مستقیما در بحران سازی های عراق  مشارکت دارند. عربستان و قطر کمک مالی گسترده ای برای برهم زدن اوضاع عراق میکنند و ترکیه هم عوامل خود را تحریک و وادار میکند. مثلا ترکیه ترکمن ها در کرکوک را وادار به همکاری با گروه های سلفی میکند. گذشته از این نیز  با توجه به اینکه نوری المالکی تلاش کرد امریکایی ها را از عراق  اخراج کند اکنون امریکایی ها درصدد  تضعیف دولت مالکی و به قدرت رساندن ایاد علاوی هستند. تلقی امریکایی ها این است که مالکی به نوعی به ایران گرایش دارد و به گزینه علاوی می اندیشند. در این حال نقش  امریکایی ها در درگیریهای کنونی عراق و مناطق سنی نشین نقش غیرمستقیمی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با بالا گرفتن تنش در استان های شمالی و غربی عراق، رهبران عشایر این مناطق اعلام کردند که “ارتشی” از هواداران خود برای رویارویی با نیروهای دولتی تشکیل خواهند داد. در تظاهرات الرمادی، مرکز استان الانبار و نیز در تظاهرات مخالفان در موصل و کرکوک خطیبان نماز جمعه تاکید کردند که رهبران عشایر و نیز رهبران مذهبی نیروهای نظامی قبایل را متحد کرده و در برابر نیروهای دولتی خواهند ایستاد. پتانسیل این ارتش تا چه میزانی است؟

در واقع از یک سال گذشته مقدمات تشکیل این ارتش فراهم شده است و در شش ماه گذشته نیز کادربندیهای آن آغاز شده و بسیاری از ژنرالهای بعثی که در سالهای گذشته از ارتش و نیروهای امنیتی عراق پاکسازی شده بودند به این ارتش پیوسته اند و آموزش نیروهای مسلح و تروریست را در درون این ارتش آغاز کرده اند. به نظر میرسد با توجه به شرایط موجود و بحرانی در سه استان سنی نشین در عراق هر چه زمان به جلو رود این ارتش قوام و دوام بیشتری خواهد یافت و حتی ممکن است خطر آفرین گردد و همانند سومالی ارتشی در درون ارتش تشکیل گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا تشکیل اقلیم سنی نشین راه حلی برای کاهش اعتراض ها است؟

 با اینکه مالکی معتقد به مساله خودگردانی است و اکنون نیز سه استان سنی نشین از سالها به این سو توسط اهالی این استان ها اداره میگردند، اما به نظر میرسد مشکل سیاسی عراق تشکیل اقلیم سنی نشین و منطقه خود مختار نیست، بلکه این امر به این مساله برمیگردد که این سه استان مایل نیستندکه در مسائل سیاسی عراق مشارکت کنند و به انتخابات هم اعتقادی ندارند و  حاضر نیستند که دولتی با رهبری یک شیعه را بپذیرند. آنان معتقد به ایجاد دمکراسی در عراق نیستد و معتقدند که اقلیت 20 درصدی بر اکثریت 80 درصدی حکومت کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نوری المالکی از تمام کسانی که نگران آینده عراق هستند خواست «کاری انجام دهند و در برابر کسانی که می خواهند کشور را به دوره جنگ داخلی فرقه ای بازگردانند ساکت ننشینند.» نخست وزیر عراق هشدار داده است کوشش هایی برای بازگرداندن کشور به «جنگ داخلی فرقه ای» در جریان است. با توجه به بسترهای کنونی در چه صورتی ممکن است فضای سیاسی عراق به سوی جنگ داخلی سوق یابد؟

 هر گونه حرکت حساب نشده و دخالت مستقیم برخی از جریان های شیعه در بحران سه استان سنی نشین می تواند بهانه را به دست گروه های مخالف دولت دهد تا جنگ و درگیری را به سوی جنگ شیعه – سنی در عراق هدایت و شرایطی را فراهم کنند که این جنگ را به کل منطقه کشانند و حتی پای جمهوری اسلای ایران را به این مساله باز کنند. اکنون نیز اتهام زنی هایی که از سوی برخی جریان های  اهل سنت عراق بر ضد برخی جریان های شیعه و نیروهای صدر، نیروهای بدر و مجلس اعلا در مورد کشتن مردم سنی وجود دارد. این رویکرد میتواند در چارچوب تلاش برای ایجاد فتنه ای مذهبی در عراق باشد. گذشته از این هم باید توجه داشت که رسانه ای عربی ها در تشدید فتنه های طایفه ای نقش مهمی دارند.  همچنین طبیعی است که عراق متاثر از محیط پیرامون خود باشد و هر گونه رخدادی که در منطقه رخ دهد بر اوضاع داخلی عراق تاثیر گذارد. اکنون هم با بحرانی شدن سوریه ورود شماری از اهالی استان های دیر الزور، الحسکه و قامشلی سوریه به عراق این امر قطعا بر بافت داخلی عراق تاثیر میگذارد و موجب تشدید بحران هم می گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی عراق به چه سویی حرکت میکند؟

اکنون عراق دارای شرایط بحرانی است و اگر این بحران در کوتاه مدت مهار نگردد، قطعا به بحرانی منطقه ای بدل میگردد و گسترش خواهد یافت. حتی ممکن است کشورهای منطقه از جمله عربستان، ایران، ترکیه، قطر و اردن را هم در برگیرد. لذا باید  هر چه سریعتر از راه رایزنی و گفتمان شیوخ عشایر سه استان سنی نشین با دولت و تقویت گروه های معتدل سنی در عراق چالشها از بین رود.

 

گفتگو از : فرزاد رمضانی بونش

Share