انگیزه های نوین ترکیه در گسترش روابط با ایران
مهر ۱, ۱۳۹۶ – ۱۲:۲۰ ب.ظ |

فرزاد رمضانی بونش
پژوهشگر و کارشناس مسائل منطقه
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
در یک سال گذشته هر چند شاهد فراز و فرودهایی در روابط دو کشور و برخی اظهارات تند مقامات ترکیه علیه ایران بوده …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, عربستان, مقالات, مقالات تحلیلی

رئیس جمهور منتخب و چشم انداز روابط ایران و عربستان سعودی در بستر سیاست خارجی جدید

نگارش در تیر ۱۳, ۱۳۹۲ – ۲:۵۷ ق.ظ
رئیس جمهور منتخب و چشم انداز روابط ایران و عربستان سعودی در بستر سیاست خارجی جدید
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC

کامران کرمی

 

بیان رخداد

انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و انتخاب دکتر حسن روحانی خوشبینی مضاعفی را مبنی بر بهبود روابط ایران با جامعه جهانی و بخصوص روابط منطقه ای و متقابل با همسایگان را افزون نموده است. در کنفرانس خبری دکتر روحانی در مرکز تحقیقات استراتژیک تعامل با دنیای پیرامون و بهبود روابط با همسایگان و در رأس آنها پادشاهی عربستان سعودی مورد تأکید و نظر قرار گرفت. تأکید درستی که از یکسو نشان از تدبیر و عقلانیت در آینده دستگاه سیاست خارجی است و از سوی دیگر بر اهمیت نقش و جایگاه عربستان سعودی در منظومه منطقه ای و بخصوص حلقه اول پیرامونی ایران حکایت دارد. فرصت ایجاد شده بخصوص از آن جهت حایز اهمیت است که ملک عبدالله پادشاه عربستان و امیر سلمان ولیعهد این کشور نیز در پیام هایی انتخاب دکتر حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور جدید ایران را تبریک و بر بهبود و گسترش روابط متقابل تأکید نمودند. روابطی که در چند سال گذشته همواره مبتنی بر تنش و سوءتفاهم های سیاسی بوده و از سطح لازم که شایسته روابط دو بازیگر مطرح منطقه ای در خاورمیانه است، برخوردار نبوده است. در این مقاله تلاش می گردد تا اهمیت روابط متقابل ایران و عربستان و نقش و جایگاه متقابل دو کشور در شکل دهی به تحولات منطقه ای و گسترش همکاری های دوجانبه و چندجانبه مورد تاکید قرار گیرد.

واژگان کلیدی: حسن روحانی، سیاست خارجی، روابط با همسایگان، حلقه اول پیرامونی، همکاری های منطقه ای، عربستان سعودی

تحلیل رخداد

یکی از ملزومات ورود مناطق گوناگون جهان به جرگه جهانی شدن و پویش های بین المللی، منطقه گرایی و به تبع آن همگرایی در سطح منطقه ای میان مجموعه ای از دولت ها می باشد. یکی از عناصر مغفول مانده در خاورمیانه رسیدن به مکانیسم های همگرایی منطقه ای است که به زعم تحلیلگران سیاسی باعث گردیده تا بسیاری از فرصت های همکاری و تبادلات اقتصادی از دست برود و به جای آن زمینه های بحران و تنش در سطح منطقه افزایش یابد. در روابط عربستان و ایران هم می توان دوره های مختلفی از هکاری تا تنش را برجسته ساخت و به این نکته پی برد که با توجه به زمینه های بسیار خوبی که برای افزایش تبادلات سیاسی هم در روابط متقابل و هم در سطح روابط چندجانبه، چرا دو کشور نتوانسته اند با بهره گیری از چنین ظرفیت هایی، به همگرایی دست یابند.

هر چند نباید این نکته کلیدی را از نظر دور داشت که روابط عربستان و ایران ماهیتاً رقابتی است و این رقابت خود را در طیف وسیعی از موضوعات نشان داده است. اما با تنظیم سیاست های به دور از تنش و مداخله جویی می توان در درون رقابت هم همکاری ایجاد نمود و نمونه برجسته آن هم تفاهم نامه امنیتی است که میان دو دولت در دوران اصلاحات منعقد گردید و از قضا هم دکتر حسن روحانی در رسیدن به این تفاهم نامه نقش ایفا نمودند. بنابراین می توان با بهره گیری از ظرفیت های همکاری جویانه، دامنه موضوعات رقابت آمیز را محدود نمود و فرصت را برای رسیدن به همکاری در سطح منطقه ای هموار نمود.

اهمیت عربستان در محیط راهبردی ایران در خلیج فارس

عربستان به عنوان کشوری مهم و استراتژیک در منطقه خاورمیانه بخصوص حوزه­­ی خلیج فارس به عنوان محیط راهبردی جمهوری اسلامی ایران و حلقه اول پیرامونی شناخته می­شود. این کشور با دارا بودن منابع نفتی فراوان که به این کشور قابلیت­های زیادی داده است توانسته تا نقش خود را در این منطقه نمایان سازد. جایگاه و تاثیرگذاری این کشور در منظومه کشورهای عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس و جایگاه این کشور در جهان اسلام و اقتصاد جهانی، به ویژه در تامین درصد بالایی از انرژی جهان صنعتی قابل تشخیص است. به عنوان مثال تاثیرگذاری عربستان سعودی در قالب شورای همکاری خلیج فارس (تاثیرگذاری منطقه‌ای) و قالب گروه اقتصادی 20 (تاثیرگذاری جهانی) از جمله دلایل اهمیت عربستان می باشد. قرار گرفتن عربستان در میان دو آبراه مهم جهان- خلیج فارس و دریای سرخ- به این کشور موقعیت ژئوپلیتیکی خاصی بخشیده است.

به لحاظ فرهنگی نیز عربستان اهمیت شایانی دارد، برخاستن دین اسلام از شبه جزیره عربستان و قرار داشتن خانه کعبه در مکه و حرم پیامبر اسلام، کشور فعلی عربستان را از نظر تاریخی در موقعیتی خاص قرار داده است.گرایش عربستان به ثبات منطقه ای که بخش عمده ای از آن در جریان تعامل و هم فکری با سایر بازیگران اصلی منطقه ای از جمله ایران محقق می شود، یکی از مواردی است که دستگاه سیاست خارجی می بایستی بدان توجه ویژه نماید. چرا که عربستان در مقایسه با سایر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در عرصه سیاست خارجی و تعامل با قدرت های بزرگ، رویکردی مستقل تری را دنبال می کند که به دیدگاه های ایران در خصوص محدود نمودن نقش آفرینی قدرتهای فرامنطقه ای در خلیج فارس نزدیکی بیشتری دارد و این می تواند یک محور اساسی در شکل دهی به روابط پایدار با عربستان سعودی باشد.

دورنمای رخداد

روی کار آمدن دکتر حسن روحانی با شعار تدبیر و عقلانیت در دستگاه سیاست خارجی و بهبود روابط ایران با جامعه جهانی و بخصوص روابط با همسایگان، نقطه عطفی است که می تواند چشم انداز مثبتی را از تعامل در سطح منطقه ای و تقویت روابط با همسایگان، بخصوص عربستان سعودی به عنوان یک بازیگر قدرتمند منطقه ای را در پی داشته باشد. استقبال ملک عبدالله و امیر سلمان بن عبدالعزیز و پیام تبریک بابت انتخاب رئیس جمهور جدید، نیز مسئله مهمی است که نشان از آن دارد که مقامات ارشد سعودی هم به نقش جمهوری اسلامی ایران در شکل دهی به تحولات منطقه و اهمیت همکاری های متقابل واقف می باشند. بنابراین از فرصت بدست آمده می توان و می بایستی به بهترین نحو استفاده نمود و نقاط ضعفی را که بر جای مانده اصلاح نمود و به فرصت سازی مبادرت نمود. از اینرو در مرحله نخست، ترمیم روابط با حلقه پیرامونی اصل اساسی برای تصمیم گیرندگان سیاست خارجی می باشد که با ایجاد فضا و بهبود شرایط، ایمن سازی روابط ایران با حلقه نخست پیرامونی را به عنوان یک استراتژی بلندمدت و دامنه دار تعریف و عملیاتی نمایند. سیاست خارجی جدید ایران می بایستی با تبیین اهمیت تحکیم روابط با حلقه اول پیرامونی‌ به ویژه در قطب منطقه‌ای یعنی عربستان، ضمن آگاهی از تاثیر این بازیگر در مقیاس منطقه‌ای، از توانایی های آن در شکل دهی به یک محیط ایمن مبادرت ورزد. چرا که تاریخ روابط ایران و عربستان گواهی می دهد که هر زمان روابط دو کشور در سطح تفاهم و همکاری بوده، دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس هم به بهبود و ارتقاء روابط همت گمارده اند. بنابراین می توان گفت که عربستان به دلیل اهمیت عنصر عربی- اسلامی و وزن و نقش غیر قابل تردید در منطقه­ی پیرامونی ایران، دارای جایگاه ویژه ای در سیاست خارجی ایران است، از اینرو تصمیم گیرندگان جدید و آتی دستگاه سیاست خارجی به درستی این اهمیت را دریافته اند و درصددند تا تعاملات آتی حول این محور به گردش درآید.

Share