پیامدهای همه پرسی ترکیه و تغییر به نظام ریاستی
اردیبهشت ۲, ۱۳۹۶ – ۵:۳۴ ق.ظ |

 دکتر حسین مفیدی احمدی
کارشناس مسائل ترکیه
 اخیرا ترکیه یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاسی‌اش در سال‌های اخیر را گرفت و با رای مثبت اکثریت ۵۱ درصدی مردم به رفراندوم تغییر قانون اساسی، بعد از چندین دهه نظام …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

جایگاه اقتصادی امنیتی جهانی ترکیه در برنامه چشم انداز 2023 و مشکلات آن

نگارش در تیر ۹, ۱۳۹۳ – ۶:۲۵ ق.ظ
جایگاه اقتصادی امنیتی جهانی ترکیه در برنامه چشم انداز 2023 و مشکلات آن

دکتر رضا دهقانی

استاد دانشگاه و کارشناس ترکیه

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

جایگاه امنیتی ـ جهانی ترکیه

جایگاه امنیتی ـ جهانی ترکیه، یک جایگاه کلیدی و تکیه گاهی در تجدید ساختار جهانی و به ویژه در معماری امنیتی جهان به حساب می آید. ترکیه باید یک جایگاه امنیتی جهانی بسازد که در مقیاس های امنیت جهانی و تجدید ساختار جهان نقطه تعادل را تشکیل دهد. ترکیه باید در معماری جدید امنیتی جهان در خط مقدم باشد. جایگاه امنیتی جهانی ترکیه از چهار عامل تشکیل می شود:                                                        

ـ همکاری منطقه ای با ایالات متحده در سطح بالا: ترکیه باید با امریکا در مقابله با تهدیدهای امنیتی منطقه همکاری کرده و دو نظام امنیتی اصلی تشکیل شده توسط امریکا را بسازد؛ همکاریهای اطلاعاتی را وسیعتر سازد؛ در ایجاد نیروی بازدارنده همکاری کند؛ به مقامات نظامی امریکا اجازه دهد تا در چارچوب ناتو از امکانات ترکیه استفاده کنند؛ در توسعه و تعلیم استانداردهای نظامی در کشورهای منطقه همکاری کند؛ و در زمینه امنیت انرژی مساعدت نماید. ترکیه باید به عنوان یک نیروی ایجاد ثبات و نه نیروی مداخله گر در واحدهای ائتلافی ایجاد شده توسط ایالات متحده همکاری کند.                                                                      

ـ همکاری با اتحادیه اروپا: ترکیه باید با هدف ایجاد نیروی بازدارنده و تضمین ثبات در زمینه های مورد علاقه مشترک ترکیه و اتحادیه اروپا همکاریهای منطقه ای محدود داشته باشد.                                              

ـ تشکیل نیروی بازدارنده و منبع ثبات در منطقه نزدیک: ترکیه باید به عنوان یک کشور پیشگام در منطقه نزدیک که سرشار از تهدیدها است به عنوان یک نیروی بازدارنده و منبع ثبات عمل نماید. فعال بودن در نیروهای بازدارنده در خارج از مرزها با هدف کاهش تهدیدها و از طریق گسترش روابط دوجانبه با کشورهای منطقه صورت گیرد، تا امنیت را برای حمل و نقل و همچنین منابع وسیع انرژی منطقه تأمین نماید.            

ـ سیاست ساز و مجری فعال در سازمانهای بین المللی: ترکیه باید از گسترش دامنه نفوذ ناتو در مقوله ایجاد امنیت بین الملل حمایت کند، از شراکت ناتو در برنامه های نیروی مداخله گر اضطراری و حافظ صلح حمایت نماید و در حیطه های مرتبط با آن سیاست ساز و مجری فعال باشد[1].                                                    

جایگاه اقتصادی، اجتماعی، تجاری و انرژی ترکیه در جهان

جایگاه جهانی ترکیه از نظر اقتصادی، اجتماعی، تجاری و انرژی در چهار عامل اصلی زیر تعریف شده است:

ـ شراکت تجاری و اقتصادی زیاد با اتحادیه اروپا: در تلاش برای افزایش روابط منطقه ای در جهان، اتحادیه اروپا باید شریک اصلی اقتصادی و تجاری ترکیه باشد و روابط دوجانبه تجاری و سرمایه گذاری باید گسترش یابند. همزمان ترکیه با استفاده از کریدور شرق غرب چهارمین شاهرگ تأمین انرژی اروپا باشد با توجه به این که جمعیت اروپا رو به پیری و کاهش است، ترکیه می تواند در چارچوب سیاست مهاجرت، تأمین کننده نیروی کار اروپا باشد .                                                                                                                          

ـ شراکت دوجانبه و همکاری منطقه ای با ایالات متحده: ترکیه باید در زمینه های سرمایه گذاری مستقیم و سرمایه گذاری مالی، روابط اقتصادی خود با امریکا را تقویت کند. شراکت تجاری باید بیشتر در چارچوب پروژه خاورمیانه بزرگ امریکا صورت گیرد. منطقه ای گرایی و الزام به پیروی از رژیم تجاری امریکا، گسترش روابط تجاری با امریکا را محدود می کند. توسعه و غنی سازی کریدور شرق غرب در سیاستهای انرژی باید از دیگر جنبه های همکاریهای منطقه ای باشد.

ـ دیپلماسی تجاری و اقتصادی چندجانبه با کشورهای منطقه: کشورهای نزدیک در منطقه نقش مهمی در جایگاه جهانی تجاری و اقتصادی ترکیه دارند. در روند حرکت به سمت جهانی سازی، ترکیه باید روابط تجاری و اقتصادی خود با کشورهای منطقه افزایش دهد و در منطقه به عنوان یک رهبر ظاهر شود تا صرفاً به اتحادیه اروپا وابسته نباشد به این دلیل ترکیه باید عملکردهای نهادهای رو به گسترش اقتصادی و بازرگانی و مقررات کشورهای منطقه را در نظر داشته باشد؛ زیرساختهای قانونی ایجاد کند که با سیستم بین المللی مطابقت کند؛ حرکت به سوی اقتصاد بازار را سرعت بخشد؛ جریان کالا و سرمایه در بازارهای جهانی و منطقه ای را تسهیل کند؛ در کشورهای منطقه به طور مشترک سرمایه گذاری کند؛ و در کشورهای منطقه شراکت اقتصادی و سازمانهای همکاری ایجاد نماید. ترکیه در منطقه خود باید به عنوان مرکز خدمات منطقه ای، پل انرژی و منبع تأمین آب ظاهر شود.

ـ روابط دوجانبه با سایر کشورها: ترکیه باید روابط تجاری و اقتصادی خود با دیگر کشورها را فراتر از محدوده های جغرافیایی و در سایر مناطق گسترش دهد. ترکیه باید به روابط خود با کشورهایی اولویت دهد که در توازن جدید انرژی قرار می گیرند و سهم مهمی در تأمین انرژی در دوره آینده دارند. (مناطقی مانند افریقای مرکزی و آفریقا در حوالی صحرای کبیر[2].

چشم انداز2023 و حزب عدالت و توسعه

در 30 سپتامبر 2012 حزب عدالت و توسعه سند چشم انداز بلندمدت حزب را تا سال 2023 با شعار «ملت بزرگ ، قدرت بزرگ» انتشار داد. در این چشم انداز کوشش شده است محتوا و اهداف آن همراستا و قرین چشم انداز 2023 ترکیه باشد تا چنین القا کند که ترکیه در معیت حزب عدالت و توسعه این مسیر را تا رسیدن به اهداف سند چشم انداز خواهد پیمود[3].در عرصه اظهار نظر های سیاسی سران حزب عدالت و توسعه هم چنین سودایی وجود دارد ماندن در قدرت تا سال 2023. نمونه بارز این توجه به سال 2023 را باید درسخنان آوریل 2012 احمد داوداوغلو مشاهده نمود،آنجاکه می‌گوید:«هرسرزمینی که درسال‌های 1911 تا 1923 ازدست داده ایم وازآنها عقب‌نشینی کرده ایم رادرسالهای 2011 تا 2023،به دست می‌آوریم و با برادرانمان درآن سرزمینها دیدار می کنیم. این یک مأموریت تاریخی ضروری است»[4].

این موضوع با انتخابات شوراها و شهرداری ها در عرصه میدانی بهتر خود را نمایان ساخت؛ انتخابات شوراهاوشهرداری‌های ترکیه در 31 مارس 2014 برگزارشد وحزب عدالت وتوسعه باکسب حدود 45 درصدآرای رأی دهندگان و به دست آوردن کرسی شهرداری‌شهرهای مهم ماننداستانبول وآنکارا به پیروزی مهمی دست یافت. انتخابات شوراهاوشهرداری‌هارابایدیکی ازانتخابات سه‌گانه‌ای دانست که قراراست درسالهای 2014 و 2015 درترکیه برگزارشود،سه‌گانه‌ای که شامل اولین انتخابات ریاست جمهوری وانتخابات پارلمانی نیزمی‌شود.

اردوغان که ازکسب پیروزی 45 درصدی حزب خود در انتخابات شوراها و شهرداری ها مغرور و شادشده بود، می‌گوید: امروز،روزپیروزی صلح داخلی وبرادری واهداف ترکیه برای سال 2023 بود[5]. اردوغان به دنبال ادامه حکومت درترکیه می‌باشد،بنابراین موضوع عضویت دراتحادیه اروپا واقدامات حزبش رامی‌توان دستاویزی سیاسی برای حفظ قدرت حداقل تا سال 2023 میلادی دانست.

امپراتوری یوروعثمانی که رهبران عدالت و توسعه تحقق آن راتا درسال 2023 در سر می پرورانند، امپراتوری‌ای خواهد بود برخاسته از اندیشه نوعثمایسم که ظاهراً دارای عقایداسلام سنی مذهب بوده، به برتری قومی و نژادی ترک‌ها تأکید داشته و خواستار گسترش چتر حمایت یا نفوذ خود بر سر قلمروهای پیشین عثمانی در خاورمیانه و بالکان است. این امپراتوری اگرچه متصف به صفت اسلامی است اما در اصل دارای هویت سکولار و اروپایی خواهد بود.

محدودیت ها و مشکلات ترکیه برای تحقق اهداف برنامه چشم انداز 2023

به رغم اهداف آرمان خواهانه برنامه چشم انداز 2023، ترکیه در نیل به اهداف این سند با مشکلات و موانع چندی هم روبرو است که ضرورت دارد برای حل آنها تدابیر و اقدامات لازم و مؤثری اتخاذ کند: ناموزونی رشد اقتصادی بین بخش های شرقی و غربی ترکیه ، کسری بودجه و افزایش واردات علی رغم افزایش درآمد سرانه در سال 2012 به بیش ازدوازده هزار دلار ، بالا بودن توزیع فقر درکشور ، هزینه بالای انرژی صنایع متوسط و کوچک ترکیه را که موتور صادرات کشور محسوب می شوند را زمین گیر کرده است؛[6] تراز منفی صادرات و واردات، ماجراجویی های سیاسی و منطقه ای در سالهای اخیر که تأثیرات منفی چندی بر اقتصاد ترکیه داشته است.خلاصه آن که اقتصاد ترکیه به رغم پیشرفت های خیره کننده در دهه اخیر نتوانسته حرکت موزون و مستمر داشته باشد.

فرصت ها و امکانات ترکیه برای نیل به اهداف چشم انداز 2023

شالوده کشور از منظر توسعه پایدار درست و مناسب است و منتظر برداشتی هوشمندانه و کارآمد است . ترکیه از لحاظ برابری قدرت خرید در میان 17 اقتصاد برتر جهان است از لحاظ زمین قابل کشت در مقام دهم جهان ایستاده است، جمعیت جوان ترکیه 44 درصد زیر 24 سال هستند. موفقیت بنگاههای ترکیه در سرمایه گذاری در خارج از ترکیه در اروپای مرکزی ، شرقی و خاورمیانه و شمال آفریقا درخور توجه است، جذابیت برای سرمایه گذاری خارجی ، موقعیت حساس ژئواستراتژیک ،عضویت در ناتو، ارتش بزرگ ، ذخایر آب ، جاذبه های توریستی ، منابع معدنی کمیاب مانند کرم ، بور، توریم، تعهد به بازار آزاد ، سیستم مالی بازسازی شده ، باعث شده این کشور تمامی ملزومات را برای ساختن یک آینده بهتر داشته باشد[7].

دورنمای تحقق چشم انداز 2023

سال 2023 که صدمین سال تأسیس جمهوری ترکیه است ، برای ترکها تاریخ مهمی برای دستیابی به اهداف آرمانیشان می باشد. از آنجا که تصمیم گیری ها و سرمایه گذاری های فعلی ترکیه، پایداری داخلی و توسعه موفق و پایدار این کشور در باقیمانده قرن 21 را تحت تأثیر قرار خواهد داد، این کشور با یک چنین چشم انداز استراتژیکی می بایست تمام محدودیتها و مشکلات اساسی خود را، اعم از مشکلات مدیریتی، اجرایی، ارزشی، آموزشی و سیستم اداره کشور را مدنظر قرار دهد. هم چنین به منظور تهیه چشم اندازی کارا، می بایست امکانات و پتانسیل های کشور شناسایی شده، در جهت استفاده هر چه بیشتر و کارا تر از این امکانات گام برداشته شود. در صورت توجه مناسب و شایسته به امکانات این کشور ازجمله موقعیت جغرافیائی ترکیه به عنوان پل ارتباطی آسیا و اروپا و قرار گرفتن در حوزه دریای خزر، برخورداری از جمعیت جوان و ذخایر آبی، نهادهای ریشه دار، محیط طبیعی، جاذبه های توریستی و… می توانند فرآیند توسعه و نیل به اهداف چشم انداز 2023 را سرعت ببخشد.

 

واژگان کلیدی:سند چشم انداز 2023 ترکیه،سند چشم انداز ترکیه ، سند چشم انداز 2023، دولت ترکیه ،جایگاه امنیتی ـ جهانی ترکیه،جایگاه اقتصادی ترکیه

 

 

 

[1]. T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI HİMAYESİNDE, Türkiye’nin Stratejik Vizyonu 2023 Projesi ( 2008 – 2023, Türkiye )ss.23-24

[2]. Political vision of AK parti,jstice and development party 2023,30 september 2012,p.51

[3] . Political vision of AK parti,jstice and development party 2023,30 september 2012,68 p

 

[4]. خبرگزاری کردپرس. 16/10/1391. به آدرس:http://kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/?Id=37631

 

[5].پایگاه خبری تحلیلی فردا. 11/1/1393 ،به آدرسhttp://www.fardanews.com/fa/news/332580

 

[6]. Ferhat Arslan: The Tourism Policy of European Union and an evaluation about tourism strategy 2023 of Turket, The Journal of International Social Research Cilt: 7 Sayı: 31 Volume: 7 Issue: 31,s.56

 

[7]. Tourism Strategy of Turkey 2023,Minstry of culture and tourism,Ankara 2007,s.12