علل توجه و آینده نگاه جدی هند به چابهار
اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۶ – ۵:۱۹ ق.ظ |

پیرمحمد ملازهی
کارشناس مسائل پاکستان
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 عوامل مختلف توجه هند به چابهار
دو دلیل اصلی وجود دارد که هند توجه ویژه ای به مسئله چابهار دارد، یک دلیل آن روابطی است که …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, اروپا, روسیه

روسیه، حضور نظامی در مدیترانه و آینده توازن با امریکا – گفتگو با اسماعیل بشری کارشناس مسائل دفاعی

نگارش در فروردین ۱۸, ۱۳۹۲ – ۱:۱۹ ق.ظ
روسیه، حضور نظامی در مدیترانه و آینده توازن با امریکا  – گفتگو با اسماعیل بشری  کارشناس مسائل دفاعی

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

در دوران شوروی سابق و از سال 1967 به بعد ناوگروه دریایی شوروی متشکل از 30 تا 50 ناو و کشتی در مدیترانه حضور داشت. همچنین روسیه پایگاه نظامی دریایی طرطوس را از سال 1971، ایجاد کرده و به کار، تعمیر، تجهیز و سوخت رسانی به کشتی‌های عملیاتی اسکادران پنجم ناوگان دریای مدیترانه مشغول کرد و اکنون نیز همین وظیفه را در جهت منافع کشتی‌های متعلق به ناوگان دریایی روسیه دارد. همچنین در دوران شوروی سابق از بنادر مصر، سوریه، الجزایر، لیبی و دیگر کشورها برای این منظور استفاده می شد. اما حضور روسیه در منطقه خاورمیانه پس از فروپاشی شوروی در اوایل دهه 1990 میلادی کمرنگ شد. در این حال در دو سال گذشته اخبار و گزارش های متعددی از افزایش حضور روسیه در مدیترانه به گوش رسیده است. در همین راستا برای بررسی بیشتر چگونگی حضور، علل افزایش توجه و همچنین آینده حضور نظامی روسیه در مدیترانه گفتگویی با اسماعیل بشری کارشناس مسائل نظامی و دفاعی مرکز تحقیقات استراتژیک داشته ایم:

واژگان کلیدی: روسیه و حضور نظامی در مدیترانه، حضور نظامی روسیه در مدیترانه، آینده توازن روسیه در مدیترانه با امریکا، افزایش حضور نظامی روسیه در مدیترانه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در دو سال گذشته، ناوگان روسیه در واکنش به افزایش تحرکات ناوگان اعضای ناتو ، چند بار ناوهای خود از جمله گروه ناو هواپیمابر آدمیرال کوزنتسوف را به مدیترانه اعزام کرده است. به علاوه رفت و آمد ناوهای نظامی روسی به بندر طرطوس ادامه دارد. قبلا سرگئی شویگو وزیر دفاع روسیه نیز از ضرورت تشکیل بخش مجزای مسئول گروه عملیاتی نیروی دریایی در دفاع از منافع روسیه در مدیترانه سخن گفته است. اخیرا نیز وزیر دفاع روسیه از تصمیم این کشور برای ایجاد یک اسکادران عملیاتی در دریای مدیترانه با هدف حضور نظامی دائم در این منطقه خبر داده است. نگاه شما به این امر چیست؟

مدیترانه همیشه برای روسیه اهمیت داشته است. این اهمیت بویژه در دوران جنگ سرد که این کشور حضور فعال تری در این دریا داشت پررنگ بود. در این دوران کشورهای متحد شوروی در حاشیه دریای مدیترانه بسیار بود و دوستانی هم در جنوب دریای مدیترانه ( مانند لیبی و تا حدودی مصر در دروان ناصر) داشت. در نتیجه ناوگان دریای روسیه کامل در این دریا تردد میکرد و در بنادر این کشورهای پهلو می گرفت.  هر چند به طور رسمی پایگاهی که بتوان به آن پایگاه رسمی شوروی در مدیترانه باشد وجود نداشت و اگر هم در طرطوس سوریه حضور داشتند این حضور تعمیراتی و تدارکاتی بود. یعنی ناوگان جنگی روسیه نمی توانستند در این بخش به گونه ای دائمی پهلو گیرند. به خاطر همین اهمیت دیرین مدیترانه، روسیه بعد از سپری کردن جنگ سرد و بازسازی نیروی دریای خود کم کم تلاش میکند ترددهای خود را جدا از دریای سیاه در مدیترانه هم داشته باشد، اما این امر را در شرایط کنونی نمیتواند به معنی حضور بسیار قدرتمندانه روسیه در مدیترانه به شمار آورد. چرا که روسیه هنور مشکلاتی در تجهیز ناوگان خود با سلاح های مدرن دارد و نمی تواند به عنوان تهدید جدی  برای حضور غربیها در مدیترانه باشد. اما به هر حال روسیه تلاش میکند حضور خود را در مدیترانه تداوم بخشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط موجود و با نگاهی مقایسه ای حضور نظامی و امنیتی روسیه در مدیترانه نسبت به دوران شوروی تا چه میزانی کاهش یافته است؟

این کاهش خیلی بوده است. روسیه نسبت به دوارن شوروی متحدان بسیاری را در این دریا از دست داده است. مثلا کشورهایی مانند الجرایز، لیبی و مصر دوران ناصر و حتی اوایل انور سادات تا حد زیادی دوست روسیه بودند. کشورها اروپای شرقی هم که در ساحل مدیترانه بندر داشتند روسیه این کشورها را خانه خود به شمار می آورد. روی همین حساب تردد نظامی روسیه ها در مدیترانه بسیار بود. بعد از جنگ جهانی دوم بین روسیه و ترکیه مشکلی و جود داشت. روسها مایل به کنترل تنگه بسفر و داردانل برای اینکه کشتیها و ناویها خود را به راحتی تردد داده و مزاحمی نداشته باشند. هر چند ترکیه به این امر تن نداد، اما قرارداهایی برای عبور بی ضرر ناوهای جنگی روسیه بین دو کشور امضا شد. بعد از فروپاشی شوروی مسکو از برخی جاها از جمله مدیترانه عقب نشینی کرد و حضور خود را سبک تر و در حد ناچیزی نگه داشت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تنها پایگاه نظامی روسیه در مدیترانه در بندر طرطوس سوریه است. آیا با توجه به نوع روابط مناسب روسیه با قبرس و یونان این دو کشور می توانند به عنوان پایگاه هایی دریای نوین روسیه در منطقه قرار گیرد؟

نخست اینکه خود طرطوس پایگاه دریایی روسیه نیست و تنها محلی برای تعمیر  کشیتها  و تدارک رسانی به ناوهای جنگی در مدیترانه است. در مورد قبرس و یونان مشکلات دیگری وجود دارد. از یک سو یونان عضو ناتو است و در نتیجه اصلا نمی تواند به روسیه پایگاه دهد. در مورد قبرس هم باید گفت بخش شمالی قبرس تحت کنترل ترکیه است و ترکیه هم عضو ناتو است. در این حال هر چند روسیه روابط نظامی و امنیت ویژه ای با قبرس یونانی داشته و حتی به این کشور موشک های اس سیصد فروخته است، اما  این امر دلیلی برای در اختیار گرفتن پایگاه دریایی در قبرس یونانی نشین نیست. چرا که کلا مغایر با سیاست های ناتو  و امریکا است و آنان با آن مقابله خواهند کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا روسیه تمامی تلاش خود را به کار می برد تا ضمن جلوگیری از هر گونه مداخله نظامی احتمالی غرب در تحولات جاری سوریه، ادامه حضور خود در بندر راهبردی طرطوس در منطقه حساس و استراتژیک خاورمیانه را حفظ کند؟

یکی از دلایل همین امر است. روسیه تلاش میکند آخرین جای خود در مدیترانه را از دست ندهد، اما فقط این دلیل نیست. چرا که سوریه برای روسیه کشوری است که روابط اقتصادی و نظامی نزدیک داشته  و به همین دلیل خود سوریه برای روسیه مهم است و مسکو نمیخواهد سوریه در دامن غرب افتد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نصب موشک های پاتریوت در مرز ترکیه با سوریه و سپر دفاع موشکی غرب تا چه میزانی میتواند بستری برای افزایش توجه نظامی و امنیتی روسیه در مدیترانه باشد؟

این امر نمی تواند زیاد به حضور نظامی روسیه مربوط باشد. چرا که موشک های پاتریوت نصب شده در ترکیه اگر چه وسیله ای دفاعی در برابر روس ها است، اما عمدتا هدفش کشورهای خاورمیانه است. جدا ا این امر پاتریوت ها ضد موشک هستند و ربطی به حضور دریایی روس ها در مدیترانه ندارند. البته خود امریکایی ها در مدیترانه ناوگانی در حال تردد دارند که جدا از پایگاهها در ایتالیا و ناوهایی مجهز به سیستمهایی دارند که به مراتب قوی تر از پاتریوت در ترکیه هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: سوریه تنها بازمانده متحد عرب مسکو در منطقه حساس خاورمیانه از دوران شوروی سابق می باشد، به نگاه شما اهمیت و جایگاه سوریه روسیه را به افزایش حضور نظامی و امنیتی  در مدیترانه وا داشته است؟

 روسها مایل نیستند سوریه از از دست دهند، اما همچنین نیز حاضر نیستند به خاطر سوریه کاملا خود را درگیر غرب کنند. روسیه کنونی ایدئولوژیک فکر نمی کند و بیشتر رویکردی اقتصادی دارد و ارزیابی های اقتصادی در مورد حضور خود انجام میدهد. اگر هزینه و فایده حمایت از سوریه بسیار بالاتر از سود این کشور باشد (همچنان که بارها نشان داده اند) سود خود را ترجیح می دهد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح برگزاری قبلی رزمایش بزرگ ناوها روسی در آب مدیترانه که بزرگ ترین رزمایش دریایی روسیه در دو دهه پس از فروپاشی شوروی سابق محسوب می شود و در پایان رزمایش دریایی روسیه در دریای سیاه و دریای مدیترانه (از 19 تا 29 ژانویه) مقام های بلندپایه نظامی روسیه تصمیم گرفتند که مدت حضور گروه کشتی‌های بین ناوگانی روسیه در دریای مدیترانه را تمدید کنند. آیا روسیه در جهت ایجاد نوعی موازنه دفاعی و در مقابل حضور توان نظامی ناتو و آمریکا در منطقه است؟

به عبارتی می توان گفت بله و به عبارتی نه . یعنی حضور روسیه نمی تواند آنقدر پررنگ باشد که به نوعی  تناسب پایاپای با غرب داشته باشد و به اندازه حضور غرب و امریکا در مدیترانه باشد. اما از نگاهی دیگر باید گفت روسیه برای اینکه نشان دهد که منافع و نقش خود در مدیترانه مهم است قاعدتا تلاش میکند ناوگانش در مدیترانه دائما در رفت و آمد باشد.  در این حال باید توجه داشت که در امکان داشتن پایگاه نظامی برای روسیه در این دریا بسیار کمرنگ است و کشورها حاشیه ای این دریا حاضر نیستند که به روسیه پایگاه دهند. بندر طرطوس فقط می تواند ناوهای متوسط را پذیرا باشد و در بخش تعمیراتی حداکثر 4 ناو با حداکثر طول 100 متر را پذیراست. در حالی که ناوهای جنگی روسیه عمدتا 180 متر به بالا هستند. بر این اساس تدارکات لازم برای تبدیل طروطوس به پایگاه اندیشیده نشده است و اکنون نیز زمانی نیست که روسیه به فکر سرمایه گذاری برای تبدیل طرطوس به پایگاه باشد. چرا وضعیت دولت مرکزی دمشق هم مشخص نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با در نظر داشت دکترین امنیتی و دفاعی روسیه در یک دهه گذشته آینده حضور نظامی روسیه در مدیترانه به چه عواملی بستگی دارد؟

روسیه اکنون دکترینی بیشتر با ماهییت دفاعی دارد و حتی در دکترین دفاعی هسته ای روسیه هم بهره گیری از سلاح هسته ای را منوط به  خطر افتادن تمامیت ارضی خود میداند. روسیه اکنون از موضع تهاجمی دوران جنگ سرد عقب نشینی کرده و بیشتر به بهبود وضعیت اقتصادی خود و تعامل با کشورهای اروپایی و غربی معطوف است. لذا حضور اندک روسیه نمی تواند حضور تهدید آمیز آنچنانی  در مدیترانه باشد. بلکه بیشتر به عنوان قدرتنمایی قدرتی بزرگ در صحنه مدیترانه است. در این حال باید گفت آیا روسیه توان اقتصادی و هزینه ای برای حضور دائمی و پرتعداد ناوهای خود در مدیترانه دارد؟ اکنون امریکا هزینه دفاعی خود را کاهش داده و از تعداد ناوهای هواپیمابر خود کاهسته است. در چنین شرایطی وضعیت مالی روسیه بسیار ضعیف تر از امریکا است و در حال بازسازی اقتصادی است. لذا من فکر نمیکنم  روسیه به دنبال افزایش چشمگیر توان دریایی خود در مدیترانه باشند. بلکه حضور فعلی خود را با تجهزاتی پیشرفته تر مجهز کرده و تا حدی تردد خود را افزایش میدهند. اکنون در مدیترانه جدا از امریکا ایتالیا و  فرانسه قدرت مانور بیشتری دارند و حضور دریای مناسبی دارند. حتی ترکیه هم ناوگان خوبی در مدیترانه دارد. نیروی دریایی اسرائیل هم عمدتا بیشتر دفاعی است.

 

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش