آذر ۴, ۱۴۰۰ – ۹:۱۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

همگرایی، وضعیتی است که در آن، گروه‎ها، سازمان‎ها، نهادها یا کشورها، برای حفظ منافع جمعی، به همکاری گسترده با یکدیگر بپردازند و به سوی نوعی وحدت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, مقالات, مقالات تحلیلی

بررسی پیامدهای سیل پاکستان

نگارش در مهر ۱۲, ۱۳۸۹ – ۱:۵۲ ق.ظ
بررسی پیامدهای سیل پاکستان
Share

شهراد شهوند

مرکز بین المللی مطالعات صلحIPSC

 

چکیده: وقوع سیل در پاکستان خرابی­های بسیاری به جا گذاشته و باعث ایجاد وضعیت جدیدی در این کشور شده است. حجم خسارات وارده به پاکستان در اثر وقوع این سیل از همه چهار جنگ آن با هند بیشتر برآورد شده است. ساختارها و زیرساخت­های اقتصادی پاکستان آسیب­های فراوانی دیده، اما مهمتر از همه ابعاد انسانی این فاجعه است که در صورت عدم توجه و اقدام به موقع جامعه بین المللی، آبستن مصائب بیشتری است. این نوشته بر آن است تا پیامدهای این سیل را در سطح داخلی و خارجی (منطقه­ای و بین المللی) مورد بررسی قرار دهد. در سطح داخلی، مشکلاتی نظیر تخریب زیرساخت­ها و ساختارهای اقتصادی و تجاری، خطر کمبود غذا، گسترش نفوذ طالبان و تحرکات جدایی طلبانه، و بالاخره تضعیف جایگاه دولت و تقویت ارتش از پیامدهای این سیل خواهد بود. در سطح خارجی می توان به مسائلی نظیر بی ثباتی منطقه­ای، هجوم آوارگان به کشورهای منطقه و قاچاق انسان و مواد مخدر اشاره کرد.

مقدمه

بلایای طبیعی بسیاری نظیر سیل، زلزله، طوفان­های دریایی، فوران آتشفشان و رانش زمین هر ساله در گوشه و کنار این جهان اتفاق می­افتند و خسارت­ها و تلفات بسیاری به بار می­آورند. حجم و دامنه این فجایع در برخی موارد آنقدر گسترده است که حتی کشورهای بزرگ و قدرتمند نیز به تنهایی نمی­توانند آن را مدیریت کرده و متحمل خسارت­های فراوانی می­شوند و تا سال­ها درگیر بازسازی خرابی­ها و جبران تلفات هستند. وقوع طوفان کاترینا در ایالت نیواورالئان امریکا، سونامی در شرق آسیا، زلزله بم در ایران، زلزله هائیتی، فوران آتشفان در اروپا و رانش هر ساله زمین در چین و اخیرا هم جاری شدن سیل در پاکستان از جمله این موارد است.

جغرافیای سیل و ابعاد آن

تا این تاریخ، پاکستان آخرین کشوری است که یکی از این بلایای طبیعی آن را در وضعیتی نگران کننده قرار داده است. آغاز بارش باران­های شدید موسمی و جاری شدن سیل بخش گسترده­ای از خاک این کشور را به زیر آب برده است. این سیل که در ماه جولای آغاز شده، از شمال غرب به سمت جنوب این کشور در امتداد رود کابل در حال پیشروی است و چهار ایالت سرحدی شمال غربی، پنجاب، سند و بلوچستان را در برگرفته است. تخمین زده شده که نزدیک به دو هزار نفر در این سیل جان باخته­اند، یک میلیون خانه تخریب شده، شش میلیون نفر آواره شده و در مجموع بیست میلیون نفر در نتیجه سیل آسیب دیده­اند. یک پنجم خاک پاکستان در اثر این سیل زیر آب رفته است. سیل به ساختارهای زیربنایی اقتصاد و کشاورزی خسارات فراوانی وارد کرده است و مقامات صندوق بین المللی پول حجم آن را تا چهل و سه میلیارد دلار برآورد کرده­اند.

شکل 1 جغرافیای سیل در پاکستان




شکل 2 تعداد خانه­های تخریب شده در سیل پاکستان



شکل شماره 1 نشان دهنده وسعت جغرافیایی سیل و شکل شماره 2 بیانگر تعداد خانه­های تخریب شده است. همانطور که این نقشه­ها نشان می­دهند تمرکز تخریب­ها در شمال غرب پاکستان و در همسایگی افغانستان و چین است، اما سیل مناطق مرکزی و جنوبی پاکستان را در نوردیده و در ایالت بلوچستان که در همسایگی ایران قرار دارد حدود بیست هزار خانه را ویران کرده است.

پیامدهای سیل پاکستان

نخستین نکته­ای که باید مورد توجه قرار بگیرد این است که پیامدهای این سیل دارای ابعاد مختلف انسانی، اقتصادی، زیست محیطی و امنیتی است. دوم اینکه به مرزهای پاکستان محدود نشده و همسایگان و جامعه بین المللی را نیز تحت تاثیر قرار داده و خواهد داد. از این رو، با تقسیم بندی پیامدها به دو دسته داخلی و خارجی هر یک از آن به اختصار مورد بررسی قرار می­گیرند.

پیامدهای داخلی:

تخریب زیرساخت­ها و ساختارهای اقتصادی و تجاری

طبق برآوردهای صورت گرفته اولیه، در حدود بیش از چهار میلیارد دلار خسارت به ساختار تجاری، تجهیزات تجاری، ساختمان­های عمومی و مانند آن وارد شده است. در حدود چهار هزار کیلومتر بزرگراه و پنج هزار و هفتصد کیلومتر راه آهن تخریب شده یا بخش­هایی از آن متحمل خسارت شده است.  صدها کیلومتر خطوط مخابرات و لوله­های گاز آسیب دیده و یا بکلی قطع شده­اند. نیروگاه­های برق را سیل فرا گرفته است و برخی صنایع آسیب دیده­اند.

غذا

سیل هفده میلیون جریب از زمین های حاصلخیز پاکستان را به زیر آب برده، صد هزار راس دام کشته شده و پانصد هزار تُن گندم از بین رفته است. سازمان خاروبار و کشاورزی ملل متحد (FAO) گفته است که امنیت غذایی میلیون­ها انسان در معرض تهدید است[1]. نگرانی عمده این است که کشاورزان سال زراعی جاری را از دست بدهند و این به معنای افت شدید تولید مواد غذایی در سال 2011 است. حجم خسارات فعلی وارده شده به بخش کشاورزی دو میلیارد و نهصد هزار دلار برآورد شده است. سیل هفتصد هزار جریب مزارع پنبه و دویست هزار جریب مزارع نیشکر را ویران کرده است.

گسترش نفوذ طالبان و گسترش تحرکات جدایی طلبانه

باران و سیل سنگین فقیرترین و کم سوادترین نواحی کشور را تخریب کرده است، جایی تحرک که جنبش های افراطی­گرا و جدایی­طلب با احتمال موفقیت بیشتری همراه است. در شمال غرب پاکستان، جایی که طالبان افغانستان و پاکستان پایگاه دارند، میلیون نفر خانه خود را از دست داده­اند، مردمی که به تازگی پس از حمله ارتش پاکستان به دره سوات برای سرکوب طالبان به خانه برگشته بودند. تحولاتی که در اثر سیل رخ داده باعث شده تا دولت دیگر نتواند نواحی دور افتاده را کنترل کند، به ویژه مناطقی که در همسایگی افغانستان قرار دارد. و در نتیجه طالبان می­توانند به راحتی این مناطق را تحت کنترل خود در آورند. شرایط به گونه­ای پیش می رود که بسیاری از احتمال افزایش پیوستن جوانان پاکستانی به صف طالبان و گروه های افراطی­گرا بیم دارند. گروه­های جدایی طلب در بلوچستان نیز معتقدند که دولت در نحوه کمک رسانی به سیل زدگان با دیده تبعیض نگریسته و آنچه که در توان داشته را برای مردم این ناحیه از کشور انجام نداده است. آنها این مساله را دستمایه تحرکات بیشتر خود قرار داده اند.

گویا حجم خرابی ناشی از سیل برای مردم پاکستان کافی نیست و طالبان با بمبگذاری­های متعدد بر حجم کشته­ها و تلفات این کشور می­افزایند. انفجار بمب در مسجد شیعیان در شب های احیا ماه رمضان، انفجار بمب در ایستگاه پلیس در جنوب پیشاور، تهدید گروه­های امداد رسان همه از نمونه اقداماتی است که طالبان اخیرا انجام داده­اند.

پیامدهای منطقه­ای و بین المللی

بی ثباتی منطقه­ای

امنیت ملی پاکستان بیش از پیش در خطر افتاده است. کشوری ورشکسته (Failed State) که دارای سلاح اتمی است در معرض خطر فروپاشی قرار دارد. دولت این کشور قادر نیست بر بسیاری از مناطق کشور خود کنترل داشته باشد و قادر نیست بسیاری از کارکردهای مهم یک دولت را انجام دهد. بر حجم خشونت افزوده گشته و نفوذ طالبان در حال گسترش است.

بی ثباتی در داخل این کشور در وهله اول همسایگان و سپس جامعه بین المللی را متاثر خواهد ساخت. کشورهای ایران، افغانستان، هند و چین به عنوان همسایگان پاکستان در معرض تهدیدات امنیتی قرار دارند. البته تاثیر این وضعیت بر همه آنها یکسان نیست. ایالات متحده اروپا و کشورهای عضو ناتو نیز از این واقعیت نمی توانند بگریزند که وضعیت جدید بوجود آمده ادامه استراتژی آنها در افغانستان و پاکستان با مشکلات فراوانی مواجه خواهد کرد. اوباما در استراتژی جدیدی که در سال 2009 برای افغانستان تنظیم کرده بود مسائل این کشور را با پاکستان به هم گره زده بود.


هجوم آوارگان به کشورهای همسایه

هم اکنون آوارگان بسیاری وجود دارند که به سمت نواحی مرزی سرازیر شده اند تا بتوانند روزنه­ای برای ورود به کشورهای همسایه پیدا کنند. هجوم آنها به استان های مرزی کشورهای همسایه مشکلات سیاسی، اجتماعی و بهداشتی فراوانی ایجاد خواهد کرد. همسایگان پاکستان، از جمله ایران، تلاش دارند تا با احداث اردوگاه­های مرزی و ارائه خدمات بهداشتی، پزشکی، غذایی و سرپناهی آوارگان پاکستانی را در خاک خود نگه دارند. کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد در مورد احتمال هجوم آوارگان به ایران هشدار داده است.

قاچاق انسان و مواد مخدر

وضعیت ایجاد شده مرزهای گسترده پاکستان را بیش از پیش نفوذپذیر خواهد کرد و راه را برای قاچاق انسان و مواد مخدر باز خواهد گذاشت. بسیاری از آوارگان برای دریافت خدمات و استفاده از امکانات کشورهای همسایه حاضر هستند تا به قاچاقیان متوسل شوند و برای عبور از مرزها خطرات بسیاری را می پذیرند. از طرف دیگر در چنین شرایطی انتقال مواد مخدر از مرزها راحت­تر صورت خواهد گرفت.

نتیجه

برمبنای آنچه که در بالا گفته شد می توان به این نتیجه رسید که ابعاد تهدیدآمیز این سیل برای پاکستان، همسایگان آن و جامعه بین المللی قابل توجه است و در صورتیکه اقدامات به موقعی صورت نگیرد نتایج کوتاه مدت و بلند مدت ناگواری خواهد داشت. از این رو، اعضای جامعه بین المللی، به ویژه همسایگان این کشور و از جمله ایران، ناگزیرند که برای تامین امنیت ملی خود، دفع این تهدیدات و اجتناب از پیامدهای ناگوار آن اقدامات مسئولانه­ای انجام بدهند و دولت پاکستان را برای پشت سر گذاشتن این وضعیت بغرنج یاری دهند.





 

Share