تهدیدات محتمل آمریکا در پرتو تحولات اخیر و آینده‌ی برجام
دی ۲۴, ۱۳۹۶ – ۵:۴۰ ق.ظ |

سجاد آتشبار 

دونالد ترامپ از زمان کمپین انتخاباتی خود، مقابله با ایران را از اهداف سیاست خارجی اش معرفی کرده است. پس از پیروزی و کسب قدرت نیز، ایران و توافق هسته ای بارها هدف حملات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, گزیده ها, گفتگو

صلح ترکیه با پ ک ک، از پشتیبانی جهانی تا پیامدهای منطقه ای – گفتگو با دکتر جعفر حق پناه کارشناس مسائل کردی

نگارش در اردیبهشت ۱۵, ۱۳۹۲ – ۴:۴۳ ق.ظ
صلح ترکیه با پ ک ک، از پشتیبانی جهانی تا پیامدهای منطقه ای  – گفتگو با دکتر جعفر حق پناه   کارشناس مسائل کردی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

عبدالله اوجالان بعد از چند ماه مذاکره با مقامات امنیتی ترکیه، بالاخره در فرمان خود در اول فروردین ماه سال جاری از نیروهای مدافع خود خواست تا برای پیشبرد روند صلح با دولت ترکیه، اسلحه‌‌ی خود را زمین گذاشته و خاک ترکیه را بدون اسلحه ترک کنند. یعنی آتش‌بس فعلی نهمین آتش‌بس میان نیروهای پ ک ک و ترکیه در طی بیش از ۳ دهه درگیری نظامی و به عنوان مهم‌ترین آتش‌بس میان ترکیه و حزب کارگران کردستان ترکیه است. در این راستا اخیرا نیز حزب کارگران کردستان ترکیه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که نیروهای خود را از تاریخ ۵ مه از مرزهای ترکیه بیرون می‌برد. اکنون این پرسش وجود دارد که تا چه میزانی روند صلح بین دولت و پ ک ک به سرانجام می رسد و در صورت  تحقق چه پیامدهایی خواهد داشت؟ برای پاسخ به این پرسش ها و بررسی پیامدهای صلح گفتگویی با دکتر جعفر حق پناه کارشناس مسائل کردی، پژوهشگر و تحلیل گر مسائل ترکیه داشته ایم:

واژگان کلیدی: صلح پ ک ک با ترکیه، اقلیم کردستان و صلح پ ک ک با ترکیه، صلح پ ک ک با آنکارا، پیامدهای میانجی گری اقلیم کردستان در صلح پ ک ک با آنکارا، پیامدهای داخلی منطقه ای صلح پ ک ک با ترکیه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: از محتوای توافق دولت با حزب کارگران ترکیه اطلاع دقیقی وجود ندارند. در این حال اگر به روند صلح دولت ترکیه با پ ک ک  توجه داشته باشم مهمترین چالش های داخلی به نتیجه رسیدن این روند چیست؟

در مورد چالش های داخلی و منطقه ای ترکیه باید فرض را بر این گذاشت که این دو سطح از چالشها کاملا به هم پیوسته و تفکیک ناپذیرند و حتی ما نمی توانیم تعیین کنیم که مبنای سیاست گذاری جدید خارجی ترکیه معطوف به مسائل داخلی یا خارجی است. در سطح چالش های داخلی باید گفت در درجه نخست هنوز اجماع و توافقی در سطح نخبگان و ساختار سیاسی ترکیه در مورد تعیین تکلیف  پرونده پ ک ک وجود ندارد و این مساله بسیار مهم است. این مساله ناشی از ابهام در گفتمان جدید سیاست در ترکیه ناشی می شود. یعنی گفتمان کمالیستی که کمابیش اکنون مورد نقد قرار گرفته است در برخی از حوزه ها نخ نما شده است، اما هنوز در بسیاری از حوزه ها جایگزینی ندارد. این ابهام گفتمانی باعث میشود که مجریان نتواند سیاست گذاری دقیق، هماهنگ و مناسبی اتخاذ کنند. چنانچه نخست هنوز بین گروه های اقلیت و اکثریت در ساختار سیاسی این کشور یا بین ارتش و سیاسون و جریان ها افراطی پان گرا،  ترک و کمالیسستی و … نسبت به اینکه چگونه باید در مورد  پ ک ک تعیین تکلیف کرد اختلاف نظر وجود دارد. نکته دوم هم این است که مساله پ ک ک  در ترکیه بیش از آنکه به وجهه سیاست قومی ترکیه مربوط باشد به سیاست امنیتی ترکیه مرتبط است. یعنی ترکیه طی دهه ی اخیر گشایش قابل توجه و پیشرفت قابل ملموسی در حل مساله کرد صورت داده است و بسیاری از تبعیض ها نسبت به کردها از بین رفته است. همچنین تلاش شده است نوعی توسعه یافتگی در مناطق کردی انجام گیرد و در سطح فرهنگی و اجتماعی هم امتیازهای قابل توجهی به کردها داده شود. اما در تمام این سالها پ ک ک همچنان به عنوان گروهی ترویستی مطرح  بوده است و با شدت سیاست از بین بردن پ ک ک دنبال شده است. اکنون اگر همچنان رویکرد امنیتی در نگاه به پ ک ک وجود داشته باشد بر چالش های صلح افزوده می شود. چرا که حساسیت های مضاعفی برای آن ایجاد می کند. مثلا اگر بخواهند سیاست عفو عمومی اعلام کنند. جدا از این نیز مساله این نیست که چند هزار نفر پ ک ک از ترکیه خارج شوند، بلکه در اصل این نیروها ترکیه ای هستند و جایی هم به جز ترکیه ندارند و با اخراج این نیروها هم مشکلی حل نمی گردد.

 من فکر میکنم به این دلایل نمی توان خوشبین بود که روند صلح بین ترکیه و پ ک ک به این زودی ها محقق گردد. البته هم باید گفت شانس هایی هم برای ترکیه در مورد روند صلح وجود دارد. چرا که نوعی پشتیبانی جهانی از رویکرد ترکیه ای نسبت به تحولات خاورمیانه و مساله پ ک ک وجود دارد و این امر می تواند به دولت ترکیه کمک کند. همچنان اکنون حامیان پ ک ک بویژه سوریه در شرایط فشار هستند و این امر باعث شده است پ ک ک در تنگنای بیشتری قرار گیرد و چانه زنی اش را با دولت ترکیه بیشتر کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه بازیگران بین المللی و منطقه ای به صلح دولت ترکیه با پ ک ک چیست؟

در سطح بین المللی باید گفت نوعی گفتمان اقلیت گرایی و حمایت از هویت خواهی اقلیت ها وجود دارد که رو به رشد هم هست. این امر به نفع پ ک ک و به ضرر ترکیه است. یعنی ترکیه باید در راستای این گفتمان به پ ک ک امتیاز دهد تا نهایتا بتواند پ ک ک را مجاب کند تا به سمت ادغام در ساختارهای سیاسی و پیگیری دستیابی به حقوق کردها از راه سیاسی حرکت کند. این امر برای جامعه ترکیه قابل پذیرش است، اما هنوز برای دولت ترکیه قابل پذیرش نیست و طول می کشد تا این روال را دنبال کند. من شخصا این امر را طولانی و زمان بر می دانم. در بعد دیگر و در سطح منطقه مشکلات بیشتری وجود دارد. یعنی  مساله پ ک ک با مسائل منطقه ای گره خورده و امکان بقای آن وابسته به این است که منطقه پر آشوب باشد و قطب بندی هایی وجود داشته باشد تا این جریان بتواند در شکاف موجود در بین قطب ها امکان ادامه حیات داشته باشد. چرا که بدون پشتوانه خارجی نیرومند عملا وضعیت به زیان پ ک ک رقم خواهد خورد. اکنون پ ک ک وضعیت بهتری نسبت به چند سال پیش و دهه قبل دارد. گذشته از این باید دید آیا واقعا اراده و توانی از سوی قدرت های بزرگ وجود دارد که مسائل امنیت منطقه ای را در  شمال خاورمیانه مدیریت کنند؟ من خیلی خوشبین نیستم که به این زودی بتوان بحران خاورمیانه بویژه سوریه را مدیریت کرد. لذا این چالش همچنان باقی خواهد می ماند و پ ک ک از این گسست ها به خوبی بهره خواهد گرفت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به گونه مشخص حامیان عمده ای منطقه ای روند صلح دولت ترکیه با پ ک ک چه جریان ها و کشورهایی است؟

در واقع اکنون ما با یک نوع تعارض و تناقض در بین حامیان می بینیم. کلا جریانی که مایل است بحران سوریه با سرنگونی رژیم  بشار اسد پایان یابد مایل به آشتی پ ک ک و ترکیه است. پ ک ک در سال 2011 و  2012 به نفع بشار اسد عمل میکرده است. پس همه بازیگرانی که در این سو قرار دارند مایل هستندکه این آشتی صورت گیرد. در عین حال هم آنها (از جمله  عربستان)  خیلی تمایل ندارند که بازیگری کردها در منطقه بسیار تقویت گردد و اینگونه به کردها می نگرند. در این راستا ریاض تمایلی به تقویت هویت گرایی کردی در منطقه و تقویت بازیگران غیر عرب و غیر دولتی ندارد. این امر در مورد نگاه دیگر کشورها به صلح در ترکیه هم به نوعی صدق میکند. من فکر میکنم از این زاویه وضعیت خیلی ناپایدار خواهد بود. یعنی مساله سوریه صرفا با سرنگونی بشار اسد حل نخواهد شد و تازه مسائل تازه ای از جمله جایگاه جدید کردها و نقش آفرینی کردها پیش خواهد آمد که می تواند شرایط جدیدی یابند. در واقع با این چالش ابهام هایی بیشتری اضافه می گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ادامه مذاکره و نتیجه رسیدن گفتگوهای صلح ترکیه با پ ک ک چه دستاورد منطقه ای برای دو طرف مذاکرات در بر خواهد داشت؟

به تجربه می توان گفت که اینگونه مسائل بسیار زمان بر خواهد بود. نفع ادامه مذاکرات باعث خواهد شد تا حدی فشارهای داخلی به دولت اردوغان کم گردد و از هزینه های دولت کاسته گردد. چرا که اکنون نیز فصل عملیات های پ ک ک است و ترکیه میتواند سال باثبات و امن تری را طی کند. شاید این صلح هم برای پ ک ک دستاوردی باشد که نقش آفرینی اش در سوریه فعال تر گردد. اما باید دید دوطرف چه اقدامات جدیدتری انجام میدهند. چرا که اکنون مذاکره برای مذاکره موضوعیت ندارد و بعد از مدت دو طرف ( که تا حدی تجربه دارند دست طرف مقابل را می خوانند و به سرعت خود را با شرایط جدید منطقه ای تطبیق می دهند.) این نکته به نظر بسیار مهم است و همچنین باید دید چه اتفاقاتی در عراق و سوریه رخ خواهد داد.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: مذاکرات صلح ترکیه و پ ک ک چه تاثیری بر رویکرد شاخه ها یا گروه ها و احزاب همکار با پ ک ک (پژاک در ایران و حزب اتحاد دمکراتیک در سوریه) داشته است؟

 من خیلی تفاوتی بین شاخه های پ ک ک با اصل گروه  نمی بینم و در واقع پژاک و حزب اتحاد دمکراتیک دنباله های گروه هستند و همه کلی یکپارچه را شکل میدهند. علی القاعده باید گفت چنانچه توافقی قطعی بین ترکیه و پ ک ک انجام گردد، حتما این امر با تصمیم گیری ملاحضات و تحولات منطقه ای اعمال خواهد شد و زیر شاخه های پ ک ک در کردستان عراق، سوریه و ایران با آن همراه خواهند شد. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان پیامدها منفی در هر گونه مذاکرات صلح بین ترکیه و پ ک ک برای اقلیم کردستان متصور شد؟

به طور کلی گروهها و چهره ای شاخص کرد از رقیب کرد دیگر رضایت ندارند و تمایل ندارند چنین رقبایی داشته باشند. در مورد حزب دمکرات کردستان عراق و آقای بارزانی هم آنها تمایل زیادی ندارند که این موقعیت انحصاری( که خود را به عنوان نماینده کردها معرفی میکند) را با فردی مانند اوجالان و پ ک ک واگذار کنند.  اما از سویی هم این امر برای آنان مناسب است و می تواند با سناریویی کلی که کردها در آن بازی میکند و سناریویی غربی مبنی بر حذف دولت اسد و تضعیف دولت مالکی همراهی بیشتری پیدا کنند. در این حال هم باید توجه داشت که رقابت بین پ ک ک و حزب دمکرات کردستان عراق به شدت افزایش پیدا خواهد کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با در نظرداشت صلح ترکیه با پ ک ک آیا ممکن است حزب اتحاد دمکراتیک کردستان سوریه رویکردی همگراتری با  ائتلاف ملی مخالفان داشته و دست به نبرد  بر ضد اسد زند؟

با توجه به تجربه پ ک ک آنان تلاش می کنند با حداقل تلفات و هزینه با مخالفان اسد همکاری کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی رسانه های ترکیه اعلام کرده اند که  برخی از  نیروهای پ ک ک به ایران منتقل خواهند شد. آیا روند صلح پ ک ک با  ترکیه چه تاثیری بر منافع ملی و امنیتی ایران دارد؟

 سیاست کلی ایران در مورد سوریه مشخص است. اما در مورد پیامد مستقیم صلح پ ک ک با ترکیه بر ایران من فکر میکنم که جمهوری اسلامی ایران تجربه چالش با پ ک ک را از سر گذارنده و نوع مدیریت هم نشان داده است که در این حوزه ولو با وارد شدن در فاز نظامی کوتاه نمی آید و به نظر نمی رسد اتفاق خاصی بر منافع ایران گذارد. همچنین اگر فرض را براین گذاریم که پیامد منفی بر این حوزه گذارد سیاست ایران و میزان قدرت آن در این حوزه مشخص است.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

 

 

 

 

Share