جریان های همکار و حامیان امارات در یمن  -گفتگو با دکتر عبدالرحمان راجح
تیر ۴, ۱۳۹۶ – ۷:۱۸ ق.ظ |

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
در دو سال گذشته امارات متحده عربی بعد از عربستان دومین بازیگر مهم در ائتلاف عربی ضد یمن بوده است. گفتگوی زیر برای بررسی جریان های همکار و حامیان …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, سوریه, گزیده ها, گفتگو

رویکردها و اهداف ترکیه در نگاه به گروه های گوناگون سوری -گفتگو با احمد مرجانی نژاد

نگارش در مهر ۲۲, ۱۳۹۵ – ۳:۳۹ ق.ظ
رویکردها و اهداف ترکیه در نگاه به گروه های گوناگون سوری  -گفتگو با احمد مرجانی نژاد
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

در سالهای گذشته ترکیه از مهمترین بازیگران منطقه ای بحران سوریه بوده است. در این میان در یک سال گذشته تحولات گوناگونی در نوع نگاه ترکیه در قبال گروه های مختلف سوری رخ داده است. برای بررسی این امر گفتگویی داشته ایم:

کلید واژگان: اهداف ترکیه،گروه های سوری  سوریه ، غرب ،ترکیه، معارضین،عرب، کرد ، سنی ، علوی ، افراط گرا ، میانه رو

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رویکردها و اهداف مهم  سیاست خارجی و منطقه ای ترکیه در نگاه به گروه های میانه رو سوری چیست؟

افسانه وجود «گروه های شورشی میانه رو» در حالی نقل می شودکه بنا بر اسناد و مدارک مشخص فاش شده است که گروه های آموزش دیده در اردن توسط آمریکا و عربستان سعودی، در عمل با «جبهه النصره» هم سو شده اند؛ گروهی که حتی آمریکا آن را یک گروه تروریستی شناخته و از اقمار القاعده به شمار می روند. هم اکنون صد ها مورد از این گروه ها در سوریه فعال هستند که مورد حمایت کشورهای : ترکیه ، حوزه خلیج فارس ( عربستان سعودی- قطر- کویت ) و آمریکا هستند و آنان را میانه رو ( معتدل) می خوانند.

حکومت حزب عدالت و توسعه نیز در راستای سقوط نظام حاکم در سوریه از کلیه گروه های مسلح مخالف اسد حمایت کرده است. هم زمان با پیشروی پرشتاب نیروهای متجاوز ارتش ترکیه تا عمق خاک سوریه، رجب طیب اردوعان ، رئیس جمهور ترکیه ، اعتراف کرد که ترکیه در اصل به دنبال ایجاد یک «منطقه امن» در شمال سوریه است. منطقه امن مورد نظر ترکیه محدوده ای به طول تقریبی 70 کیلومتر و عمق 20 کیلومتر است که از شهر جرابلس در شمال حلب آغاز شده و تا منطقه الرامجی امتداد می یابد. 

ضمن آن که ترکیه سرگرم احداث یک دیوار حایل در مرز مشترک با سوریه است که پس از تکمیل آن، مهاجرین سوری را به پشت دیوار حائل منتقل کند و یک منطقه متراکم، پرمخاطره در اعماق خاک سوریه ایجاد نماید. درحال حاضر نیروهای متجاوز ارتش ترکیه پس از اشغال منطقه مرزی جرابلس سوریه، به سمت غرب و با هدف اشغال الرامجی در حرکتند و به اعتراف «جف دیویس» سخنگوی پنتاگون از حمایت هوائی و پشتیبانی ائتلاف آمریکائی برخوردارند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: روابط ترکیه و بازیگران داخلی وسوریه در چند ماه گذشته با چه تحولاتی روبرو بوده است؟

  متحول شدن سیاست خارجی ترکیه در قبال سوریه ، اساساً از نگرانی های ترکیه در مورد کردها و امیال قدرت منطقه ای شدن آن سرچشمه می گیرد. ضمن آن که توسل به سیاست برکناری اسد از قدرت ، باعث معامله منطقه ای و مصالحه در زمینه منافع ملی ترکیه شده بود. اما ترس از شکل گیری دولت کردی در سوریه ، مسلما آنکارا و دمشق را به مخالفت مشترک با شبه نظامیان کرد سوق خواهد داد .

اگر چه شکل گیری احتمالی حکومت کرد ها در مرز های  ترکیهسوریه ، برای آنکارا ، خطری بسیار بزرگ تر از بقاء رژیم اسد در دمشق است ، اما حکومت حزب عدالت و توسعه  ترکیه ، با درپیش گرفتن منطقی نرم تر نسبت به نظام حاکم بر دمشق ، تغییرات مشخصی را وارد سیاست خود در قبال سوریه کرده و خواسته قبلی ، برکناری بشار اسد ، را بطور نسبی و غیر مستقیم کنار گذارده است. ترکیه به رغم کودتای نظامی نافرجام ماه جولای ، از روند ورود به خاک سوریه، بهره برداری چند جانبه نمود،  انجام عملیات نظامی با فاصله ای اندک از پاک سازی گسترده در ارتش و نیروهای امنیتی ، باعث برجسته تر شدن وضعیت و موقعیت حزب عدالت و توسعه و شخص اردوعان در کشور گردید. اینک  آقای اردوعان و حکومت بن علی موفق شده اند که از طریق جنگ هم زمان با کردها و داعش ، هم در سطح داخلی و نیز در منطقه مقام و موقعیت شان را تقویت کنند .

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی از نگاه ترکیه گروه های داخل  و بازیگران حاضر در  سوریه به چند دسته تقسیم می شوند؟

  الف –  جبهه مقاومت،  شامل: نظام حاکم  در سوریه –  ج.ا.ایران – حزب الله لبنان- روسیه

ب- جبهه عربی – ترکی ، شامل : جمهوری ترکیه – عربستان سعودی – قطر – کویت – بحرین – اردن

ج- جبهه غرب ، شامل : آمریکا –  انگلستان – فرانسه – آلمان – رژیم غاصب صهیونیستی

1- «ارتش آزاد سوریه» زمانی کارآمد ترین نیروی مخالف در سوریه  شناخته می شدند؛ اما با پیوستن گروهی از جنگجویانش به نیروهای افراط گرای سلفی،  به مرور به جنگ سالارانی چپاولگر تبدیل شده اند که تأثیرگذاری خود را از دست داده و بر محدوده ای کوچک تسلط دارند.

2-  «جبهه انقلابی سوریه»، یکی از معدود گروه هایی که ائتلاف مخالفان سوری با آن ارتباط دارد.

3- ” جبهه النصره » که به عنوان گروه تروریستی معرفی گردید  ولی با تاکتیک معتدل سازی نامش را به « فتح الشام » تغییر داد.

5 و 4 – «جیش الاسلام » و «  اتحاد انقلابیون الشریکه الیرموک» که مورد حمایت ترکیه و عربستان بوده و به جبهه النصره وابستگی دارند.

6- « جیش الفتح » با  ادعای مستقل بودن، تحت حمایت آنکارا با ارتش آزاد سوریه همکاری می نماید. 

7- «احرار الشام» که توسط «ابو خالد» در استانبول پایه گذاری شد ، اعزامی القاعده به سوریه و مورد حمایت مالی کویت و آموزشی و تسلیحاتی ترکیه قرار دارد.

8- «جیش المجاهدین الشام » نام این گروه نخستین بار هنگامی مطرح شد که «مارسل شیهارو»، از چهره های مخالف مسیحی را به واسطه رعایت نکردن حجاب بازداشت کردند.

  همچنین گروهک های :

 « زوائرالتوحید»- « معتصم بالله »- « جبهه الشامیه» – « فتقم کما امرت » – « سیقر الجبل» – « الضفا،» – «  ابواماره » –  « فرقه 16 احرار السوریه» 

 گردان های :  نورالدین زنگی – سلطان مراد- سلطان محمد فاتح- سلطان محمود  که همگی از سوی  آنکارا و متحدینش مورد حمایت قرار دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نوع همگرایی ها و حمایت های ترکیه با گروه های ترکمن عرب و کرد سوری ، در چه حوزه های اقتصادی سیاسی امنیتی و بین المللی،  مشهود بوده است؟

گروه های معارض در سوریه نقش مستقیم و تاثیرگذاری در حوزه های اقتصادی ، سیاسی ،  امنیتی و بین المللی ندارند و تنها مجری عملکرد های دستوری در سطح  ابزار و عامل هستند.  وضعیت میدانی گروه های تکفیری در منطقه و هم چنین تحرکات کردها در سوریه ، ترکیه را بر آن داشت تا اولا بتواند در پیشبرد سیاست جلوگیری از قدرت گیری اکراد قدم موثری  بر دارد و ثانیا بتواند با ورود در مقیاس اندک به صحنه سوریه ، زمینه را برای سهم خواهی در چینش منطقه فراهم نماید. لذا ظاهرا ترکیه به این نتیجه رسیده است که برخی گروه هایی که توسط غرب در منطقه  تحت عنوان « میانه رو » معرفی شده اند ، همانند  « ارتش آزاد سوریه» از لحاظ حمایت های بین المللی، حقوق بشری، مناسب تر است. لذا سعی دارد تا با تقویت این گروه ها بر علیه گروه های دیگر ، بتواند همسایگی تروریست های موافق با خودش در سوریه را کسب و تثبیت نماید.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نوع اختلافات و چالش های ترکیه باسایر های ترکمن، عرب و کرد سوری در چه حوزه های اقتصادی‏ سیاسی‏ امنیتی و بین المللی مشهود بوده است؟

 سیاست حکومت حزب عدالت و توسعه ترکیه در حمایت و پشتیبانی از گروه های معارض در سوریه ، بویژه ترکمن ها و نیز  برخی گروه های عرب جدایی طلب بر آن است که اولا برای خود در آن سوی مرز پایگاه نفوذی ایجاد و برقرار سازد ، ثانیا  نیروهای مذکور را جهت مقابله با جریان کردی منطقه ( همکاری کرد های شمال سوریه با اکراد مسلح مخالف ترکیه ، موسوم به پ.ک.ک )  تجهیز و تحریک نماید  در این بین،  برخی گروه ها ی معارض سوری ، اعم از ترکمن و عرب ،  به دلیل  حمایت آمریکا از جدایی طالبان کرد، موضوع همکاری ترکیه با آمریکا را مورد انتقاد و اعتراض قرار داده و همکاری های خود با آنکارا را کاهش داده اند. هم چنین ادعا گردیده است که آنکارا از گروه های تکفیری ، تروریستی و نیز کرد های پیشمرگ  وابسته به بارزانی، در سرکوب  پ.ک.ک و نیز اکراد سوری ، بهره مند می گردد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه ترکیه به بازیگران تندرو سلفی و تکفیری داخل سوریه چه تفاوت هایی با دیگر بازیگران عربی دارد؟

در ماه می‌ سال جاری، گروه دیدبان قضایی، مجموعه‌ای از مدارک پیش‌تر طبقه‌بندی شده متعلق به وزارت دفاع و وزارت امور خارجه آمریکا را منتشر کرد. یکی از این مدارک مهم حاوی گزارش سال 2012.م  آژانس اطلاعات دفاعی بود که فاش می‌کرد قدرت‌های حامی ‌اپوزیسیون سوریه: کشورهای غربی، کشورهای  عربی حوزه خلیج‌فارس ( خاندان سعودی – قطر- کویت ) و ترکیه ، در صدد ایجاد یک«  امارت سنی ،  سلفی»  در شرق سوریه هستند تا از این طریق نظام حاکم بر سوریه ، متهم به باب اول جبهه مقاومت و عمق استراتژیک گسترش هلال شیعی  ایران  ، را منزوی و ساقط کنند. البته هدف اولیه تشکیل  امارت سنی – سلفی در سوریه ، سرنگونی رژیم حاکم در سوریه است که فصل مشترک همه مخالفین بشار اسد می باشد ، ولی اهداف ثانویه و بعدی آن توسط غربی ها به رهبری آمریکا، در راستای ایجاد بحرانی جدید در منطقه طراحی و تدوین خواهد شد. اما تشکیل و تداوم امارت مذکور ، مسلما مطلوب حکومت  اخوانی حزب عدالت و توسعه ترکیه نیست و بیشتر باب طبع سلاطین مرتجع عرب حوزه خلیج فارس می باشد. 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده نوع همگرایی ها و اختلافات وتنش ترکیه با گروه های داخلی سوریه را با چه سنارویو هایی میتوان مد نظر قرار داد؟

 با لحاظ وضعیت پیچیده و چند بعدی سوریه ، تحقق طرح ها ، امیال و عملکرد جمهوری ترکیه در خصوص سوریه ، به عملکرد بازیگران منطقه ای و بین المللی بستگی دارد. کلیه سناریوها ی ذی ربط در سوریه ،  منوط به بقاء و یا سقوط دولت بشار اسد ، یکپارچگی و یا تجزیه سوریه است.  حکومت حزب عدالت و توسعه ترکیه چه در صورت حفظ نظام حاکم بر سوریه و چه در صورت سقوط آن، متحمل بیشترین خسارات و چالش‌های راهبردی خواهد شد. ضمن آن که دولت ترکیه از تجزیه یا فدرالی شدن سوریه نیز سودی نمی برد و با چالش های امنیتی مواجه خواهد شد.  سناریوی های مطرح عبارتنداز : 

الف-  تداوم حاکمیت بشار اسد در سوریه

 در صورت تحقق این سناریو، ترکیه بزرگ‌ترین بازنده تحولات سوریه محسوب می‌شود. زیرا برخلاف سایر کشورهای محور غربی ـ عربی که از معارضین حمایت می‌کردند، ترکیه تنها کشوری است که دارای مرزهای مشترک با سوریه می‌باشد و ناچار است در کنار همسایه‌ای زندگی کند که علیه آن خصمانه‌ترین مواضع را اتخاذ کرده است.

ب-  سقوط نظام حاکم در سوریه

1- مخالفینی که از سوی محور  غرب  و محور ترکی-  عربی مورد حمایت قرار گرفتند، اگر  قدرت را در دست گیرند. در چنین شرایطی ترکیه با توجه به ارتباط نزدیکی که با این مخالفان دارد، از نقش و جایگاه مناسبی  در آینده سوریه برخوردار خواهد شد.

2-  پس از سقوط نظام حاکم در سوریه، امکان دارد قدرت در اختیار جنگجویان  القاعده و سلفی‌ها قرار گیرد ، در چنین شرایطی ترکیه عملاً با القاعده همسایه می‌شود که موجبات انتشار عقاید افراطی آنها به بخشی از جامعه ترکیه خواهد گردید و موجی از افراط گرایی و تروریسم، همواره مرزهای ترکیه را تهدید خواهد کرد.

ج- تجزیه سوریه

 سوریه به چند بخش کوچک تر شامل حکومت های سنی- علوی- کردی منشعب می گردد ، با شکل گیری نظام فدرال در سوریه،  کاهش قدرت علویان و ارتقاء جایگاه حکومتی اهل تسنن در سوریه ، موجبات خشنودی ترکیه را فراهم خواهد ساخت ، اما آنکارا آگاه است که تشکیل فدرال های خودمختار کردی  و علوی در سوریه،  برای ترکیه و حتی منطقه تبعات نا میمونی در بر خواهد داشت، لذا  نگرانی از خود مختاری اکراد سوریه و کابوس خویشاوندی و همکاری آنان با کرد های ترکیه، موجب گردیده است که آنکارا از یکپارچگی و حفظ تمامیت ارضی سوریه دفاع نماید . اگر چه استقرار دولت مرکزی مقتدر به رهبری اکثریت ، اهل تسنن اخوانی ، مد نظر و مطلوب آنکارا  است.

Share