علل توجه و آینده نگاه جدی هند به چابهار
اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۶ – ۵:۱۹ ق.ظ |

پیرمحمد ملازهی
کارشناس مسائل پاکستان
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 عوامل مختلف توجه هند به چابهار
دو دلیل اصلی وجود دارد که هند توجه ویژه ای به مسئله چابهار دارد، یک دلیل آن روابطی است که …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, سوریه, گفتگو

جنبه های حقوقی خلع سلاح سوریه و ورود به کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی گفتگو با دکتر اسعد اردلان

نگارش در مهر ۱, ۱۳۹۲ – ۷:۵۹ ق.ظ
جنبه های حقوقی خلع سلاح سوریه و ورود به کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی  گفتگو با دکتر  اسعد اردلان

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

سوریه اخیرا اسناد الحاق به کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی را به دبیرکل سازمان ملل متحد به عنوان امین معاهده ارائه کرد. همچنین سوریه اعلام آمادگی کرده است تا مفاد کنوانسیون را به طور موقت و پیش از لازم الاجرا شدن کنوانسیون برای این کشور، اجرا کند .سوریه یکصد و نودمین کشوری خواهد بود که به کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی مصوب سال 1993 خواهد پیوست. این معاهده خلع سلاحی، بزرگ ترین کنوانسیون در نوع خود در جهان است و سازمان منع سلاح های شیمیایی که به منظور اجرای این کنوانسیون تشکیل شده، در مدت 17 سال فعالیت موفق شده است بیش از 80 درصد از ذخایر سلاح های شیمیایی در جهان از جمله بخش قابل توجهی از زرادخانه های شیمیایی آمریکا و روسیه را نابود کند. در همین راستا برای بررسی بیشتر جنبه های حقوقی خلع سلاح شیمیایی سوریه گفتگویی با دکتر علی اردلان کارشناس حقوق بین الملل داشته ایم.

واژگان کلیدی: سوریه، کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی سوریه، سلاح های شیمیایی سوریه، خلع سلاح شیمیایی سوریه، حمله نظامی به سوریه، جنبه های حقوقی خلع سلاح سوریه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به درخواست سوریه برای الحاق به کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی در شرایط کنونی وضعیت حقوقی  پذیرش عضویت سوریه در این کنوانسیون چیست؟

پذیرش عضویت سوریه به گونه ای است که حتما باید در این سازمان عضو گردد و این امر مستلزم ارائه اسناد به کنوانسیون است. در کنوانسیون موادی است که شامل مواد تعهدات و ضمائم است که بسیار مفصل است. در بخش ضمائم تعیین کرده که کشورهای عضو کنوانسیون باید چه کارهایی کنند که به عضویت در آیند. اما شرط اصلی ورود پذیرش تعهدات کنوانسیون است.  در این حال کنوانسیون مدتی را در قبال اعضا قرار میدهد تا سلاح های خود را منهدم کند اگر میزان سلاح ها کم باشد مدتی 5 ساله و اگر  سلاح های زیاد باشد مدت ده ساله است خود سازمان هم کمک میکند تا سلاح ها از بین برود.  سوریه مدت ها  دعوت به پذیرش کنوانسیون میشد اما امتناع میکرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بشار اسد گفته است سوریه جنگ‌افزارهای شیمیایی خود را نابود خواهد کرد، اما این کار یک سال طول می‌کشد و یک میلیارد دلار هزینه بر‌می‌دارد.آیا ورود کامل سوریه به کنوانسیون مستلزم خلع سلاح کامل است؟

زمانی که دولت سوریه برای خلع سلاح اعلام کرده است نشان میدهد که سلاح های بسیاری در اختیار ندارد. چرا که با وجود اینکه روسیه و امریکا قبل از کنوانسیون با قراردادی بسته بودند، اما هنوز نتوانسته اند تسلیحات خود را به گونه کامل منهدم کنند. چرا که این سلاح ها بسیار زیاد است و نیاز به زمان زیادی دارد. تبعا نابودی سلاح ها هزینه بردار است و با توجه به کمبود بودجه دولت سوریه انتطار می رود این  هزینه از سازمان و یا کشورهایی که سوریه را وادار به خلع سلاح کرده اند گرفته شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا با عضویت سوریه در کنوانسیون 1993 خلع سلاح شیمیایی، سوریه مجبور است تن به بازرسی های سازمان ملل بدهد؟

بله. در تهدیدات کنوانسیون آمده است که تمام کشورها تحت هر شرایطی باید آمده باشند تا در ظرف 72 ساعت  بازرسان سازمان  را  بپذیرند. بازرسی در این سازمان وجود دارد که به آن بازرسی اعتراضی یا اتهامی گفته می شود. یعنی اتهامی به کشوری که دارای این سلاح است زده شده و کشور باید بلافاصله امکان بازرسی بازرسان را مهیا کند. یعنی کشوری نمی تواند از تعهدات  استنکاف کند و اگر چنین کند باید از کنوانسیون بیرون بیاید که خود مستلزم مشکلات فراوانی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا کنوانسیون می تواند پرونده سوریه را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهد؟

 نیازی به ارجاع پرونده به شورای امنیت  نیست. خود کنوانسیون ساز وکارهایی دارد که در واقع  به حل مساله بپردازد تا این امر به شورای امنیت نرود. تا کشوری عضو سازمان نشود سازمان با آن طرفیتی ندارد. کنوانسیون شیوه های تعهد آور را بیان میکند و  سیستم نظارت دائمی را برقرار میکند و کشورها را وادار میکند که در فرایند گفتگو ها با سازمان همکاری کنند. در نتیجه کشورها در داخل سازمان مسائل خود را حل میکند. در فاصله عمر بیست ساله سازمان تاکنون سابقه ای دال بر اینکه سازمان کشوری را  به شورای امنیت فرستاده باشد نبوده است.  اما طبیعتا گزارشی به شورای امنیت و مجمع عمومی خواهد داد.  اما اگر ببیند کشوری استنکاف میکند و تعهدات را انجام  نمی دهد کنوانسیون می تواند گزارش دهد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد روز جمعه اول شهریور، گفت «حمله شیمیایی» در سوریه می تواند «جنایت علیه بشریت» باشد.در این حال آیا بودن سلاح شیمیایی در دست مخالفان تعهدات حقوقی برای دولت سوریه هم دارد؟

دولت سوریه اکنون با دو مشکل روبرو است یکی مشکل سلاح های شیمیایی و دوم اتهام هایی که بان کی مون در مورد جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی و.. زده است.  اینکه چه کسی مسبب این حمله است میتواند بعد از پایان جنگ و یا در حین جنگ توسط دیوان بین المللی کیفری رسیدگی شود. یعنی اکنون هم اگر گزارشاتی به دیوان رسد که دولت سوریه مرتکب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت شده است یا گروه های معارض هم  اینگونه عمل کرده طبعا دیوان بین المللی کیفری می تواند وارد بحران شده و افرادی را که مظنون به ماجرا  هستند را با کیفرخواست صادر شده به محاکمه کشاند.

برای اثبات در دست بودن سلاح های شیمیایی توسط مخالفان باید بازرسان کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی به سوریه روند  و ثابت کنند. البته شائبه هایی در مورد ارسال سلاح ها از از بیرون سوریه وجود دارد تا بدان وسیله دولت سوریه را از نظر افکار بین المللی متهم کنند، اما طبیعتا گروه های حقیقت یاب مخصوصا بازرسان سازمان که خبره هستند از روی نوع مواد و سوابق دولت سوریه و کشورهایی که معارضان را حمایت میکند می توانند به حقیقت ماجرا پی ببرد. در این حال هر کس  از این امر استفاده کرده باشد مشمول پیگیرد قرار می گیرد. در این حال از نظر سازمان کنوانسیون منع سلاح شیمیایی دولت ها هستند که باید پاسخگوی این امر باشند ولی از نظر دیوان کیفری بین المللی افراد هم پاسخگو هستند. یعنی اگر مشخص شود که گروه های مسلح  سلاح را بکار برده اند دیوان بین المللی کیفری می تواند بدان رسیدگی کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در گزارش اخیر سازمان ملل مشخص نشده است  استفاده کننده سلاح کیست. در این حال آیا ملاحضات سیاسی در این رویکرد نقش دارد؟

 معمولا در برخی از گزارش هایی که ابتدا داده می شود عامل مشخص نمی شود چرا که ممکن است اشتباهاتی رخ دهد. همچنین در برخی زمان ها هم ملاحضات سیاسی باعث می شود تا از متهم نام برده نشود. مثلا در زمان جنگ ایران و عراق از عراق نام نبردند و از طرفین می خواستند متعهد باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در صورت پذیرش کامل سوریه در کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی آیا عدم صدور مجوز برای بازرسان سازمان ملل برای بازدید می تواند به معنای مشروعیت برای مداخله نظامی در سوریه تلقی شود؟

در یوگسلامی و کوزوز که سلاح شیمیایی استفاده نشده بود ولی حمله رخ داد. ممکن است موارد دیگری نقض صلح بین المللی یا تهدید علیه صلح و امنیت بین الملی تلقی گردد و دستاویز حمله باشد. حتما الزامی نیست که سلاح شیمیایی بوده و یا نقض تعهدات کنوانسیونی باشد. می تواند گفته شود که قواعد آمره حقوق بین الملل نقض شده است. اما در شرایط کنونی در پرونده شیمیایی سوریه  آرامشی حاکم شده که همه طرف ها از این حالت آتش بس سود می برند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به سخنان اخیر پوتین در مورد سلاح های هسته ای اسرائیل آیا خلع سلاح شیمیایی سوریه پیامدهایی بر وضعیت هسته ای اسرائیل دارد؟

وقتی در منطقه ای چند کشور مسلح به سلاحی هستند خلع سلاح یک کشور گامی به سمت  عاری کردن منطقه است اما مساله اسرائیل شامل این موارد نمی شود. اگر کل خاومیانه هم خلع سلاح  شوند نه اسرائیلی ها حاضر به خلع سلاح هستند و نه طرفی به آنها فشار می آورد. اتفاقا سوریه یکی از دلایل برای عدم عضویت در کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی را سلاح شیمیایی اسرائیل می دانست و سلاح خود را به عنوان سلاحی بازدارنده در اختیار داشت. در منطقه اسرائیل تنها کشوری که سلاح کشتار جمعی دارد. یعنی هر چند خلع سلاح سوریه فضایی را برای پرسش از اسرائیل ایجاد می کند و می تواند افکار عمومی جهانی را تهییج کند اما الزام حقوقی و فشار بین المللی بر اسرائیل ایجاد نمی کند.

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش