مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

دوراهی اصلاحات شکلی یا اصلاحات بنیادین در مصر – چهار نفر برای آینده سرزمین فراعنه

نگارش در مرداد ۱۵, ۱۳۸۹ – ۵:۰۷ ب.ظ
دوراهی اصلاحات شکلی یا اصلاحات بنیادین در مصر – چهار نفر برای آینده سرزمین فراعنه
Share

دوراهی اصلاحات شکلی یا اصلاحات بنیادین در مصر

چهار نفر برای آینده سرزمین فراعنه


مازیار آقازاده

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC
www.peace-ipsc.org


آینده سیاسی مصر هیچ گاه همچون این روزها و هفته ها نامتعین نشده بود . الهام بخش ترین کشور جهان عرب و یکی از مهم ترین کشورهای خاورمیانه امروز در تب و تاب دوراهی انتخاب بین تداوم یا تغییر وضع موجود ، به سر می برد .

حکومت 30 ساله حسنی مبارک رییس جمهور مادام العمر مصر هیچ گاه مثل امروز زیر ذره بین انتقادها قرار نگرفته بود ، و درخواست برای تغییر قانون اساسی ، لغو حالت فوق العاده ، باز کردن فضای سیاسی  وبه طور کلی ” اصلاحات بنیادین ” هیچ گاه به اندازه ای که این روزها مورد درخواست است ، پیش از این مطرح نشده بود.

حسنی مبارک برای مصر تنها ثبات و امنیت به ارمغان آورده است و حکومت سی ساله رییس جمهور بیمار و کهنسال مصر عملا در بهبود شاخص های توسعه و پیشبرد روند دموکراتیزاسیون دستاورد قابل اعتنایی نداشته است . جامعه مصر امروز با مشکلات اقتصادی ، فقر و بیکاری گسترده روبرو است و از سوی دیگر بسته بودن فضای سیاسی در کنار نیمه بسته بودن فضای رسانه ای عملا امکان فعالیت آزاد نهادهای مدنی و احزاب و گروه های سیاسی را محدود کرده است .

با تداوم چنین وضعی میل به تغییر فشارهای خود را کم کم از عمق جامعه به ساختار قدرت وارد می کند و با توادم این فشارها نخبگان حاکم در مصر چاره ای جز گوش دادن به بخشی از مطالبات مردم و نخبگان منتقد نمی بینند .

بازگشت محمد البرادعی دیپلمات برجسته مصری و مدیر کل سابق آژانس بین المللی انرژی اتمی به مصر ، موجی از امید را در میان توده های خواهان تغییر زنده کرد . احزاب ، گروه ها و جوانان زیادی دور البرادعی حلقه زده اند تا رهبری فرایند تغییر و دموکراتیزاسیون را بر عهده بگیرد . نخستین خواسته این بخش از جامعه مصر از دولت مبارک تغییر قانون اساسی است تا زمینه حضور البرادعی در انتخابات مهم و سرنوشت ساز ریاست جمهوری در سال 2011 فراهم شود .

اما در مقابل این خواست مخالفان ، دولت مصر با پافشاری بر قانون اساسی موجود مصر می گوید که اصلاحات 3 سال گذشته در این قانون عملا امکان اصلاح مجدد آن را تا 7 سال دیگر منتفی می کند . طبق قانون اساسی مصر ، بازبینی در اصول قانون اساسی مصر هر 10 سال یکبار امکان دارد و آخرین بازبینی در این قانون در سال 2007 صورت گرفت که طی آن اصلاحاتی در برخی اصول از جمله در اصل 76 آن که ناظر بر شروط نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری است ، صورت گرفت .

در قانون اساسی قبل از بازبینی ، یک نامزد از سوی پارلمان به عنوان نامزد ریاست جمهوری معرفی می شد و انتخابات ریاست جمهوری در واقع با یک نامزد برگزار می شد ، اما پس از بازبینی سال 2007 ، شروطی به عنوان شروط نامزدی انتخابات ریاست جمهوری تعیین شده است که انتخابات را از حالت تک نامزدی به چند نامزدی تغییر داده است .

با این حال مخالفان می گویند که شروط تعیین شده عملا امکان مانوری برای مخالفان دولت مبارک برای رقابت برابر با او باقی نمی گذارد و خواستار اصلاح مجدد قانون اساسی و ماده 76 آن هستند . اما دولت مصر همچنان بر عدم اصلاح قانون تاکید دارد و ” احمد فتحی سرور ” رییس پارلمان مصر روز سه شنبه 3 آکوست 2010 طی سخنانی در اسکندریه با رد خواست مخالفان برای اصلاح مجدد قانون اساسی ، گفت :‌”‌ در سال 2007 در ماده 76 قانون اساسی اصلاحاتی اعمال شد و تا 10 سال پس از آن کسی اجازه تغییر و اصلاح مجدد آن را نخواهد داشت ” . این مقام دولت مصر ، افزود : ” با توجه به اینکه هنوز10  سال از آن اصلاحات نگذشته است ، ایجاد تغییر و اصلاح در آن غیر ممکن است ” .

بر اساس ماده اصلاح شده 76 قانون اساسی مصر ، هر نامزد علاوه بر جمع آوری امضا از جمع کثیری از اعضای پارلمان ، باید حداقل به مدت یک سال عضو شورای مرکزی یک حزب رسمی کشور باشد که حداقل 5 سال از زمان تاسیس آن گذشته باشد .

با توجه به اینکه محمد البرادعی فاقد چنین شرطی است ، نمی تواند رسما به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری نام نویسی کند ، با این حال مخالفان در صددند تا با افزایش فشار افکار عمومی بر دولت مصر ، حکومت مبارک را وادار  به عقب نشینی کنند .

کمپین یک میلیون امضا

در این راستا حامیان محمد البرادعی که با تشکیل جبهه ای به نام ” جمعیت ملی برای تغییر ” برای کاندیداتوری او در انتخابات سال 2011 فعالیت می کنند ، اصلاحات 7 گانه را که پیشنهاد البرادعی برای برگزاری یک انتخابات آزاد با شرکت احزاب مخالف است را به عنوان یک خواست ملی به امضای مردم مصر می رسانند .

کمپین یک میلیون امضا که برای جمع آوری یک میلیون امضا در حمایت از اصلاحات 7 گانه البرادعی تشکیل شده این روزها با حضور در شهرها و روستاهای سرتاسر مصر بیش از 500 هزار امضا جمع آوری کرده است . فعالان این کمپین به جمع آوری یک میلیون امضا و حتی بیش از آن امیدوارند و بر این باورند که جمع‌آوری این مقدار امضا تبلیغات دولت مبارک درباره ناچیز و کم شمار بودن  مخالفان را خنثی خواهد کرد .

دولت مبارک و بلند گوهای تبلیغاتی حکومت مصر همواره مخالفان خود را عده ای محدود و جنبش مخالفان را یک گروه کوچک سازمان یافته رسانه ای می دانند که صرفا در فضای مجازی ( اینترنت) حضور دارند و نمودی در جامعه مصر ندارند ، مخالفان با جمع آوری این مقدار امضا در واقع می خواهند بگویند که خواست تغییر یک خواست ” فانتزی ” متعلق به درصدی ناچیز از روشنفکران و فعالان در فضای مجازی نیست ، بلکه یک خواست ریشه دار ملی است که پشتیبانی افکار عمومی و مردم مصر را نیز به همراه دارد .

اصلاحات هدایت شده

دولت مصر برای فعالان کمپین یک میلیون امضا محدودیت های فراوانی قرار داده و تا کنون دهها نفر به اتهام جمع آوری امضای حمایت از اصلاحات پیشنهادی البرادعی دستگیر و روانه زندان شده اند .

با این حال دولت مصرخود بهتر از هر فرد یا سازمان یا نهاد مدنی و بین المللی می داند که خواست تغییر یک خواست ریشه دار و ملی در مصر است ( هر چند که امکان بروزآن موجود نباشد ) ، از این رو برخی نخبگان حاکم بر مصر تلاش دارند تا این خواست را مدیریت کرده و با انجام تغییراتی در کادر رهبری مصر و بدون اینکه عملا اصلاحات را به بنیان های حکومت تسری دهند ، تغییراتی را انجام دهند تا در برابرمخالفان ” حرفی برای گفتن داشته باشند “.

از این رو پروژه جانشینی ” جمال مبارک ” 47 ساله به جای پدر 82 ساله و بیمارش ماه هاست که از سوی برخی نخبگان حاکم بر مصر کلید زده شده است . در این  راستا حامیان جانشینی جمال ، جمعیتی به نام ” ائتلاف مردمی برای حمایت از جمال مبارک ” تشکیل داده اند و با تبیلغات فراوان در شهرها و روستاهای مصر در تلاشند تا وجهه فرزند رییس جمهور مصر را برای جانشینی پدر در میان افکار عمومی مصر بهبود بخشند .

حتی “مجدی الکردی ” یی از اعضای ارشد این ائتلاف در هفته اول ماه آگوست از حسنی مبارک خواست تا در انتخابات ریاست جمهوری سال 2011 شرکت نکند و به جمال مبارک فرصت دهد تا به عنوان کاندیدای حزب حاکم در این انتخابات شرکت کند .

در برابر این اقدام حامیان جمال ، عده ای از مخالفان دولت مصر دست به پاتک زده و با تشکیل جمعیتی به نام ” مصر برای تو بزرگ است ” در تلاشند تا با تحرکات حامیان جمال برای نامزدی جمال به جای پدر مقابله کنند .

این گروه که از سوی ” ایمن نور ” رهبر حزب ” الغد ” و یکی از نامزدهای احتمالی انتخابات آتی ریاست جمهوری – که یکی از احزاب مخالف دولت مبارک محسوب می شود – هدایت و رهبری می شود ، در پی مبارزه با موروثی شدن قدرت در خاندان مبارک است .

اما موروثی شدن قدرت در مصر علاوه بر انتقادات شدیدی که از ناحیه مخالفان متوجه آن است ، مخالفان عمده ای نیز در درون دستگاه حاکمه مصر دارد . بسیاری از مقامات عالی رتبه و متنفذ حکومتی و نیز ژنرال های عالی رتبه ارتش و روسای دستگاه های امنیتی و اطلاعاتی مصر درمقابل دو گزینه تداوم ریاست جمهوری حسنی مبارک و جانشینی فرزند مبارک به جای پدر، ترجیح می دهند تا از گزینه اول حمایت کنند ، چرا که از نظر این عده جمال فردی بی تجربه است و توانایی اداره مصر را ندارد .

این عده در صورت عدم تمایل حسنی مبارک به شرکت در انتخابات سال آینده ریاست جمهوری ، ترجیح می دهند که  فردی چون ” عمر سلیمان ” – رییس سازمان اطلاعات مصر – جای مبارک را بگیرد ، چرا که سلیمان را فردی با تجربه و آگاه به رمز و رموز سیاست های داخلی و منطقه ای مصر می دانند .

عمر سلیمان بنا به عقیده برخی ناظران دست راست حسنی مبارک محسوب می شود و بسیاری از پرونده های مهم و فوق سری این کشور از سوی وی هدایت و مدیریت می شود . وی فردی بسیار با تجربه است که هم جایگاه خوبی در میان ارتشیان و بلند پایگان حکومتی دارد و هم می تواند تبعات موروثی خوانده شدن انتقال قدرت در درون خانواده مبارک را برای حزب حاکم مصربه همراه نداشته باشد .

به هر حال به نظر می رسد هر چه که زمان می گذرد موضوع تغییرات در مصر به امری اجتناب ناپذیر تبدیل شده و فضا برای شرکت مجدد حسنی مبارک در انتخابات نا مساعد تر می شود ، به ویژه آنکه اگر  وضعیت جسمی و روحی مبارک نیز مورد توجه قرا  گیرد ، به نظر می رسد وی دیگر توانایی ایفای نقش رهبری کشور را برای یک دوره 6 ساله دیگر را ندارد ، اما نکته در این جاست که نخبگان حاکم بر مصر تا چه میزان فضا را برای مخالفان آماده خواهند کرد تا در رقابتی بالنسبه آزاد با آنها وارد شده و آنها را به چالش بگیرند؟

Share