آبان ۲۱, ۱۳۹۸ – ۶:۲۶ ق.ظ |

 وحید مژده
کارشناس ارشد مسائل افغانستان
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC

به نظر می رسد که وضع در شمال افغانستان به نفع داعش در حال تغییر است. حملۀ اخیر به مناطق سرحدی تاجیکستان با ازبکستان و …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, ايران, خاورمیانه, خلیج فارس, گزیده ها, مقالات

ضرورت آینده نگاری برای بازآفرینی تصویر شرق،ایران و تشیع در جهان – بخش دوم

نگارش در مهر ۲, ۱۳۹۸ – ۶:۲۹ ب.ظ
Share

دکتر گلناز سعیدی 1 محبوبه اصلاح 2

فرهاد آریایی جو3

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC

 

تعریف مفاهیم 1– محیط

منظور از محیط در اینجا مجموعه عواملى است که بر نظام سیاسی تأثیرمىگذارند و از آن تأثیر مىپذیرند. اما ،نظام هیچ کنترلى بر آنها ندارد و یا کمترین نفوذ رامىتواند بر آنها داشته باشد. این محیط را اگر به صورت دایرهاى فرض کنیم، به قطاعهاى مختلفى تقسیم مىشود تا شناخت و مطالعه عوامل کلیدى موجود از ابعاد مختلف آسانتر و کاملتر صورت گیرد.

هدف اصلى از مطالعات محیط بیرونى، شناخت بهتر محیط و عوامل کلیدى موجود در آن است تا بتوان فرصتها و تهدیدهاى مربوط به نظام و چگونگى بهره گیرى از فرصتها و پرهیز از تهدیدها را ترسیم نمود.

  • (Opportunities)فرصتها

مراد از فرصتها، وجود زمینه هاى مساعد براى سرمایه گذارى و فعالیت نظام است که از این طریق مىتواند با بهره گیرى از توانایی هاى خود تحقق رسالت و اهداف خود را میسر سازد و یا با استفاده از این فرصتها ضعفها، ناتوانی ها و آسیبپذیرىهاى خود را کاهش داده یا جبران نماید.

  • (Threats)تهدیدها

تهدید از نظر لغوی به معنای ترساندن و در اصطلاح به هرگونه نیت، قصد و اقدامی که ثبات و امنیت یک  کشور را به خطر اندازد گفته میشود.و نیزآن با مجموعهای از عوامل موثر و مداخلهگر خارج از نظام که مانع از اجرای برنامه ها و تحقق اهداف آن گردد گفته میشود. و لذا تهدیدها، برآیند وضعیت نامساعد و نامطلوبى است که برخلاف اهداف، ارزشها، اصول و منافع نظام عمل نموده و خارج از کنترل آن هست و لذا احتمال ایجاد آشفتگى و اختلال در روند فعالیتهاى نظام و به تبع آن ،مواجه ساختن اهداف و ارزشهاى اساسى نظام، با خطر از سوى این عوامل وجود دارد. با شناخت بهتر این عوامل کلیدى نیز امکان شناسایى رهیافتهاى مناسب براى مقابله باتهدیدها و یا پرهیز از موقعیت هاى تهدیدآمیز براى کشور به وجود مىآید.

  • آینده )آینده پژوهی(

«آینده پژوهی» شناخت آینده در موضوعات و پدیدههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی ، سیاسی و فنآوری است که امکان انتخاب، برنامه ریزی و مواجهه آگاهانه و مدبرانه با آنها را در حد مطلوب و بایسته فراهم میسازد. در واقع آینده پژوهی در صدد ایجاد دوراندیشی و آیندهشناسی در سطوح مختلف زندگی بشری است تا ضمن بیان اهمیت و ضرورت توجه به رویدادها و تحولات فراروی جهان، توانایی برخورد سنجیده و مناسب با آنها را فراهم سازد و یا الگوها و سناریوهای مطلوب و موجهی برای آن ارائه دهد )کارگر، آینده پژوهی مهدوی( آینده پژوهی در این مطالعه صرفا در حوزه فرهنگ مدّ نظر است.

  • فرهنگ

فرهنگ) Culture( ماناترین وجه زندگی بشر و روح اندامواره اجتماعات بشری است که آن را دانش، ادب، علم و معرفت، تعلیم و تربیت و آثار علمی و ادبی یک قوم یا ملت دانسته اند. ) مطهرنیا ،1378، 8 -7( تاکنون بیش از دویست و هفتاد تعریف از فرهنگ ارائه شده است ،که هر کدام از صاحب نظران با توجه به قلمرو، دامنه و میزان حضور فرهنگ در عرصههای اجتماعی، مادی و معنوی انسانی، تعریف و برداشت خود را از فرهنگ ارائه داده اند .)ابوالقاسمی ،18،1384(

بر این اساس، با توجه به تعدد تعاریف مربوط به فرهنگ، شاید بتوان از میان تعاریف گوناگون فرهنگی، از سه تعریف زیر بهره بهتر جست: “شیوه زندگی برخاسته از اندیشه ) عقل نظری( و نظام ارزشی) عقل عملی( است. )بابایی ،1387،1(” همچنین گفتهاند “فرهنگ عبارت است از مجموعه ی پیچیده ای از علوم، دانش، هنر، افکار و اعتقادات، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و سنتها و به بطور خلاصه کلیه آموخته ها و عادت هایی که انسان در حکم مهمترین عناصر جامعه اخذ میکند .

)ادیب ،1387، 13(“و نیز در یک تعریف ساده، فرهنگ را معرفت مشترک نامیدهاند .

مباحث نظری

الف. آینده پژوهی

توجه و نگاه به آینده و کاوش و کنکاش درباره آن به هر شکل، میتواند جزء آینده پژوهی قرار گیرد؛ چه این نگاه به نیت درک و فهم آینده باشد؛ چه جهت پیشبینی و تعمیم یافته ها؛ چه برنامه ریزی و سیاستگذاری های کلان و جزئی و چه بررسی و شناخت اندیشهها و دیدگاهها. مهمترین رکن «آینده پژوهی» درک و شناخت آینده و ترسیم و تصویر وضعیتهای ممکن و محتمل از آن و حرکت به سمت وضعیت مطلوب و مرجّح است. )کارگر، سایت راسخون( 

آینده پژوهی دارای سه رویکرد اساسی است: 

  • رویکرد تجویزی )آینده هایی که میتواند اتفاق بیفتد(
  • رویکرد هنجاری )آینده هایی که باید اتفاق بیفتد(
  • رویکرد تصویر پرداز )رویکردی که به تصویرسازی یا چشماندازسازی )visiosnary( اشاره دارد(. در حوزه مطالعات آینده پژوهی ما با چند نوع آینده کار داریم:
  • آینده های ممکن )هر آینده ممکن(
  • آینده های محتمل )آینده هایی که احتمال وقوع دارند(
  • آینده های مطلوب )آیندههایی که با احتمال بیشتری همراه است و نسبت به آینده های دیگر، ترجیح دارد(
  • آینده های آرمانی )آینده هایی که نسبت به آیندههای دیگر دارای محوریت میباشد، مثل مهدویت برای شیعه( .)ک،1388،ش6840(

برخی از مهمترین نتایجی که از آینده اندیشی حاصل میشود عبارت است از:

  • تکمیل سناریو هایی بیانگر اوضاع و احوال آینده )طیف تحولات(
  • تعیین اولویتها
  • ایجاد وفاق و همگرایی میان دست اندرکاران
  • پدید آمدن شبکهای از کنشگران با دیدگاههای کم و بیش همسو
  • عرضه پیشنهادهایی برای عمل و اقدام
  • ترویج فرهنگ آینده اندیشانه

  • برنامه ریزی در حوزه فرهنگ

یکی از مسائل اساسی در آیندهپژوهی فرهنگی این است که آیا اصولا فرهنگ و امور فرهنگی قابل برنامه ریزی است یا خیر؟در این باره دو نظریه کلی وجود دارد:

اول( گروه اول معتقدند به دلیل کیفی بودن فرهنگ نمیتوان برنامه ریزی در این عرصه کرد. زیرا برنامه ریزی مستلزم پرداختن به کمیتهاست و کاربرد روشهای کمی در این امر، اساسا معنی فرهنگ را خدشه دار میکند .

دوم( گروه دوم به خلاف گروه اول، برنامه ریزی را در مورد فرهنگ عملی میدانند .از چهره های شاخص این گروه ،“لرد کلوین” است. به نظر “لرد”، هرچه قابل درک باشد قابل اندازه گیری نیز هست .

دین مبین اسلام هم که الهام بخش همه شئون زندگی ماست، عملا از مروجین اندیشه اخیر محسوب میشود؛ زیرا اگر به فلسفه بعثت انبیاء و نزول کتب آسمانی دقت کنیم در مییابیم که هدف اصلی از بعث انبیاء رشد و تعالی انسانها و بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی آن هاست .) ک،1388،ش6840( 

  • – ضرورت تحلیل آینده نگارانه برای جهان شرق ایران – تشیع

در لـزوم وجـود تحلیلـی جامـع برای آیندهی سه مورد بالا و باز آفرینی تصویری درست ، دلایلی به شرح زیر مطرح میگردد:

1 .ایجاد آمادگی در مدیران وسیاستگذاران) بخصوص  نظام های اسلامی – شیعی (  و ضرورت هوشمنـدی آنان جهت برنامه ریزی برای حرکت به سمت قله های کمال .

2″ . آینده پژوهی ” به عنوان ضرورتی استراتژیـک برای استمرار رشد و کارآمدی همه جانبه ی آن توصیه شده است .

شماره 197(

  • رابطه آینده پژوهی، فرهنگ و امنیت ) در ابعاد : شرق ، ایران  و جهان تشیع

در تعریف آینده پژوهی گفته شده “علم و هنر کشف، و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب فردا” بنابراین شاید بتوان آینده پژوهی فرهنگی را چنین تعریف کرد “علم و هنر کشف، و شکل بخشیدن به فرهنگ مطلوب فردا” در این تعریف اجمالی تقریبا سیر آینده پژوهی فرهنگی بیان شده است.آینده پژوهی فرهنگی در قالب یک روش نظام مند و ساختار پذیر قابل بررسی و ارزیابی میباشد چنانکه از تعریف برمی آید ما باید تغییرات احتمالی در هر سه سطح فرهنگ را بررسی کنیم. و از آن به نتیجه برسیم واضحتر اینکه روندهای موجود در فرهنگ که نیروهای مسلط تغییر هستند را شناسایی کنیم، این تغییرات ممکن است به خاطر پیشرفتهای تکنولوژی حاصل شده باشد و یا اینکه عوامل دیگری مثل نیاز، این تغییرات را به وجود آورده و یا کسانی هوشمندانه دست به تغییر در سطح فرهنگ زده باشند .بعد از روندیابی و تنظیم دورنمای فرهنگی کشور و یا جهان در صورت رضایت بخش بودن علائم و روندها، ما باید پیشدستانه شروع به حفظ و ارتقای فرهنگ ) در ابعاد :  شرق ، ایران  و جهان تشیع ( بکنیم و با مهندسی هوشمندانه چشم اندازهای هنجاری و تجویزی و آینده های آرمانی آینده فرهنگی خودمان را بسازیم و در صورت عدم رضایت از روندهای موجود، آنتی تزهای مناسب را طراحی و اجرا کنیم.)ک، 1388، ش6840(

باید تعریفی از امنیت  ارائه کرد که سهم اندیشه و فرهنگ در آن به صورت دقیق مشخص شده باشد. البته تلاش هایی از این دست در برخی کشورهای توسعه یافته جهت ارائه تعریفی جامع از امنیت انجام پذیرفته است. برای مثال، دانشکده دفاع ملی کانادا امنیت ملی را چنین تعریف میکند: «امنیت ، حفاظت از شیوه پذیرفته شده زندگی مردم است که با نیازها و آرمانهای مشروع دیگران نیز سازگار میباشد. امنیت، شامل فارغبودن از حمله نظامی یا فشار، آزادی از انهدام داخلی و رهایی از زوال ارزشهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است که برای نحوه زندگی، اساسی است.» )میرعرب، فصلنامه علوم سیاسی، ش 9(

همچنین در باب تعریف امنیت، میتوان دو گفتمان غالب را از هم تمیز داد:گفتمان سلبی و گفتمان فراسنتی. در گفتمان فراسنتی، مقوله امنیت را تک بعدی ندیده بلکه آن را چندبعدی میبینند که ابعاد اقتصادی، زیستمحیطی، فنآوری، فرهنگی و سایرابعادی که هر روز بر تعداد آنها افزوده میشود ،در کنار بعد نظامی لحاظ میشوند. امنیت در نزد این گروه، به وضعیتی گفته میشود که در آن تهدیدات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، زیستمحیطی و… برای بازیگر وجود نداشته باشد؛ ویا اگر وجود داشته باشند بازیگر بتواند با آنها مقابله کرده و ارزشهای حیاتی خود را حفظ کند.

  • – تهدیدات فرهنگی

جامعه ای در جهان امروز وجود ندارد که تهدیدی بر آن مترتب نباشد. اما جامعه ای که بتواند این تهدیدات را حل و خود را بازسازی کند، جامعه امن محسوب میشود. وضعیت جامعه ای که بتواند تهدیدات را خنثی کند و آنان را بهفرصتها تبدیل کند، از شرایط مطلوبی برخوردار است. امروزه به طور معمول تهدیدات به پنج دسته تقسیم میشوند: فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی که این عوامل برای هر کشوری بسته به نوع حکومت و جایگاه ژئوپولتیکی هر کشور، ابعاد تهدید استراتژیک آن کشور را مشخص میکند. هر سیستم حکومتی باید برای آگاهی از تحولات محیط درونی و بیرونی و صیانت از موجودیت خود، تهدیدات و فرصتهای محیط خود را شناسایی نماید. اگر کشوری نتواند سازوکار کارآمدی برای شناسایی، دسته بندی و تحلیل تهدیدهای خود ایجاد کند، به طور طبیعی نمیتواند برای مقابله با تهدیدات برنامه ریزی کرده و سیستم دفاعی خود را برای دفع یا رفع تهدید مجهز کند و بنابراین ممکن است ضربه های سنگین و سرنوشت سازی را متحمل شود.

  • مطالعه موردی : تهدیدات ایران شیعی در حوزه فرهنگ ؛

در نگاه راهبردی مهمترین تهدیدات ایران شیعی  در حوزه فرهنگ به شرح ذیل میباشد:

  • جنگ نرم: جنگ نرم یکی از انواع سه گانه جنگ )سخت، نیمه سخت و نرم( بوده که شکل دیگری از تهدیدات موجود و آتی دشمنان علیه جامعه شیعی ما است. در جنگ نرم، عامل تهدیدبا بهرهگیری از ابزار فرهنگی در صدد تأثیرگذاری بر ذهنها و باورها است. دشمن در جنگ نرم از قدرت نرم استفاده میکند و قدرت نرم، قدرتی است که عامل آن میتواند بر اراده دیگران از طریق جلب نظر و متقاعد ساختن مخاطب بدون استفاده از زور و اجبار تأثیربگذارد. ساز و کارها، منابع و ابزار تهدید نرم، ارتباط مستقیم با ماهیت و چگونگی قدرت نرم دارد .«متقاعدسازی»، « قانع کردن»، «جلب نظر»، «تغییر ذائقه ها» و سرانجام ،«تغییر رفتارها» هدف نهایی در بکارگیری قدرت نرم در عرصه جنگ نرم است. صاحب قدرت نرم با استفاده از ارتباطات، اطلاعات، انفورماتیک، اینترنت ،ماهواره ها، مطبوعات، امواج رادیویی و تلویزیونی به دنبال متقاعدسازی و تغییر نگرش رقیب، مخاطب و در واقع دشمن خود میباشد.

مهمترین زمینه های تغییر رویکرد غرب به جنگ نرم عبارتنداز: شکست راهبردهای تهدید سخت و نیمه سخت ،کارآمدی اسلام در تقابل با هژمونی غرب و نیز تناقضات و ناکارآمدی لیبرال دمکراسی در مواجهه با جامعه شیعی ایران  بوده است. 

  • جهانی شدن) جهانی سازی(: پروژه جهانی سازی یکی دیگر از جنبه های تهدید در حوزه فرهنگ است.

پدیده جهانی شدن فرهنگ، هنگامی که در خدمت اهداف فرهنگی غرب به خصوص آمریکا قرار گیرد، نتیجه ای جز تهاجم فرهنگی نخواهد داشت. مبارزه با تسلط صنایع فرهنگی غرب مانند سینما ،موسیقی و… و رستن از دام امپراطوری رسانه ای غرب، از مهمترین دغدغه های فرهنگی انقلاب اسلامی است.)عسگری ،1381،128 (

جهانی شدن مصطلح یا جهانی سازی، با تهدیدها و تعارض هایی جدی و مبنایی برای ایران اسلامی همراه است که در این بخش به اهم آن اشاره میشود:

1/2- جهانی شدن مبتنی بر نظام سیاسی لیبرالیسم با مبنای جاودانگی و جهان شمولی فرهنگ اسلام، که شالوده تفکر اسلام ) بخصوص تشیع (  است، تعارض آشکاری دارد. به عبارت دیگر، داعیه جهانی شدن لیبرالیسم، جهانی شدن حقیقی اسلام را، با موضوعیت مهدویت و ظهور منتظر حقیقی، به چالش میکشد. حداقل به لحاظ نظری، جهانی شدن مبتنی بر ایده پایان تاریخ و پایان عصر ایدئولوژی است و این ادعا و مبنا، مبنای تئوریک اسلام را، که جهان شمولی و غایت حرکت تاریخ بشری را با حاکمیت جهانی اسلام همراه میداند، به تعارض می طلبد. )سجادی، درآمدی بر اسلام و جهانی شدن،1383، 165( هم اکنون جمهوری اسلامی و دیگر جوامع مسلمان در معرض تهاجم فرهنگی و خط مشی یکسان سازی فرهنگی غرب قرار دارند. 

2/2-آموزه های اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی لیبرالیسم که در فرایند جهانی شدن، در حکم آموزه های عام و جهان شمول مطرح میشود، در تعارض جدی با مجموعه باورها و ارزشهای اسلامی است .در حالی که الگوی رفتاری ایران اسلامی در حوزه رفتار فردی، اجتماعی و در ابعاد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، باید در چارچوب باورهای دینی و براساس نظام ارزشی اسلام تنظیم وتدوین شود. جهانی شدن تلاش میکند که الگوی رفتاری منحصر به فرد خود را که عمدتا مبتنی بر نگرش جدید مبتنی بر نگرش مادی و سودگرایانه است، به جوامع دیگر تحمیل کند. این الگوهای جدید مبتنی بر سودمحوری، مصرفگرایی، برهنگی و بالاخره در یک کلام، جدایی انسان از خالق و معبود خود، قطعا با باورهای اسلامی و فرهنگ ملی ایران در تعارض است )ادیب، 1385، 321(

3/2- در معرض خطر قرار دادن هویتهای ملی، دینی و نژادی

4/2- گسترش نسبی گرایی ) تکثر گرایی ( و سیطره پلورالیسم

5/2- تضعیف و ایجاد شبهه در باورهای دینی و انقلابی مردم

6/2- جایگزینی رسانه های جهانی ) ماهواره، اینترنت و فضای مجازی(

7/2- توان تولید علم و نظریه پردازی نظام سرمایه داری و ایجاد انفعال در محافل علمی کشور

8/2- اعتبار بخشیدن به برداشت سکولار از جهان هستی

9/2- تحول در تلقی و الگوی زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی

10/2- برخورداری انحصاری نظام سرمایه داری از فنآوریهای برتر ارتباط

11/2– ورود آموزههای جهانی سازی و همزمان با آن حرکت به سمت یکسان سازی فرهنگی و

سیاسی و اخلاقی و ترویج نهادها و سمبلهای مصرف جهانی، تولید جهانی و نفی اقتضائات محلی و ملی و در نتیجه بی توجهی به فرهنگ و اخلاق بومی .)ابوالقاسمی ،1385، 64(

3توسعه فرهنگی فناوری اطلاعات و ارتباطات: به تأثیرات فناوری بر فرهنگ، توسعه فرهنگی فناوری اطلاعات و ارتباطات گفته میشود. که چالش میان تهدیدها و فرصتها مهمترین ویژگی عصر دیجیتال است. با پیوندخوردن فناوری دیجیتال به فناوریهای نوینی چون نانو به نظر میرسد عصریپیچیدهتر از عصر دیجیتال در انتظار بشریت است که مشخصه اصلی آن “قدرتتغییر” توسط مخاطب خواهد بود.  این عصر را میتوان “عصر نانو دیجیتال “نامید. عصری که در آن مخاطب علاوه بر دانستن، توانایی ایجاد تغییر در فرایندهارا نیز خواهد یافت. عصری که ما را با شبکهای بسیار بزرگتر، در دسترستر و هوشمندتر از اینترنت روبرو خواهد ساخت”. )سخنرانی اسماعیلی مدیر عامل خبرگزاری مهر در المپیک رسانه ها در پکن(

از سوی دیگر، طبق گزارش ملی بررسی وضعیت جمعیت جوانان، کشور ایران در بین 207 کشور جهان از نظر تعداد جمعیت در رتبه 16 و ازنظر وسعت در رتبه 17 قرار دارد. در شرایطی که قریب 35 درصد جمعیت ایران را جوانان (گروههای سنی 15 تا 29 سال( تشکیل میدهند، از لحاظ جمعیت جوان مقام دوم جهان رابه خود اختصاص داده است، در حالی که جمعیت زیر 29 سال کشور رقمی نزدیک به 64 درصدکل کشور است.)HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″غلامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″ىHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”هHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”مشهرHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”یHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،04/06/1383(

بر این اساس، تأثیرات یا پیامدهای منفی حاصل از توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان رسانهای پر نفوذ، تخریب ارزشهای هدف و جایگزین کردن ارزشهای کشورمهاجم، آماده کردن شرایط برای تهاجم فرهنگی وسیع و خاموش است. 

  • اندیشه ها و مکاتب فکری فرهنگی موازی: یکی دیگر از تهدیدها در حوزه فرهنگ، ایجاد و ترویج اندیشه ها و مکاتب فکری فرهنگی موازی در مواجهه با اسلام اهلبیت است. از منابع قدرت نرم مذهب تشیع به ویژه می توان به ابعاد: فرهنگ عاشورایی و روحیه شهادت طلبی؛ فرهنگ انتظار و امید به آینده؛ ولایت مداری و نظام مرجعیت اشاره کرد. 

از سوی دیگر از راهبردهای نظام سلطه غرب در کشورهای اسلامی، ایجاد و ترویج مکاتب موازی است. نظریه پردازان غربی پس از آنکه دریافتند رویارویی مستقیم با اسلام، از طریق دین اسلام، بی نتیجه است، با بهرهگیری از تجارب تاریخی در صدد ایجاد و ترویج چند مکتب موازی در مواجهه با اسلام اند.از سویی به شکل گسترده در کشورهای اسلامی به ترویج مسیحیت میپردازندو در صدد اعمال راهبرد جایگزین ساختن مسیحیت به جای اسلام بوده و همگام با آن برای کم فروغ ساختن اسلام و باورهای آن، راهبرد دین سازی و ایجاد مذاهب جدید را با اجیر کردن برخی چهره های وابسته و سرمایه گذاری گسترده و نیز ترویج تفکرات و مکاتب التقاطی در اشکال مختلف در دستور کار خود قرار داده اند. )رک: واعظی،1387، 122- 191( 

  • خلاء مبانی نظری و عدم وفاق در عرصه های مفهومی و تئوریک: خلاء مبانی نظری، فقدان بازسازی مفهومی و عدم ذهنیت مشترک و وفاق یافته نخبگان حوزه و دانشگاه، سیاستگزاران و مدیران فرهنگی و برنامه ریزان کشور در مفاهیم و متغیرهای اساسی دین، چون: تعامل دولت و دین، مناسبات دین و دولت؛ فرهنگ و دین؛ دین، مدیریت و برنامه ریزی؛ دین و مواجهه با غرب؛ دین، اندیشه و زبان؛ دین و حقوق جدید؛ گستره شریعت؛ دین و تعلیم و تربیت جدید؛ دین و مقوله جهانی شدن؛ یا جهانی سازی؛ دین و مفاهیمی چون جامعه مدنی، آزادی، تربیت، خشونت، تساهل، تسامح؛ دین، هنر ،ارتباطات و تبلیغات؛ دین و بحرانهای اجتماعی جهان معاصر؛ دین و حقوق زنان و صدها مفهوم دیگر، که این عدم وفاق و خلاء مبانی نظری بخش عمده چالشهای توسعه فرهنگ دینی در حال و آینده می باشد. )ابوالقاسمی ،1385، 62(

  • فاصله گیری از الگوهای اسلامی و متاثر بودن از افکار غربی: فاصله گرفتن از نگاه جهانی  اسلام، دورشدن از دین مبتنی بر معرفت و احساس صمیمانه دینی و شکل گیری نوعی از دینداری فرقهگرایان در محافل سنتی؛ و نیز متاثر شدن بخش عظیمی از کارشناسان و متخصصان حوزه برنامه ریزی کشور از افکار وارداتی، التقاطی و آموزههای لیبرالیستی، فرهنگ غربی و جهانی که توسط تحصیل کردگان غربی، غرب گراها، اندیشه های ترجمه ای و محصولات فرهنگی، هنری ،رسانه ای و ارتباطی به ارمغان آورده شده است که این هجمه باعث گردیده عملا اندیشهها و رویکردهای لیبرالیستی بر حوزه سیاست گزاری و برنامه ریزی کشورحاکم شود و اندیشه های ناب اسلامی درحوزه برنامه ریزی غریب بماند. )همان ،61- 62 ( 

ز –  فرصتهای فرهنگی

1– دین جهانی و ظرفیت تمدن سازی 

دین مهمترین عنصر تمدن ساز است. برخی ادیان و به ویژه اسلام، به نوعی جهانگرایی تمایل دارند که میتواند نسبتی با جهانی شدن داشته باشد. تفکراسلام اهلبیت نیز به دلیل داشتن عناصری همچون مهدویت، عدالت، فطرت، اجتهاد، عقلانیت و جهاد، از قابلیت بالایی در این باره برخوردار است. افزون بر این، روح ایرانی و مجموعه عناصر فرهنگی این سرزمین چندان نیرومند، پویا و انعطافپذیر است که بدون وادادگی میتواند عناصر سازنده فرهنگهای جهانی را جذب و مواد ناسازگار آن را دفع و یا اصلاح نماید .«خاتمیت» و «جامعیت» دین اسلام ناظر به این معنا است که اسلام از یک طرف نظر به «سرپرستی» تمامی جوامع در «طول تاریخ» دارد و از طرفی در صدد است که تمام شئون «فردی و اجتماعی» حیات بشری را بر حول محور پرستش و «توحید» به هماهنگی برساند.

بررسی نگرش بازگشت مجدد دین به عرصه فرهنگ عمومی و ظهور آن به عنوان یک قطب تمدنی در جغرافیای انسانی و بلکه سیاسی جدید، وضعیت تاریخی نوینی را برای قرن بیست و یکم رقم میزند. به موازات فرصت تاریخی نوینی که برای حرکت فرهنگی و تمدنی معنویت و بخصوص دین اسلام پدید آمده است، تهدیدهای جدیدی چون ترویج رویکردهای سکولار، تروریستی، ناسیونالیستی و قومی، عرفان های تحریفی و غیره نیز برای آن به وجود آمده است. 

در شرایط جدید، حرکت مجدد معنویت با حضور مسلط فرهنگ و تمدنی مواجه است… دین و معنویت برای شکل دادن به یک تمدن جدید قدسی با توجه به سطوح و صور مختلفی که برای آن قابل تصور است، باید هم موضع و موقف خود را نسبت به بسیاری از ساحتهای فرهنگی بشر تبیین نماید و هم عملکرد خود را بر اساس آن مواضع دنبال کند. )پارسانیHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″اHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”قHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”دHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”س، 18/04/1388(

2صدور فرهنگ تشیع 

صدور فرهنگ تشیع بدین معناست که تشیع، به عنوان قدرت برتر فکری- فرهنگی جهان و با پشتوانه اسلام اهلبیت، قادر به ایفای نقش اساسی در شکل گیری وضعیت آینده جهان و مهندسی افکار عمومی است.صدور فرهنگ تشیع به عنوان یک فرصت برای کشورهای شیعی ، میتواند دارای فوائد فرصتساز به این شرح باشد: 

یک  – خروج این  کشور از انزوای تحمیلی نظام سلطه و فعالانه و هجومی عمل کردن آنها از این ببعد در عرصه فرهنگ بین الملل 

 دو: افزایش معتنابه قدرت بازدارندگی امنیتی

سه: برخورداری از سهم درخور در جهان و جهت دهی سیاستهای بین المللی در مسیر منافع ملی

چهار: رهبری و هدایت جهان اسلام در مسیر اهداف  اسلام از جمله اتحاد جهانی مسلمانان

 پنج: برخورد مؤثر با گسترش مرزهای جهانی شدن در کشورهای شیعی و جهان اسلام 

شش: کاهش تهدیدات علیه امنیت جهان اسلام   )HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″غلامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″ىHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”رHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”وزنامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”ه HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”همشهرHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”ی، 04/06/1383(

توجه روزافزون به دین، تمسک به اسلام به عنوان مکتب مبارزه، تلاش درجهت حفظ وحدت مسلمانان، تلاش در جهت احیای ارزشهای اخلاقی، احترام به حقوق اقلیتهای دینی به خصوص مسلمانان در غرب و… پارهای از دستاوردهای جهانی اقتدار شیعی اخیر است.مبانی فکری تشیع ریشه در اسلام دارد و به همین دلیل جهانی سازی شیعه یکی از ویزگیهای اصلی آن است

)عسگری ،1385، 131(

3جنبش تولید علم و نظریه پردازی

موضوع ضرورت ایجاد «جنبش تولید علم و نظریه پردازی» که نخستین بار از سوی مقام معظم رهبری مطرح و پیگیری شده است، میتواند یک )فرصت و( استراتژی بازدارنده و پیشرو در حوزه امنیت ملی تعریف شود .امروز عمده رقابتهای قدرتهای جهانی از طریق تولید و عرضه علم و فناوری صورت میگیرد و برخورداری از علم و فناوری یکی از امتیازات اساسی در رقابت محسوب میشود… در این میان در کشور ما به اقتضای اهداف انقلاب اسلامی و نوع تهدیدات گذشته، حال و آینده طراحی و تئوری پردازی در علوم انسانی و دین پژوهی از اهمیت خاصی برخوردار است. تولید علم و نظریهپردازی در کشور ما در حالی به عنوان یک ضرورت مطرح شده است که ؛

 یک: قابلیت و پتانسیل آن در ایران به ویژه در زمینه نیروی انسانی مستعد وجود دارد .

دو: تولید علم و نظریه پردازی به سرعت کشور را در حوزه علمی و فکری از موضع انفعال خارج و در موضع فعال قرار خواهد داد .

سه: بسیاری از تهدیدات جهانی علیه ایران خنثی و یا کمرنگ خواهد شد. 

چهار: به تدریج بسیاری از محدودیتهای ناشی از تحریمهای اقتصادی مرتفع خواهد گشت .

پنج: در مواجهه با پروژه جهانی شدن، ایران ضمن حفظ استقلال، از قدرت رقابت و نقش آفرینی برخوردار خواهد شد.

شش: انقلاب اسلامی ایران از جهت فکری قدرت رهبری مطلق جهان اسلام را به صورتی معقول به دست خواهد آورد و از این رهگذر تحولات قابل توجهی در جهان اسلام رخ خواهد داد و هفت: بسیاری از منازعات سیاسی بیثمر داخلی در مسیر جنبش تولید علم به سمت سازندگی تغییر خواهد یافت .

)HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″غلامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″ىHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”رHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”وHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”زنامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”ه HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”همشهرHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”یHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،04/06/1383( ظرفیت جنبش تولید علم و نظریه پردازی در ایران در کنار جهان اسلام، میتواند توانمندی تمدنسازی اسلامی را در جهان تقویت نماید.

  • افزایش بیداری اسلامی و حرکتهای آزادی خواهانه

در سالهای اخیر گرایش مردم منطقه بهاسلام و تشکیل حکومت اسلامی و مبارزه با سلطهطلبی غرب و آمریکا بشدت افزایش یافته ،به نحوی که این موضوع دولتمردان غربی را شدیداً نگران ساخته و عامل هشدار مراکز راهبردی غربگردیده است. اگر چه لشگرکشی آمریکا به منطقه خاورمیانه با هدف مقابله با بیداری اسلامی بودهاما توسعه و گسترش جنبش اسلامگرایی در خاورمیانه، جایگاه نظامهای شیعی ایران و عراق و لبنان را در منطقه ارتقاءداده به نحوی که امروزه میزان نفوذ عمق استراتژیک آنها بر دوستان ودشمنان امری انکارناپذیر شده است . 

  • فرصتهای فرهنگی جهانی شدن

جهانی شدن مانند اغلب پدیده های بشری، یکسره چالش آفرین و تهدیدکننده نیست. گرچه وجه غالب آن، به ویژه به شکل کنونی، سلبی و تهدیدکننده است، ظرفیتها و فرصتهای جدیدی را با خود به همراه دارد.با شناخت این فرصتها و بهرهگیری مناسب از آنها، نه تنها میتوان از تاثیرات منفی و تهدیدهای آن کاست، بلکه به دلیل غنای فکری- فرهنگی آن در عرصه دینی و در عرصه ملی، میتوان ظرفیتهای جدیدی را فراروی ایران اسلامی قرار داد. اهم این فرصتهای ناشی از پدیده جهانی شدن را میتوان به شرح زیر فهرست کرد:

1/5- افزایش تحرک وتلاش در تبیین اندیشه دینی: جهانی شدن، شرایط و قابلیتهایی را در حوزه IT رسانه، پدید آورده است که در کمترین زمان ممکن، پیام و خبر هر نوع فرهنگ کهن و خرده فرهنگی به سراسر عالم منتشر وپخش شود. اندیشمندان فرهنگی – دینی کشور اسلامی ایران فرصت عالی و استثنایی دارند تا با بهره گیری از توانمندی بالا، به لحاظ قوت محتوایی و استفاده از فناوری حاصل از جهانی شدن، غنا، توانمندی و رسایی پیام عالم گستر و جهان شمول اسلام را در ظرف و قالب مناسب انتشار دهند. براین اساس، انقلاب ارتباطات عصر حاضر یکی از جنبههای مهم فرآیند جهانی شدن است که برای ارباب اندیشه دینی و فرهنگ ملی ایران فرصتهای بسیار استثنایی فراهم کرده است.

2/5- با توجه به بحران معرفتی رقیب، فرصت طرح جهان شمول اسلام برای جهانی شدن مهیاتر شده است. جهانی شدن، ظرفیت و شرایطی جهانی را برای مخاطبان پیام دینی و فرهنگی اسلام فراهم ساخته است.رسانه، اصلی ترین ابزار جهانی شدن در حیطه فرهنگ است. تحول در رسانهها و جهانی شدن حیطه مخاطبان آنها، ابزار دو سویه است که ایران اسلامی با توانمندی فرهنگی و غنای معرفتی در حوزه دین و فرهنگ خود، میتواند به خوبی از آن بهره مند شود. رسانههای صوتی تصویری، چند رسانهای و الکترونیکی، همانطور که ابزار سلطه و سیطره افکار و ارزشهای آمریکایی و صهیونیستی است، این قابلیت را دارد که در خدمت فرهنگ ملی و دینی کشور ما قرار گیرد .این فرصت با توجه به دین گرایی نوین جهانی، که میتوان هزاره سوم را هزاره بازگشت به دین نامید، اهمیت مضاعف مییابد.

3/5- جهان، هم از جنبه روحی و عاطفی برای پر کردن خلاء معنوی و اخلاقی خود به دین روی آورده است و هم از جنبه فکری و معرفتی، و با اذعان به نا کارآمدیهای ایدئولوژی لیبرال دموکراسی ،سامان زندگی را در نظریه هایی با رویکرد فرهنگی، اخلاقی و معنوی جستجو میکند و ظرفیتی نوین برای پیام دین، بویژه دین اسلام، پدید آورده است که در سایه آن هم تودههای مردم و هم نخبگان جامعه میتوانند با آموزههای دینی آشنا شوند. در کشور ما که برکت انقلاب اسلامی حرف هایی نو برای گفتن دارد، این فرصت و ظرفیت بالا برای بیداری و نجات انسانها فراهم شده است.

4/5- اسلام، در حکم کامل ترین دین، توانایی ساماندهی و مخاطب قرار دادن همه ملل و فرهنگهای مورد هجمه جهانی شدن مصطلح را دارد .در بررسی اسلام، در می یابیم که این آئین الهی و آخرین فروفرستاده خداوند متعال به دلیل برخورداری از یک نظام صحیح اجتماعی، توانایی لازم برای سامان بخشی جوامع را دارد. چرا که دین هم در خلق ارزشهایی نقش دارد که رفتار اجتماعی مردم را در سرزمینی مشخص رقم میزند و هم در سلسله مراتب ارزشهای اجتماعی ایفای نقش میکند و دین است که ارزشهای غایی را تعیین میکند. ) جلالی مقدم ،1379، 38( 

به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران و با مشاهده وضع موجود جهان، هزاره سوم، هزاره بازگشت انسانها به دین و احیاء ارزشهای دینی است که جامع ترین آئین و مجموعه ارزشهای اسلام به آنها ارزانی داشته است .

بنابراین مهمترین فرصتهای فرهنگی جهانی شدن عبارتند از:

  • – تسهیل و آسان شدن جریان انتقال اطلاعات و تبادل فرهنگی
  • – امکان تعامل بین فرهنگ و تمدنها در محیط جهانی
  • – گسترش دینگرایی و ارزشهای معنوی در روند تحولات جهانی رویکرد جهانی به وجوه نرم افزاری قدرت
  • – نفرت افکار عمومی جهان از نظام سلطه جهانی امکان افزایش مبادلات
  • – تولید و بازتولید فرهنگی
  • – برخورداری از قابلیتهای جهانی فرهنگ و تمدن اسلامی
  • – به چالش کشیده شدن مدرنیته

 )نائینی ،1387، 56-58 (

بخش پایانی و نتیجه گیری

 هر بنای کهنه کابادان کنند          نه که اول کهنه را ویران کنند   تا نکوبی گندم اندر آسیا            کی شود آراسته زان خوان ما

)اقبال لاهوری( 

در بستر ضعف اقتصادی و فرهنگی نیمه دوم عصر صفوی ، ایران در حالی به قرن هیجده میلادی قدم گذاشت که از یک سو با تهاجم بیگانگان مواجه بود و از سوی دیگر  در داخل با بحران های شدید داخلی درگیر بود و در طی نزدیک به شصت سال با واسطه  افشاریه و زندیه حکومت به قاجاریه رسید . علیرغم موفقیت های نادر شاه و کریم خان و آغا محمد خان در دفع هجوم بیگانگان ، قرن نوزده در شرائطی آغاز گردید که تهاجم دول غربی گسترده تر و معضلات داخلی حل نشده باقی مانده بود . این شرائط به سلطه غرب با درجات گوناگون  بر ملل شرقی انجامید. 

 در بستر ضعف فرهنگی و اقتصادی آن دوره ، ایرانیان  من الحیث المجوع از همان ابتدای آشنایی با علوم دقیقه جدید ، ضمن کم ارج نهادن معارف فرهنگی خود ، نه تنها در فراگیری علوم انسانی جدید غربی و برخورد نقادانه با آن تلاش لازم را مبذول نداشتند بلکه آنها را نسبت به علوم دقیقه کم ارزش تر پنداشتند ؛ و اگر توجه داشته باشیم که در این اثنی ، ملل غرب برای حفظ برتری ایجاد شده ، آگاهانه و یا ناآگاهانه باجعل تاریخ و در بستر ضعف فرهنگی و معرفت به علوم انسانی ، هویت و خودباوری ما را نشانه گرفته بودند ، درک وضعیت موجود وراهکار مقابله با آن چندان مشکل نخواهد بود و در صورت پشتکار و شکیبایی، توسعه و تحول امکان پذیر خواهد بود. 

در عمق افسانه رنسانس ، نژاد پرستی و غرب محوری نهفته است . سخن گفتن از غرب محوری به معنای نادیده انگاشتن چالش های درونی غرب نیست . نگارش کتاب های غرض ورزانه تاریخی توسط غربیان در سده های اخیر  فقط راجع به شرق نبوده است ، بلکه خود مردمان غرب نیز از آن غرض ورزی ها در امان نبوده اند .

تا این افسانه و این چهار چوب غرب محورانه ویران نگردد ، بشر کره خاکی امروز ما در سردرگمی و اضطراب بسر خواهد برد و تمامی تئوری پردازی های اجتماعی و اقتصادی اش عقیم خواهد ماند. شکستن این چهارچوب فقط با هویت اصیل معنوی انسان مقدور خواهد بود. 

             وقت آن است که آیین دگر تازه کنیم        لوح دل پاک بشوئیم و زسر تازه کنیم

اگر تصور می شود که گذشته همچون شناسنامه و هویت آدمی است ، درست تر آن است که گفته شود که بنیان آینده و تاریخ گذشته برامروز استوار است ! هنرمند آفریننده است . باز آفرینی گذشته ، آفرینش آینده است! 

شناسایی ، برآورد و تبیین تهدیدها و فرصتهای فراروی نظام شیعی در حوزه فرهنگ ، یک امر عقلانی و علمی در عرصه آینده پژوهی و آینده نگاری  است کهاستراتژیستهای فرهنگی مراکز راهبردی کشور موظف به تدوین آن میباشند .  بر این اساس به نظر میرسد، مهمترین ضعفها و آسیبهای اساسی در حوزه امنیت ) در همه ابعاد شرق ، ایران و تشیع(  بر اساس گفتمان فراسنتی، مواردی چون: 

  • فقدان اعتقاد به وجود تهدید امنیتی جدید از زاویه فرهنگی )فقدان درک دقیق از مفهوم و مراتب جنگ نرم(؛
  • عدم توجه به فرهنگ در تعریف امنیت به جهت رشد نامتوازن این مفهوم همگام با تحولات جهانی؛
  • فقدان برآورد ملی از مخاطرات و ترسیم ابعاد و دامنه تهدیدات فرهنگی؛
  • ضعف در برآورد فرصتهای فرهنگی؛
  • عدم مواجهه تخصصی با مقولات فرهنگی در حوزه امنیت ؛
  • فقدان قدرت و اقتدار در متولیان و هماهنگ کنندگان فعال امور فرهنگی و…

قابل ملاحظه باشد . 

ترسیم منشور و راهبردهای فرهنگی مشترک در کشورهای شیعه ، اجماع در سطوح تصمیمگیری کشورها ، علمی برخورد کردن با آینده پژوهی فرهنگی، جامع نگری و پرهیز از دید تک بعدی ،فرهنگ سازی و بصیرت افزایی عمومی ،همگرایی دستگاههای فرهنگی در “جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی”، تشکیل جبهه استراتژیک فرهنگی جهانی در مواجهه با جبهه فرهنگی نظام سلطه، راهکارهای اساسی در بر طرف سازی تهدیدات وفرصت سازی برای اتحاد جهانی تشیع  است.

منابع

]1[ منبع بخش الف

 برگرفته از پیام دکتر علیاکبر ولایتی در نخستین انجمن وارهبررسی مسائل ایرانشناسیبه نقل از کتاب: مجموعه مقالات انجمن واره بررسی مسائلایرانشناسی، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی

]2 [ منابع بخش ب – 1

  • هیجدهم ماه برومر ، کارل مارکس ، به نقل از : شرق شناسی ، ادوارد سعید ، مترجم : لطفعلی خنجی ، تهران : انتشارات امیر کبیر ، 1386 ، ص17
  • ایران و یونان در بستر باستان ، محمد علی اسلامی ندوشن ، تهران : شرکت سهامی انتشار ، چاپ اول ، 1378،ص139
  • ازسعدی تا آراگون ، تالیف جواد حدیدی ، تهران : مرکز نشر دانشگاهی  ، 1373
  • همانجا ، ضمنا ً توجه داشته باشیم که داستان این سه  مغ ایرانی که در متون مسیحی کاسپار ، ملکیور و بالتازار و در روایت دیگر لهراسب ، جاماسب و گشتاسب نامیده شده اند  دست مایه حجاری ، نقاشی ، کاشیکاری و یا داستان نویسی خیلی از هنر مندان مسیحی می باشد ، بطوریکه که تصاویر آنهارا در برخی کلیساها  از جمله کلیسای وانک اصفهان و یا برخی آثار هنری در اروپا از جمله در آثار داوینچی  نیز دیده می شود ، و شکسپیر  درنمایشنامه شب دوازدهم به دیدار آن سه ایرانی با حضرت مسیح اشاره دارد  و تی.اس.الیوت شعر “سفر مغان” را با الهام از آن  می سراید و هنری ون دایک) 1852-1933(کتاب آن خردمند دیگر را تحت تاثیر آن به رشته تحریر در می آورد. برای مطالعه بیشتر رجوع شود به : آن خردمند دیگر ، اثر هنری ون دایک ، ترجمه دکتر حسین الهی قمشه ای ، تهران : انتشارات روزنه 1386

5 – این اثر گزنفون تحت همین عنوان  یعنی “کورش نامه “توسط رضا مشایخی ترجمه شده است .

تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1350

  • جنگ های ایران و یونان بدنبال هجوم یونانی ها به تروا ، که به قولی همان شهر ایلیون در آسیای صغیر می باشد ، آغاز گردید . داریوش بعد از بیرن راندن یونانیان از آن شهر و از آسیا و تصرف آتن در جنگی که به ماراتن شهرت یافت ناکام ماند) 490 قبل ار میلاد (، و  ناکامی خشایار شاه درسالامیس یونان نیز در سال 480قبل از میلاد رخ داد . هشت سال بعد ایسخیلوس  نمایشنامه ای در باره مقاومت یونانیان در برابر ایرانیان به شعر تدوین کرد . رجوع شود به : ایران و یونان در بستر باستان ، محمد علی اسلامی ندوشن ، تهران : شرکت سهامی انتشار ، چاپ اول ، 1378
  • رجوع گردد به کتاب : ازسعدی تا آراگون ، تالیف جواد حدیدی ، تهران : مرکز نشر دانشگاهی  ،

1373

  • همانجا
  • نگاهی به تاریخ جهان ، جلد اول ، جواهر لعل نهرو ، ترجمه محمود تفضلی ، تهران : انتشارات امیر کبیر ، چاپ هفتم ، 1361، جلد اول ص557
  • – در اوت 1572 فرمان قتل عام پروتستان ها صادر شد . در سحرگاه 24 اوت ، کاتولیک ها به منازل پروتستان ها هجوم آورده و آنان را از زن و مرد و پیر و جوان را در خواب سر بریدند. این فرمان ابتدا در پاریس و سپس در سایر نقاط فرانسه به اجرا در آمد. رجوع گردد به : ازسعدی تا آراگون  ، تالیف جواد حدیدی ، تهران : مرکز نشر دانشگاهی ، 1373
  • – همانجا
  • نویسنده ” یادداشت های سرّی در باره تاریخ ایران” ، با توجه به جو استبداد ی قرن هیجده فرانسه و عدم امکان شفاف سخن گفتن ، با تمثیلی از شهر اصفهان  و زاینده رود  و شاه صفی و اطرافیانش در واقع  شهر پاریس و رود سن و شخصیت های حکومت فرانسه آن دوره را نقد می کند . لذا اساسا ً نقدی اجتماعی از ایران نیست . رجوع گردد به : همانجا
  • همانجا
  • همانجا

]3[ منابع بخش ب -2

1-  شرق شناسی ، ادوارد ویلیام سعید ، مترجم : لطفعلی خنجی ، تهران : انتشارات امیر کبیر ، 1386، ص69

  • – همانجا
  • – همانجا

]4[ منابع بخش ب-3

1- کلیات اشعار فارسی مولانا اقبال لاهوری، با مقدمه احمد سروش، تهران: انتشارات سنایی،چاپ هشتم،1381 ، مثنوی پ”س چه باید کرد ای اقوام شرق ” ص 412

2 – چرا ایران عقب ماند وغرب پیش رفت ؟ /دکتر کاظم علمداری/تهران: نشر توسعه، چاپ چهارم،1380 ، بخش دیباچه . مقایسه احساس استاد ندوشن درترسیم جغرافیای ایران با ترسیم کتاب بالا به خوبی ماهیت خودناباوری را درآن ترسیم  روشن می کند . رجوع گردد به : ایران و یونان در بستر باستان ، محمد علی اسلامی ندوشن ، تهران : شرکت سهامی انتشار ، چاپ اول ، 1378،صفحات

14 به بعد   . 

3 -رجوع گردد به یادداشت های احسان یارشاطر در بخش نتیجه گیری پیشگفتاراز کتاب : تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان ، جلد سوم – قسمت اول ، پژوهش دانشگاه کیمبریج ، ترجمه حسن انوشه ، تهران ، انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم ،1383 ص94-95

  • چرا ایران عقب ماند وغرب پیش رفت ؟ /دکتر کاظم علمداری/تهران: نشر توسعه،1380 چاپ چهارم ، ص179 ، فصل چرا فئودالیسم در ایران رشد نکرد؟ / به نقل از نامه مارکس به انگلس1852
  • همانجا ص23
  • برای آگاهی بیشتر نسبت به تعاریف گوناگون عقب ماندگی و نیز توسعه نیافتگی به همان کتاب می توان مراجعه کرد .
  • ماهنامه فردوسی ، شماره 62 ، اردیبهشت 1387 ، مقاله سخن ماه به قلم دکتر بهنام اوحدی
  • تبارشناسی استبداد ایرانی ما / هوشنگ ماهرویان/نشر بازتاب اندیشه/چاپ اول/ 1380 / فصل ویژگی های تاریخ شرق
  • جامعه شناسی خودکامگی ، تحلیل جامعه شناختی ضحاک ماردوش، علی رضاقلی،تهران : نشر نی

، چاپ ششم 1377

  • اشاره به سروده پژمان بختیاری در رابطه با ناملایمات ایران
  • جریان های بزرگ در تاریخ اندیشه غربی ، مولف: فرانکلین لوفان بومر، ترجمه : دکتر حسین بشیریه ، تهران : مرکز بازشناسی اسلام و ایران ، چاپ سوم 1385، ص124
  • همانجا، ص120
  • آموزش دین وگفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار ، مونیکا ام. رینگر ، ترجمه مهدی حقیقت خواه ، تهران: انتشارات ققنوس ، چاپ اول 1381

14 – مکتب تبریز و مبانی تجدد خواهی ، سید جواد طباطبایی ، تبریز  : انتشارات ستوده 1385، ص612

  • همانجا ، ص 339 ، به نقل از میرزا فتحعلی آخوندزاده ، میرزا ملکم خان ، طالبوف تبریزی وزین العابدین مرغه ای………. در پیرامون گنجایش و توانایی زبان فارسی  یادداشت های استاد دکتر حسابی در این باره بسیار ارزشمند است . 
  • همانجا ص 345 ،اشاره به نظر  عبدالرحیم طالبوف در کتاب مسالک المحسنین و کتاب احمد 

17- اشخاصی نظیر استاد پورداوود ، احمد کسروی، صادق هدایت، فتحعلی آخوندزاده ، میزا آقاخان کرمانی دراین گروه قرار دارند.در این رابطه می توان مراجعه کرد: فریدون آدمیت،اندیشه های میرزا فتخعلی آخوندزاده، تهران ، انتشارات خوارزمی، 1349 /فریدون آدمیت ، اندیشه های میرزا آقاخان کرمانی ، و………………

  • تاریخ فلسفه ، ویل دورانت ترجمه عباس زریاب خوئی ، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی ،چاپ شانزدهم 1380،ص91
  • آیین مهر، تاریخ راز آمیز میترایی در شرق و غرب – از آغاز تا امروز، مولف هاشم رضی ، تهران : انتشارات بهجت 1381
  • ازسعدی تا آراگون ، تالیف جواد حدیدی ، تهران : مرکز نشر دانشگاهی ، 1373 مراجعه گردد  .
  • همانجا ، و نیز: ادبیات تطبیقی / طه ندا ؛ 1999م / ترجمه هادی نظری مقدم ،تهران:نشر نی،1383 بخش تأثیر ادبیات و زبان های اسلامی بر اروپا22- اشاره به کتاب ” چنین گفت زرتشت ” اثر نیچه
  • اشاره به شعر سعدی ” بنی آدم اعضای یکدیگرند…….” در سازمان ملل
  • اشاره به گستردگی فروش اشعار این دو شاعر در دنیا

25-.غزالی در پاسخ به دعوت خواجه نظام الملک جهت تدریس در نظامیه بغدادچنین پاسخ داد  :

”الحمدلله رب العالمین،الصلوه والسلام علی محمد وآله واصحابه اجمعین  ، اما بعد خدمت خواجه  و ملجا جهانیان متع الله المسلمین بطول  بقائه این  ضعیف را ا ز حیض خرابه  طوس  به  اوج  معموره   دارالسلام بغدادمی خواند ، این کرم  و بزرگی است ،  و بر این حقیر نیز  واجب است که خواجه  را از حضیض  بشری   به اوج مراتب ملکی  دعوت نماید و ترغیب  کند ، ای عزیز ، از طوس و بغداد ، راه  به  خداوندی یکسان است ، اما از اوج انسانی تا حضیض حیوانی ،  تفاوت  فراوان است ،  و التماس  حضور این  فقیر که  فرموده اند  لاشک  برای  این فقیر وقت فراق است نه وقت عزیمت عراق ، ای عزیز فرض کن  که غزالی  به  بغداد رسید و متعاقب ،  فرمان در رسید ،  نه فکر مدرسی

دیگر باید کرد ؟  امروز را همان روز انگار  و  دست از این   بیچاره بدار –  والسلام و الاکرام ” . 

آری این است پاسخ  آزاده و نصیحت غزالی به وزیرحکومتی که امپراطور روم را به اسارت گرفت

  !

26- اشاره به شعر شاعر معاصر سهراب سپهری

]5[ منابع بخش  ج

  • حورانی ،17.
  • مارتین،20.
  • منیوی ،189.
  • اسعدی ،66.
  • نصر،
  • اسعدی ،41.
  • حورانی ،22.
  • واردنبرگ ،86.
  • اسعدی ،117.
  • اسعدی ،116.
  • حورانی ،24.
  • سعید ،220.
  • واردنبرگ ،86.
  • بدوی ،191.
  • اسعدی ،125.
  • حورانی ،23.
  • سعید ،141.
  • اسعدی ،78.
  • منیوی ،226.
  • اسعدی ،78.
  • منیوی ،229.
  • اسعدی ،150.
  • بدوی ،403.
  • سعید ،18.
  • مارتین ،23.
  • اسعدی ،164.
  • منیوی ،251.
  • اسعدی ،145.
  • اسعدی ،147.
  • بدوی ،330.
  • واردنبرگ ،87.
  • بدوی ،333.
  • حورانی ،58.
  • همو ،64.
  • سعید ،375.
  • لویس ،164.
  • اسعدی ،164.
  • بدوی ،356 به بعد.
  • حورانی ،57.
  • همو ،55.
  • واردنبرگ ،90.
  • گراهام ،125.

ـ اسعدی، مرتضی؛ 1381، مطالعات اسلامی در غرب انگلیسی زبان؛ تهران، سمت.

ـ بدوی، عبدالرحمن؛ 1375، فرهنگ کامل خاورشناسان؛ ترجمه شکرالله خاکرند، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه .

ـ حورانی، آلبرت؛ 1994، الاسلام فیالفکر الاوروبی؛ بیروت، مؤسسه نوفل.

ـ سعید، ادوارد؛ 1371، شرقشناسی؛ ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

ـ گراهام، ویلیام؛ 1380، معرفی و نقدی بر کتاب مطالعات قرآنی، ترجمه مرتضی کریمینیا، در «بولتن مرجع»، تهران، انتشارات بینالمللی الهدی.

ـ لوئیس، برنارد؛ 1994، مسأله الاستشراق، در «الاستشراق بین دعاته و معارضیه»، بیروت ،دارالساقی.

ـ مارتین، ریچارد، سی؛ پیشینه مطالعات اسلامی در غرب، ترجمه سید حسن اسلامی، آیینه پژوهش ،شماره 54.

ـ منیوی، مجتبی؛ 1348، اسلام از دریچه چشم مسیحیان، در «محمد خاتم پیامبران»، ج 2، تهران ،حسینیه ارشاد.

ـ نصر، سیدحسین؛ 1382، موقعیت فلسفه اسلامی )مصاحبه( در «روزنامه همشهری شماره 3125».

ـ واردنبرگ، ژاک؛ سیر اسلامشناسی در غرب، ترجمه همایون همتی،کلمه، شماره 12.

]6[ منبع بخش  د

مقاله  کاجی –  حسین  – فصلنامه جستار 

]7[ منابع بخش  ه

  • ابوالقاسمی، محمد جواد) 1385 ( به سوی توسعه فرهنگ دینی، انتشارات عرش پژوه
  • احمدیان، حمیدرضا، شهرالکترونیکی و لزوم توجه به آیندهنگاری، سایت آینده
  • احمدى، محمدرضا)1386 ( روش تحلیل راهبردى، نشریه حصون شماره 13 فصل پاییز
  • ادیب، مصطفی) 1387 ( جهانی شدن، فرصتها و تهدیدهای فراروی ایران اسلامی، فصلنامه نامه پژوهش فرهنگی، سال نهم دوره سوم شماره3
  • بابایی، محمد باقر) 1387 ( جنگ نرم ؛گونه شناسی عملیات روانی، معاونت فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح

-HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″پارسانیHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″اHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″حمیHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=370″د) 1388 (رنسانس دینی فرصتها و تهدیدها ،روزنامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”هHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”قدHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-1118.html”س، تاریخ نشر 18 تیر.

  • جلالی مقدم) 1379 ( درآمدی بر جامعه شناسی دین و آرای جامعه شناسان بزرگ درباره دین ،تهران نشر مرکز.
  • خزائی، سعید) 1387 ( راهنمای گام به گام آینده پژوهی راهبردی؛ تهران: وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
  • سجادی) 1383 ( درآمدی بر اسلام و جهانی شدن ،
  • شعبان پور پیچا، موسی)۱۳۸۳( تحول مؤلفههای امنیت و قدرت در اندیشههای سیاسی قدرت و امنیت، همشهری ،شنبه ۱۵اسفند
  • شعبانی سارویی، رمضان)1389( تهدیدات و فرصتهای بینالمللی جمهوری اسلامی ایران ،سایت بصیرت
  • عباسی، عطاءالله) 1385 ( فصلنامه علمی پژوهشکده شهید رضایی، تهران، دانشگاه صنعتی شریف، شماره 2و3، پاییز و زمستان
  • عسگری، علی)1387 (آینده انقلاب اسلامی، کانون اندیشه جوان
  • عیوضی، محمدرحیم، توسعه فرهنگی در انقلاب اسلامی؛ چالشها و فرصتها، فصلنامه تخصصی اندیشه انقلاب اسلامی ش8-7

-HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″غHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″لامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″ىHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″رضHYPERLINK “http://www.bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=peoples&pid=5037″ا)1383 ( فرهنگ و امنیت ملی،روزنامHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”هHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”،HYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”همشهرHYPERLINK “http://www.bashgah.net/sources-159.html”ی، چهارم شهریور

واژه های کلیدی: شرق شناسی ، غرب محوری ، فرهنگ، فرصت، تهدید،آینده نگاری،  تشیع               

Share