مهر ۲۴, ۱۳۹۸ – ۷:۵۵ ق.ظ |

فاطمه خادم شیرازی
پژوهشگر و مدرس دانشگاه علمی کاربردی
مرکز بین المللی مطالعات صلح –IPSC
 
جنگ  ترکیه در شمال سوریه ، برای نابودی نیروهای سوریه دموکراتیک که عمدتاً کرد هستند موج جدیدی را در جهان ایجاد کرد. …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آفریقا, تونس, گفتگو

تونس پس از ترور شکری بلعید، از رویارویی النهضه با بحران های فزاینده تا الگوی مصری – گفتگو با جعفر قناد باشی پژوهشگر مسائل آفریقا

نگارش در بهمن ۲۵, ۱۳۹۱ – ۶:۰۷ ق.ظ
تونس پس از ترور شکری بلعید، از رویارویی النهضه با بحران های فزاینده تا الگوی مصری – گفتگو با جعفر قناد باشی پژوهشگر مسائل آفریقا
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

شکری بلعید سیاستمدار، حقوقدان و دبیر کل حزب ملی گراهای دمکرات وابسته به جبهه چپگرای مردمی تونس با شلیک چند گلوله ترور شد. تروری که پس از استقلال دولت تونس بی سابقه بوده و رخدادها و ناآرامیهایی را در این کشور به همراه داشت و همین امر هم ممکن است تونس را وارد مرحله گذاری کند. در این بین برای واکاویی بیشتر تاثیرات این امر و بررسی پیامدهای آینده رخدادهای تونس بر آینده سیاسی این کشور گفتگویی با جعفر قناد باشی کارشناس و پژوهشگر تحولات آفریقا داشته ایم:واژگان کلیدی: ترور شکری بلعید در تونس، بحران های فزاینده در تونس، رویکرد النهضه در تونس پس از ترور البعید،  الگوی مصری تحولات تونس

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به اتهامات مطرح شده علت ترور شکری بلعید سیاستمدار و دبیر کل حزب ملی گراهای دمکرات وابسته به جبهه چپگرای مردمی چه بود؟

دو فرضیه در مورد ترور بلعید از دیگر فرضیه ها قوی تر است. نخست برخی از گروه های افراطی و  مرتبط با القاعده که به هیچ وجه همانندی هایی با النهضه ندارند و برنامه های آرام این حزب را تحمل نمی کند دست به چنین تروری زده باشند. چرا که بلعید از مارکسیست های تونس و رهبری حزبی مارکسیستی است. طبیعتا سلفیهای متحد با القاعده ممکن است دست به ترور زده باشد. فرضیه دیگری که می تواند قوی تر هم باشد توطئه بزرگی برای روشن کردن شعله های اعتراض و به خیابات آوردن مردم در این مقطع ویژه (که تونس نیاز به آرامش برای تدوین قانون اساسی و آمادگی برای انتخابات دارد) است. یعنی ممکن است سرویس های جاسوسی غربی، اسرائیل و … طراحی چنین تروری را انجام داده تا به خشونت ها دامن زنند. در این حال مشخصا ترور بلعید هیچ ارتبطی به النهضه ندارد. چرا که خط مشی این حزب ملایم و قانونی است و رویه  اش هم خشونت گرایانه نیست. یعنی در شرایطی که حزب ملی دمکرات رقیبی برای النهضه نبوده و یک کرسی پارلمان قانون اساسی را در اختیار دارد دستانی داخلی و خارجی برای بحران سازی تلاش کرده اند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پس از ترور بلعید تونس ناآرام شد و تنشهایی میان دولت ائتلافی بوجود آمده است. آیا دولتی که از ائتلافی سه حزبی یعنی حزب اسلام گرای نهضت، حزب چپ گرای کنگره جمهوری و حزب سوسیال دموکرات موسوم  به التکتل تشکیل یافه و ریاست این دولت با حمدی جبالی عضو حزب نهضت است  به بن بست رسیده است؟

در تقسیم کار بعد از انتخابات ریاست کابینه به النهضه، ریاست جمهوری به کنگره جمهوری و ریاست پارلمان هم حزب التکتل رسید. سخت ترین کار انجام امور اجرایی بعد از انقلاب تونس در اختیار النهضه قرار گرفت، اما این حزب هم به تنهایی اداره امور را به عهده نگرفت و از احزاب مختلف شخصیتهایی را در کابینه پذیرفت. اکنون حزب کنگره با دو هدف به فکر خارج شدن از کابینه است. نخست النهضه را در فشار بیشتر قرار دهد و سپس زمینه سازی بیشتری برای شرکت در انتخابات داشته باشد. یعنی از ترور بلعید دستاویزی برای دست یافتن به جایگاه نخست در تونس مد نظر است و حتی ممکن است بازی انتخابات را با تعویق انتخابات و تصویب قانون اساسی (را با توجه به وجود بیشتر بودن صبغه های اسلامی این قانون اساسی) به هم زنند. چرا که همچنان تهدید افزایش جایگاه النهضه و دست یافتن النهضه به ریاست جمهوری وجود دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نخست وزیر تونس یعنی حمدی جبالی از قصد خود برای تشکیل دولتی تکنوکرات و فراحزبی سخن گفته و هشدار داده در صورتی که پیشنهاد وی برای تشکیل کابینه غیرسیاسی و فن‌سالار رد شود، از سمت خود استعفا می‌کند است. این امر می تواند برون رفتی برای بحران تونس باشد؟

راشد الغنونشی تلاش کرده در برابر اتهام بزرگ ترور (که در برابر حزب النهضه ایجاد شده) و هیجان های شدیدی که رسانه هایی هماند الجزیره و غربی ها بدان دامن می زنند منطقی عمل کند. نخست در برابر استعفای الجبالی ایستادگی کرد و سنگر را برای مخالفان خالی نکرد. دوم با محکوم کردن ترور انگشت اشاره را به سمت فرانسه برد و نا آرامی هایی که به النهضه نسبت داد میشود را مدیریت کند. لذا حرکت الغنونشی تاکنون منطقی بوده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نخست وزیر عضو حزب النهضته از دولتی تکنوکرات گفته اما با استقبال سایر رهبران النهضه روبرو نشده است. آیا اختلاف نظرها در درون حزب نهضت دو جناح تحول خواه و تئوکرات را ایجاد کرده است؟

احتمال انشعاب در برابر همه احزاب وجود دارد و در درون النهضه هم هرگاه که فشار بیشتر می شود احتمال انشعاب بیشتر می شود. اما با توجه به ترکیب النهضه و اعمال فشار داخلی و خارجی بر این حزب احتمال چینن انشعابی بسیار کم است. بویژه اینکه سران النهضه بسیار عاقلانه برخورد کرده اند و تصمیم غیر منطقی و عجولانه نگرفته اند. اما باید گفت تاکنون انشعابی صورت نگرفته است ولی چنانچه النهضه هم دچار انشعاب گردد باز النهضه ضرر و زیانی نکرده و هر کدام از جناح ها می تواند بخشی از مردم را نمایندگی و در عرصه اسلامی عمل کنند. یعنی ممکن است دو نگرش متفاوت در النهضه و راهکار های متفاوت برای تونس دهند. حتی ممکن است انشعاب به نفع  النهضه هم باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: راشد الغنوشیˈ رهبر حزب ˈالنهضهˈ تونس، ترور ˈشکری بلعیدˈ رهبر حزب ملی گرای ˈدمکراتیک متحدˈ این کشور را توطئه ای برای ایجاد درگیری بین اسلامگراها و دیگر گروه ها در تونس دانسته و با مقایسه نمادهای قبل و بعد از انقلاب تونس گفته ˈشکری بلعیدˈ، ˈبوعزیزیˈ نیست و من همˈزین العابدین بن علیˈ نیستم و اجازه نمی دهیم سناریوی سال 1992 الجزایر در تونس تکرار شود.آیا احتمال الجزایری شدن تحولات تونس وجود دارد؟

در تونس شرایط بسیار متفاوت با الجزایر است. به دلیل انسجام شهرها در کنار هم ، وسعت کم، جمعیت و سوابق تونسی ها در گذشته دیدگاه های آنها با الجزایریها متفاوت است. در این بین احتمال دارد نیروهایی بخواهند اسلام گراهای تونسی را قلع و قمع و و نظامیان همانند الجزایر زمان امور را به دست گیرند وجود، اما قدرت های خارجی با شرایط کنونی تونس شرایط چنین گزینه ای و زمینه مناسبی برای اجرای آن پیدا نمی کنند. در این حال هر چند ترور بلعید با هدف شبیه سازی تحولات دو سال گذشته و با هدف ایجاد نوعی شورش همگانی بود، اما اما شرایط تونس متفاوت است و تونس هم تا اندازه ای های آرام شد و جایگاه النهضه تثبیت گشت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رییس حزب النهضه ارتش تونس را ارتشی حرفه ای که در امور سیاسی دخالت نمی کند و ماموریت آن حراست از مرزها است دانسته و  اعلام کرده  این ارتش هرگز در جایگاه سیاستمداران برای حل مشکلات تونس قرار نمی گیرد. همچنین عبدالکریم الزبیدیˈ وزیر دفاع تونس از ارتش این کشور خواسته که وارد مناقشات سیاسیˈ جاری در این کشور نشود. آیا به راستی پتانسیل نقش آفرینی سیاسی ارتش تونس در شرایط کنونی و جود دارد؟

 در شرایط کنونی کودتا و کار نظامی گزینه خوبی برای تامین منافع غربی ها و اشراف و طبقه مرفه تونس نیست. اگر ارتش وارد  گزینه سیاسی در تونس شود و یا کودتا کند باید شاهد جنگ شهری در همه شهرهای تونس باشد و نبرد فرسایشی گردد. لذا از آنجا که مهره های وابسته ارتشی حذف شده، تسویه هایی هم صورت گرفته است و ارتش هم به سمت اسلامی شدن حرکت کرده است به نظر نمی رسد ارتش در تونس دست به کاری زند در این حال هزینه های کودتای ارتش بالا است و ارتش تونس هم تجربه ای در سرکوب نداشته و ارتش کوچکی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی ناآرام سازی تونس چه حامیان منطقه ای و بین المللی دارد؟

از قدرت بن علی چه کسانی سود می بردند و اکنون که نیست چه کسانی ضرر می کنند؟یعنی همه کسانی که از رفتن بن علی ضرر کرده اند و با بودن وی بهره هایی فراوانی می بردند علاقمند به سرنگونی دولت کنونی تونس هستند. قبلا جدا از فرانسوی ها  غربیها هم بهره هایی مهمی از صنعت گردشگری و .. موقعیت جغرافیای تونس در مدیترانه می بردند. بن علی قبلا به نوعی تضمین امنیت مدیترانه را تقبل کرده بود. اما اکنون دو خطر بزرگ غربیها را تهدید میکند. نخست نظام تونس در اختیار دولتی انقلابی باشد که مدیترانه و جنوب اروپا را در معرض خطر قرار دهد. دوم روند سیاسی در تونس به سمت احیای تمدن اسلامی رود. بنابراین غربی ها انواع تحرکات را از خود نشان میدهند و با رویکرد تبلیغاتی تلاش در وارونه نشان دادن گروههای اسلامی می کنند. حتی برای رقیب تراشی بر ضد گروههای اسلامی از کمونیست ها هم بهره می برند. یعنی اگر اسناد محرمانه نهادهای غربی در اختیار نیست، علمکرد رسانه های غربی نشان از تمایل برای به زیر کشیدن شده احزاب اسلامی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا ممکن است تونس مسیر ناآرامی ها و جبهه بندی های اخیر مصر را طی کند؟

در  شرایط کنونی همچون صف بندی که در مصر انجام شده در تونس هم احزاب مخالف النهضه تلاش کرده اند جبهه ای متحد تشکیل دهند. تونس هم همانند مصر به سمت انتخابات پیش می رود و طبیعتا ممکن است تحولات تونس شباهت هایی زیادی با آنچه در مصر رخ میدهد به خود گیرد. یعنی در مصر بیانیه قانون اساسی مصر دستاویز شد و در تونس ترور شکری بلعید دستاویزی برای به هم زدن انتخابات، تعویق یا تاثیرگذاری بر آرا است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: انقلاب مردم تونس یک نظام را سرنگون کرد، اما نظام جایگزین نیز تاکنون نتوانسته رضایت کامل مردم را جلب و کند. قانون انتخابات هنوز آماده نیست و همچنین حل مشکلات اقتصادی که دولت جدید پس از رفتن بن علی وعده داده بود، به نتیجه ای نرسیده و بیکاری و مطالبات مردم حل نشده است. در شرایط کنونی با تحولات کنونی چه سناریویی را برای تحولات آینده تونس پیش بینی می کنید؟

در کوتاه مدت نباید منتظر آرامش و تشکیل دولت مقتدر و مقبول همگان در تونس بود. چرا که تلاشهایی برای تضعیف ارکان شکل دهنده چنین حکومتی انجام شده است. یعنی جدا از ناآرامی ایجاد بدبینی هایی هم مد نظر بوده است. اما با توجه به تلاش مردمی در تونس و نقاط ضعف دولت های خارجی (همچون به قدرت نرسیدن تندروهای اسلامی و یا گروههای هرج و مرج طلب) غربیها نگرانی هایی دارند و ناگزیر خواهند بود که با برقراری آرامش در تونس همراهی کنند. لذا در بلند مدت باید منتظر تشکیل حکومتی مبتنی بر اسلام در تونس بود.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share