آینده کنش ترامپ در رابطه با ایران  گفتگو با دکتر علی خرم
آبان ۲۴, ۱۳۹۶ – ۴:۴۹ ق.ظ |

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
رویکرد های دونالد ترامپ در مورد ایران در ماه های اخیر تندتر شده است و مورد نظر بسیاری قرار گرفته و است. برای بررسی بیشتر وضعیت کنونی و سند …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آذربايجان, آسیای میانه, ايران, خلیج فارس, گزیده ها, گفتگو

راهکارهای کاهش تنشهای گذار به همکاری فزاینده ایران و جمهوری آذربایجان -گفتگو با دالغا داتین اوغلو سردبیر بخش ایران خبرگزرای ترند در جمهوری آذربایجان

نگارش در مرداد ۲۸, ۱۳۹۵ – ۱۲:۳۸ ق.ظ
راهکارهای کاهش تنشهای گذار به همکاری فزاینده ایران و جمهوری آذربایجان  -گفتگو با دالغا داتین اوغلو سردبیر بخش ایران خبرگزرای ترند در جمهوری آذربایجان
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

 

جمهوری آذربایجان در شمال باختری ایران قرار دارد و با توجه به وجود پیوندها و مشترکات فراوان تاریخی، فرهنگی، نژادی و… دارای اهمیت بسیاری در نزد ایرانیان است. در این بین در سالهای گذشته عملا روابط ایران با این کشور دچار چالشها و مشکلاتی بوده است. در این میان بهانه ای شد تا به موضوع روابط دو کشور همسایه، نوع روابط، متغیرهای دخیل در روابط، راهکارهای افزایش روابط ایران و جمهوری آذربایجان و چشم انداز آن توجه داشته باشیم:

واژگان کلیدی: راهکارهای کاهش تنش، همکاری ایران و جمهوری آذربایجان ایران، آذربایجان، ، قره باغ، تنش، روابط استراتژیک

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای گذشته عملا روابط ایران با آذربایجان دچار چالشها و مشکلاتی بوده است. در این حال به نگاه شما چه رویکردهایی از سوی ایران برای کاهش تنش های دوره ای در روابط دو کشور باید مد نظر قرار گیرد؟ برای کاهش تنشهای دوره ای و اعتمادسازی در مناسبات با ایران باید چه رویکردهایی را مورد توجه قرار دهد؟

تا کنون فرمولهای زیادی برای کاهش تنشهای میان باکو و تهران تجویز شده که جوابی نداده است، چون نگرشی که به روابط دو کشور بوده، تماما امنیتی بوده است. من مصاحبه و دیدگاههای افراد زیادی را در این رابطه مطالعه کرده ام و رویکرد آنها در اولین قدم و پاسخ، رویکرد امنیتی بوده است. همین مشکل ایجاد می کند. ماهیت رابطه ایران و آذربایجان، با رابطه ایران و دیگر کشورهای همسایه فرقی نمی کند. اگر به دید امنیتی به موضوع نگاه شود، نتیجه آن نگرش و رویکردی توام با شک، بی اعتمادی، توطئه انگاری اقدامات طرف مقابل و در نتیجه تنش خواهد بود. لذا. کاهش تنش و جلوگیری از تنشهای دوره ای بسته به دو عامل دارد. یکی افزایش روابط تجاری دو جانبه، سرمایه گذاریها و مشارکت در پروژه های بین المللی مانند همین کریدور خط آهن شمال-جنوب، فیبر نوری EPEGT و غیره . دوم تکیه بر منافع مشترک بجای حمله به نکات اختلاف و سیاستهای کلان همدیگر. در طول 3 سال گذشته، همین رویکرد در دستور کار دو کشور بوده و حتی یک نمونه تنش نیز دیده نشده است، در حالی که اختلافهایی وجود دارد. هیچ کشوری منافع خود را منطبق بر منافع دیگران تعریف نمی کند، اصولا چنین چیزی غیر ممکن است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما تا چه حدی ایران می تواند نقشی در حل مساله قره باغ داشته باشد؟

نه تنها قره باغ کوهستانی، بلکه 7 منطقه اطراف آن با مساحتی بیش از دو برابر قره باغ کوهستانی هم اکنون در اشغال ارامنه است. ایران همواره از تمامیت ارضی آذربایجان حمایت کرده است. هم اکنون گروم مینسک سالها است که بدون نتیجه ای خاص در مناقشه قره باغ میانجیگری میکند. ایران عضو این گروه نیست، اما می تواند بعنوان برادری بزرگتر که روابط خوبی با ارمنستان و آذربایجان دارد، در حل مساله کمک کند و ارمنستان را کمک کند تا بدون نگرانی از تبعات داخلی، به چهار قطعنامه سازمان ملل برای آزادی اراضی آذربایجان که خود ایران هم به آنها رای مثبت داده، عمل کند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به پتانسیل های واقعی و نهفته اقتصادی در روابط دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان به نظر شما دو کشور برای گذر از چالش های همکاری فزاینده در روابط ( افزایش سطح روابط تجاری به 10 میلیارد دلار) باید در چه راستایی گام بردارند؟

واقعا وضعیت اسفناکی است. دو کشور با بیش از 650 کیلومتر مرز مشترک زمینی و دریای خزر، کلا در شش ماه اول سال کمتر از 100 میلیون دلار تجارت دوجانبه داشته اند. البته این آمارهای گمرک آذربایجان است و نشان می دهد که نسبت به دور مشابه سال گذشته افزایش چشمگیری نیز داشته است. به نظرم اقدام آذربایجان برای اعطای یک وام نیم میلیارد دلاری به پروژه خط آهن رشت-آستارا قدم خوبی بود. دو کشور واقعا ظرفیت رساندن روابط اقتصادی به 10 میلیارد دلار را دارند، اما نه با تجارت صرف، چون هر دو کشور تقریبا صادر کننده خالص نفت و محصولات نفتی، پتروشیمی هست. جزئیات آمارهای ایران هم نشان می دهد که بخش عمده ای از صادرات حتی غیرنفتی کشور، در عمل نفتی و پتروشیمی است. دو کشور با سرمایه گذاری مشترک، ایجاد شرکتهای مشترک (مانند احداث واحد تولید خودرو و دارو که چند ماه قبل تفاهمنامه آن امضا شد)، مشارکت در پروژه های بین المللی، مشارکت در توسعه میادین خزر ایران (ایران خود سهم 10 درصدی در بزرگترین میدان گازی آذربایجان، شاهدنیز دارد) ایجاد هابهای برق و گاز در منطقه و همچنین ایجاد بانکهای مشترک می توانند روابط مالی را به شدت افزایش دهند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به وجود اخبار و گزارش هایی در مورد نوع همکاری های ضد ایرانی تل آویو و واشنگتن با باکو نگاه کنونی باکو تهدیدات امنیتی و نظامی بر ضد ایران چیست؟

در حد گزارش بوده، هیچ سندی از چنین ادعاهایی ارائه نشده است. بر اساس قانون اساسی آذربایجان، این کشور نمی تواند پایگاه نظامی در اختیار دیگر کشورها قرار دهد و بر اساس پروتکل امنیتی که میان پنج کشور ساحلی خزر امضا شده است، هیچ کشوری حق ندارد اراضی خود را در اختیار کشوری ثالث برای حمله به کشور ساحلی خزر قرار دهد. در حالی که در رسانه های ایران همیشه شایعه پایگاه نظامی تل آویو و واشنگتن مطرح شده است. در حالی که اگر چنین چیزی بود، ترکیه باید واکنشی سخت به اقدام باکو برای همکاری با اسرائیل نشان می داد یا روسیه بایستی واکنش سختی به همکاری آذربایجان با آمریکا نشان می داد. تئوری توطئه معضلی است در ایران که از طرف گروههای تند رو که بقای خود را در ایجاد تنش می بینند دامن زده می شود. در آذربایجان هم برخی گروهها چشم دیدن روابط خوب با ایران را ندارند، اما مهم این است که دستگاه سیاست گذاری خارجی چه رویکردی دارد. یا زمانی ادعا شد که مجاهدین خلق از عراق به آذربایجان اورده شده اند. آذربایجان از اسرائیل و روسیه و پاکستان و هر کشوری که بخواهد می تواند سلاح خریداری کند، چون 20 درصد از اراضی اش در اشغال است. نباید به این موضوع به عنوان عملی علیه ایران نگاه شود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش ترکیه در هر گونه افزایش و یا کاهش تنش یا چالش بین ایران و جمهوری آذربایجان تا چه اندازه است ؟

ترکیه هم روابط اقتصادی بسیار بالایی با ایران دارد، هم آذربایجان تاکنون بیش از 15 میلیارد دلار در این کشور سرمایه گذاری کرده و پروژه های مشترک بین المللی بزرگی با هم انجام می دهند. هم اکنون هم یک کارگروه سه جانبه ایران-ترکیه-آذربایجان وجود دارد که هر ساله در سطح وزرای خارجه و دیگر مسئولین موضوع تعمیق همکاری ها را مذاکره می کنند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان آینده روابط ایران با جمهوری آذربایجان را به سوی روابطی استراتژیک و راهبردی رهنمون کرد؟

با رویکرد فعلی دولت روحانی و علی اف ممکن است. دو کشور گامهای بزرگی در راستای تعمیق همکاریها برداشته اند. چهار سفر رسمی در سطح رئیس جمهور به پایتختها و عقد 16 تفاهمنامه و مذاکره برای امضای قراردادها می تواند در سالهای آینده دو کشور را به هم نزدیک کن، حداقل به همان روابطی که هم اکنون میان باکو و مسکو برقرار است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان را چگونه مورد پیش‌بینی قرار می‌دهید؟

من همیشه نگاه مثبتی داشته ام و اکنون نیز بیش از همیشه چنین نگاهی دارم. دو کشور نباید اجازه دهند که میراث مشترک دینی، فرهنگی، زبانی و تاریخی به بلای روابط دوجانبه تبدیل شود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با وجود تاکید مقام های ایرانی بر حل مسائله قره باغ علی اف تا چه حدی به میانجی گری ایران توجه دارند؟

مشکل قره باغ کوهستانی با میانجیگری گروه مینسک پیش می رود. در دیدار علی اف و روحانی یکی از موضوعات برجسته، مذاکره معضل قره باغ کوهستانی بود و روحانی به صراحت از حمایت از تمامیت ارضی آذربایجان سخن گفت. پس باکو واقعا به غیر از انتظار، امید دارد که ایران به حل مشکل کمک کند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بازیگران و مخالفان کنونی توسعه روابط دو کشور کدام ها هستند؟

خود کشورها. هر دو کشور بارها نشان داده اند که همیشه خود تصمیم گیر سیاست کلان خود هستند. اگر اراده بر توسعه روابط باشد، هیچ دست خارجی نمی تواند مانع شود، مگر اینکه تحریمهای بین المللی و غیره وجود داشته باشد که همه دنیا ملزم به تبعیت از آن هستند . با اینحال در دوران تحریم باکو بارها مخالفت خود با تحریمها علیه ایران را اظهار داشت و در دیدار سه جانبه روسای ایران روسیه و باکو دوباره علی اف به این نکته اشاره کرد.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط ایران و جمهوری آذربایجان به چه متغیرهایی وابسته است؟

اگر رویکرد امنیتی حذف شود، بقیه متغیرها چندان مانعی برای گسترش روابط نیست.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده روابط ایران و آذربایجان را چگونه می بینید؟

به نظر من پتانسیلهای فوق العاده ای برای دو کشور وجود دارد، بایستی دید که چگونه بهره برداری می کنند.

Share