خرداد ۲۷, ۱۳۹۷ – ۱۲:۱۴ ب.ظ |

آینده پژوه و استاد دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC

در ماه های گذشته عربستان تلاش های بسیاری را برای افزایش فشارهای چند بعدی بر ضد تهران به انجام رسانده است. در این بین برای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آفریقا, گفتگو

سومالی، نقش کنونی جهان اسلام و نگاه غرب -گفتگو با جعفر قناد باشی کارشناس مسائل آفریقا

نگارش در اسفند ۲۲, ۱۳۹۰ – ۸:۳۷ ق.ظ
سومالی، نقش کنونی جهان اسلام و نگاه غرب  -گفتگو با جعفر قناد باشی  کارشناس مسائل آفریقا
Share


فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC


 

سومالی کشوری مسلمان و در منطقه شاخ آفریقا قرار دارد. در دو دهه گذشته این کشور با بحرانهای مختلف سیاسی و امنیتی و… دست به گریبان بوده است. در یک سال اخیر هم بحران گرسنگی بر دامنه بحران ها در این کشور افزود. در این بین در هفته های اخیر سران حدود ۵۰ کشور جهان در کنفرانسی در لندن گرد هم جمع شدند تا درباره آینده سومالی به گفتگو بنشینند. این امر بهانه ای شد تا در گفتگویی با جعفر قنادباشی تحلیلگر مسائل آفریقا به بررسی نقش بازیگران و سازمان های مختلف در تداوم و عدم حل بحران در این کشور مسلمان بپردازیم:

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: در 23 فوریه میزبان همایشی بین المللی درباره بحران سومالی بود و رهبران 53 کشور و سازمان از جمله سران اتحادیه اروپا، اتحادیه آفریقا و اتحادیه عرب در این نشست حضور داشتند. شرکت‌کنندگان در بیانیه پایانی کنفرانس لندن در مورد سومالی اعلام کردند که برای احیای ثبات و امنیت در این کشور جنگ‌زده تلاش می‌کنند و وعده دادند که کمک‌های مالی به سومالی را افزایش دهند. در این بین با توجه به برگزرای این کنفرانس در لندن اولویت های مهم و راهبردی غرب درمورد سومالی کنونی چیست؟

کشورهای غربی اکنون دو سیاست را در کنار هم درباره سومالی اجرا میکنند. نخست به دنبال اهداف انسان دوستانه و کمک به مردم سومالی ، کمک به تشکیل دولت و برقراری امنیت و جلوگیری از دزدی های دریایی درسواحل سومالی هستند که این جنبه از سیاست های اعلامی غرب درمورد سومالی است. اما در بعد دیگری و در ورای نگاه نخست غرب و بویژه لندن از چند جنبه علاقمند به حضور نظامی در سومالی است و در واقع  سیاست مخفی و اعمالی آنان در این حوزه گسترش نفوذ است. چنانچه اظهاراتی که هیگ و کامرون در این زمینه داشته اند آنان حضور فعال خود را نه تنها در سومالی بلکه در جزایری مانند موریس را تقویت می کنند.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: کنفرانس لندن در مورد سومالی چه دستاوردها و نتایجی می تواند برای سومالی داشته باشد؟

این اجلاس ها که قبلا درمورد عراق و افغانستان هم برگزار شده است جدی جدا از یک سری بهره برداری تبلیغاتی نتایجی نداشته است. در مورد سومالی هم اینگونه است است. در واقع غرب صاحب اختیار بودن در سومالی را گوشزد میکند. با توجه به حضور گروه های سومالیایی در این اجلاس نقشه ای برای فدرالیزه کردن سومالی دنبال میشود و به نظر میرسد غرب به دنبال دولتی دائم و قدرتمند در سومالی نیست. این امر هم به دومنطقه خود مختار سومالی لند و پونت لند که از مناطق نفوذ غربی ها و   دارای مجلس و رئیس جمهور جداداگانه است برمیگردد. خط مشی‌ انگلیس‌ آن است که اگر دولت قدرتمندی در سومالی روی کار بیاید، طبیعتا بخش های خودمختار سومالی را تحت سلطه خود در‌می‌آورد. بنابراین در اجلاس لندن تلاش شد تا موضوع فدارالیسم در این کشور قبولانده شود و پونت لند و سومالی لند که در بخشهای حساس و استراتژیک سومالی و در کنار  باب المندب هستند تحت مناطق نفوذ خود باشد.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: پونت لند و سومالی لند تا چه حدی در تداوم بحران در این کشور نقش داشته اند ؟

سومالی در دوران استعمار به سه قسمت تقسیم شده بود؛ سومالی فرانسه که الان نامش جیبوتی است، سومالی انگلیس یعنی بخشی که الان به صورت بخش خودمختار و تحت عنوان سومالی‌لند اداره می‌شود و دارای رئیس‌جمهور، مجلس و پرچم است و سومالی ایتالیا. سومالی‌لند یا همان سومالی انگلیس، با وجود داشتن یک جمهوری خودمختار، هنوز از سوی مجامع جهانی و بین‌المللی به رسمیت شناخته نشده و یک کشور مستقل محسوب نمی‌شود. هرچند که انگلیس سعی می‌کند به سومالی ‌لند رسمیت دهد. گذشته از این پونت لند در نوک شاخ آفریقا قرار دارد و خود درای پرچم و رئیس جمهور است، اما در ناآرامی ها و بی ثباتی های اخیر نقشی نداشته است. هر چند گفته میشود که شهرها و مناطقی از پونت لند محل رفت و آمد دزدهای دریایی است. در این بین جنگ ها درگیری ها عمده بین دولت  گروه الشباب در بخش سومالی ایتالیا است(بخشی که در جنوب به نام موگادیشو و قبلا مستعمره ایتالیا بوده است).

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: تلاش‌های امریکا در سومالی با چه اهدافی پیگیری میشود؟

امریکایی ها بعد از 11 سپتامبر توجهی ویژه به سومالی داشته اند و احتمال می دادند که  گروه و جریان های اسلامی به سومالی وارد شوند. آمریکایی‌ها در سالهای گذشته فرماندهی نظامی جدیدی را در آفریقا به وجود آورده‌اند. یعنی قبلا جهان را به پنج قسمت تقسیم کرده بودند ولی الان به شش بخش تقسیم کرده و آفریقا را به بخشی به نام فرماندهی نیروهای نظامی آمریکا در آفریقا تحت عنوان آفریکوم (که در آلمان دفتر دارد) قرار داده‌اند. آنان درصددند که دفتر آن را به آفریقا منتقل کنند. در این بین در سالهای گذشته هم شاهد حملات امریکایی ها به مناطق سومالی بوده ایم  و حتی برخی از گروه هایی که اکنون دست به دزدی دریایی میزنند در گذشته توسط امریکا برای مقابله با جریان های اسلامی درسومالی مجهز شدند. .در این حال امریکا با فشار به اتحادیه آفریقا  کوشیده است تا این اتحادیه با نیروهای پاسدار صلح در سومالی حضور داشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: با توجه به پیوند و همکاری جنبش الشباب در سومالی با القاعده، در واقع توان و پتانسیل القاعده در سومالی تا چه حدی است؟

به نظر من آنچه در مود القاعده در سومالی گفته میشود بلوف است. امریکا القاعده را متهم و سپس با ابزارهای خود دست به سرکوب گسترده جریان های اسلامی میزنند، لذا القاعده به صورتی که غرب آنرا ترسیم میکند غیر قابل باور است. اما الشباب دارای گرایش های وهابی گری و تند اسلامی و همچنین مخالف مدرنیته و ضد غرب است. جدا از این گروه الشباب گرایش های وهابیگری دارد و با بطن مردم سومالی (که از نظرعقاید به ایران نزدیک هستند) اختلاف دارد. این گروه از جوانهای کشورهای اسلامی تشکیل شده است و نیرویی بین المللی است تا داخلی و به نوعی کسانی که علاقمند به مبارزه با امریکا و دارای گرایش وهابی هستند در این گروه حضور می یابند. در این بین پیوند القاعده با هر یک از گروه های آفریقای مانند الشباب بهانه ای برای سرکوب گروه ای اسلامی در منطقه است.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: شریف شیخ احمد رئیس‌جمهور دولت کنونی سومالی تا چه حدی در حل بحران های غذایی، سیاسی و امنیتی این کشور نقش مهمی داشته است؟

دولت در این کشور قدرتمند نبوده است در واقع دولت کنونی بخشی از مردم را نمایندگی میکند و حتی نتوانسته است امنیت پایتخت را فراهم کند. مثلا گروه الشباب هنوز در پایتخت حضور دارد و در سالهای گذشته دولت در برخی اوقات فقط بر نیمی از پایتخت مسلط بود. آنچه در سالهای گذشته به دولت کمک کرده است نیروهای حافظ صلح اتحادیه آفریقا بوده است که از دولت حمایت کرده است. لذا دولت کنونی در جهت حل و فصل بحران ها ناتوان است و فقط  در دید جامعه بین المللی دارای رسمیت و شناسایی است. اکنون این دولت خواستار استقرار در کل کشور است اما موافقت مردمی را هم با خود به همراه ندارد و گروه الشباب هم همچنان بر ضد دولت فعالیت میکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: نقش ترکیه در تحولات و بحران های سومالی با توجه به سفر گذشته اردوغان به این کشور و کمک این کشور به سوالی چیست ؟

ترکیه در حال ایفای نقش فعالی در آفریقا است و در گذشته نیز حدود چهار سده بر مناطقی از آفریقا فرمان رانده است. در این بین ترکیه اکنون درصدد احیای بخشی از نفوذ گذشته خود در آفریقا است. در این راستا با توجه به درآمدهای ترکیه و صادرات این کشور، کمک ها و هزینه های ترکیه و سفر مقاماتش به سومالی بیشتر پرستیژی و تبلبغاتی است. گر نه ترکیه کنونی نمی تواند از سومالی استفاده اقتصادی و سیاسی ببرد. در این بین  دیدگاه های لائیک ترک ها در بین مردم سومالی پذیرفته شده نیست و از نظر اقتصادی هم ترکیه نگاه جدیی به سوالی ندارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: با توجه به عضویت سومالی در اتحادیه عرب عملا کشور های عربی در عمر بیست ساله بحران در سومالی در عرصه سیاسی به این کشور توجهی نکرده‌ و اکنون نیز آن را در اولویت‌های خود قرار نداده‌ اند. در این بین به نگاه شما علل بی توجهی اتحادیه عرب به این کشور چیست؟

از جمله انتقاداتی که درباره اتحادیه عرب و رویکرهای این اتحادیه مطرح است همین نقش و بی تفاوتی درمورد سومالی است. یعنی امری که هم از سوی مردم سومالی و هم از سوی کارشناسان که متوجه سیاست های گزینشی اتحادیه عرب شده اند مطرح است این است که اگر این اتحادیه در مورد اعضای این اتحادیه حساسیت دارد چرا به در مورد سومالی اینگونه نیست؟ در واقع این تشکل در این زمینه ماهیت خود را نشان میدهد و عملا هم سومالی سنگ محکی برای نوع تصمیم گیری این اتحادیه است. مثلا اتحادیه عرب درمورد جزایر سه گانه ایران از خاک عربی سخن میگوید، اما در مورد سومالی کمترین توجهی انجام نیمشود چرا که احساس میکنند این منطقه ممنوعه ای است که غربی ها به آنان  اجازه نقش نمی دهد. در مورد کمکهای غذایی به این کشور نیز همین روند حاکم است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: نقش سازمان همکاری اسلامی در مورد حل  بحران سومالی چگونه است؟

بیست و چند عضو این سازمان عرب هستند و بیست و هفت کشور نیز آفریقایی، در این حال این مجموعه از کشورها کمترین توجه را به سومالی داشته اند. در حالی  با توجه به پتانسیل ها این سازمان می توان نقش مهمی در حل بحران های سیاسی و اقتصادی در این کشور داشته باشد، اما از نکات منفی کارنامه سازمان همکاری اسلامی همین بحران سومالی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: به نظر میرسد دولت باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا در حال احداث  پایگاه های هوایی در کشورهای شاخ آفریقا است و ادعا شده این پایگاه ها به منظور حمله به مواضع نیروهای وابسته به شبکه تروریستی القاعده در کشورهای سومالی و یمن احداث می شوند. در این بین آیا امریکا در حال ایجاد پایگاه هایی در سومالی هستند؟

امریکایی ها مدت ها است که به دنبال ایجاد مرکز فرماندهی آفریکوم خود در آفریقا هستند و هنوز هم این مرکز در آلمان است. آمریکایی‌ها مستقیما حضور نظامی‌ خود در آفریقا را حفاظت از لوله‌های نفت و انرژی می‌دانند و از نظر آنان، آفریقا جایی است که می‌تواند جایگزین بخشی از انرژی خلیج‌ فارس باشد. الان جنگ انرژی در دنیا و به خصوص بین چین و آمریکا بسیار عمده است. در این حال به نظر میرسد که سودان جنوبی برای مرکزیت آفریکوم بیشتر مد نظر است و به نظر نمیرسد با توجه ضدغربی بودن سومالیایی ها این کشور مرکز آفریکوم قرار گیرد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: انگلیس هم اعلام کرده که قصد دارد بودجه حمایت مالی از عملیات پاسداری از صلح اتحادیه آفریقا در سومالی را افزایش دهد. راهبرد کنونی لندن در سومالی چیست؟

به نظر می رسد انگلیسی ها به چاه های نفت سومالی نظر دارند. تسلط بر تنگه باب المندب هم از دیگر اهداف انگلیس در منطقه شاخ آفریقاست.  باب المندب و شاخ آفریقا، از یکسو به خلیج فارس و از سوی دیگر به دریای سرخ و کانال سوئز مرتبط است و در نهایت به دریای مدیترانه و اروپا منتهی می شود.   گذشته از این به نظر میرسد که انگلیس تلاش میکند بطورغیر مستقیم (پانت‌لند همواره تحت سیطره انگلیس‌ها بوده است)در سومالی حضور بیشتری داشته باشد و گلوگاه اقتصادی جهان را هم با تسلط بر سومالی‌لند در اختیار داشته باشند. همانطور که تنگه جبل‌الطارق هم تحت نفوذ انگلیس است. به هر ترتیب، شکل‌گیری یک حکومت مردمی در سومالی هم به زیان انگلیس‌ و هم به ضرر آمریکا است. چون هر دولتی که مردم سر کار بیاورند اسلامی، مستقل و ضد غربی خواهد بود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: هم اکنون نه هزار نیروی حافظ صلح اتحادیه آفریقا در سومالی مستقر هستند و به دولت انتقالی در برقراری امنیت و بازپس گیری مناطق تحت کنترل گروه الشباب کمک می کنند. نقش کنونی اتحادیه آفریقا در بحران سومالی چیست؟

در واقع ظاهرا کار این این نیروها در سومالی برقراری امنیت است، اما در واقع اینگونه نیست. چند سال پیش، مردم حکومت را برای مدت شش ماه به دست گرفتند و حکومت قدرتمندی را به وجود آوردند و در حال بنای امنیت و اقتصاد جدید بودند، ولی آمریکایی‌ها و متحدان آفریاقیی و منطقه ای آن را از بین بردند. یعنی حاصل حضور اتیوپیایی ها در سومالی فروپاشی نظام مردمی بود. با خروج اتیوپی نیروهای حافظ صلح اتحادیه آفریقا جاگیزین شدند اما این اتحادیه نیز در مورد سومالی به دستور غرب عمل کرده است و نه منافع کشور های آفریقایی.

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: با توجه به نزدیکی جغرافیای عربستان سعودی به سومالی در دریای سرخ مقامات ریاض چه نوع  سیاستی را در سومالی پیگیری میکنند؟

عربستان دو ابزار تبلیغاتی وهابیت و دلارهای نفتی خود در مورد حامیان خود در سومالی به کار بسته است، اما از آنجا که ریاض در سومالی سیاست مستقلی ندارد( یعنی نه در چارچوب اندیشه های وهابی عمل کرده است و نه به مسائل عربی و منافع ملی خود در سومالی توجه داشته است) نگاه کنونی عربسان به سومالی توجه به منافع و اولویت های غرب وامریکا در این کشور است. بنابراین به حل  مشکلات این کشور کمکی هم نکرده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: نگاه کنونی امریکا به سرکوب شدید جنبش الشباب در سومالی معوطف است ؟

 نه امریکایی ها ترجیح می دهند این نیرو همچنان در سومالی حضور داشته باشد و همچنین نیروهای جوان اسلامی به سومالی وارد شوند. در واقع سومالی طعمه ای برای جوانان پرشور سنی مذهب و ضد غرب و شناسایی آنها توسط امریکا است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح لندن: به نگاه شما وضعیت آینده سومالی به چه سویی حرکت خواهد کرد؟

من احساس میکنم که در موقیت کنونی قدرت های بین المللی اکنون به این مساله توجه دارند که اگر دولتی در این کشور وجود نداشته باشد گروه های اسلامی و تندر و در این منطقه می توانند حکومت تشکیل دهند و خطر بیشتری است. در این حال سومالی دارای منابع نفت و گاز هم هست لذاغرب به نظر میرسد به دنبال تشکیل حکومت فدرال است. در این حال دو منطقه سومالی لند و پونت لند در دولت آینده ادغام نمی شوند و بخش فدرال خواهند شد. آنچه مشخص است مردم و دولت های منطقه خواستار ثبات در این کشور هستند و دولتهای غربی هم اکنون به دنبال ثبات هستند اما اینکه تا چه حدی منافع مردم تامین شود یا اینکه تنها آرامشی گورستانی برقرار شود مساله ای جداگانه است.

Share