انگیزه های نوین ترکیه در گسترش روابط با ایران
مهر ۱, ۱۳۹۶ – ۱۲:۲۰ ب.ظ |

فرزاد رمضانی بونش
پژوهشگر و کارشناس مسائل منطقه
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 
در یک سال گذشته هر چند شاهد فراز و فرودهایی در روابط دو کشور و برخی اظهارات تند مقامات ترکیه علیه ایران بوده …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای میانه, ايران, تاجیکستان, مقالات, مقالات تحلیلی

ایران و تاجیکستان و پارادایم کشورهای عربی

نگارش در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۶ – ۱۰:۰۶ ق.ظ
ایران و تاجیکستان و پارادایم کشورهای عربی
Share

دکتر عباس پارسیان

تحلیلگر منطقه ای

تحلیل  فرآیندهای حاکم بر صحنه مناسبات ایران و تاجیکستان نیازمند شناخت مشخصه های این روابط است.روابط ایران و تاجیکستان تاریخی و فرهنگی است.مناسبات دو کشور بین الدولی است.زبان مشترک برخلاف انتظارها تاثیری در کاهش یا افزایش روابط فیمابین ندارد.ملت های دو کشور نقش تعیین کننده ای در روابط دو کشور ایفا نمی کنند.مناسبات اقتصادی سهم تعیین کننده ای در روابط دو کشور نیافته است.دو کشور دارای تهدیدات مشترکی بواسطه همسایگی با افغانستان هستند.

تروریسم و قاچاق مواد مخدر دغدغه واحد تهران و دوشنبه است.تفاوت های مذهبی برنزدیکی فرهنگی دو کشور سایه انداخته است.سیاست های نادرست نتوانسته توازنی میان توقعات و منافع در روابط دو کشور ایجاد کند.گزاره های موجود در متن روابط ایران و تاجیکستان گواه آن است که بسترها و فرصت های باالقوه در روابط فیمابین یا نادیده یا بدرستی مورد بهره برداری قرار نگرفته اند. تقارن پیوندهای روسیه و تاجیکستان و همچنین روابط روسیه و ایران به آسودگی خاطر سیاسی دوطرف منجر شده و به انفعال دیپلماسی موجود دامن زده است.درحالیکه مشترکات می توانست روابط تهران دوشنبه را در اوج و در قله بنشاند بعلت فقدان شالوده قوی و نبود چشم انداز واقعی اکنون آن را در وضعیتی شکننده و ناپایدار قرار داده است.دوراندیشی واقع بینانه بیش از هر چیز طرفین مناسبات زیاندیده ایران و تاجیکستان را به اقدام و عمل فوری فراخوانده است.درک شرایط موجود و محاسبه دقیق مطالبات جدید می تواند ظرفیت دو کشور را در مدیریت وضعیت نامطلوب فعلی و خلق فرصت های مورد دلخواه بالا ببرد.برزخ روابط ایران و تاجیکستان اکنون تحت تاثیر عوامل بیرونی قرار دارد.چین بازار تاجیکستان را قرق کرده است.امنیت خارجی تاجیکستان را روسیه تامین می کند.نگرانی کنونی دوشنبه بر مهار افراط گرایی صادراتی از افغانستان و خاورمیانه عربی به داخل کشور متمرکزشده است.مقامات تاجیکستان بدرستی ایران را سرنخ  تولید و گسترش افراط گرایی مذهبی در منطقه نمی دانند. درعین حال دولتمردان تاجیک از سیاست دو ضلعی ایران در روابط همزمان با دولت و حزب رقیب دولت ناراضی هستند.زمینه های رشد افراط گرایی اسلامی از نوع وهابی-سلفی آن دغدغه قابل توجه دوشنبه می باشد.قرابت مذهبی تاجیکستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی محمل مناسبی برای پیشبرد نگاه نو کشورهای عربی در عرصه رقابت های منطقه ای فراهم کرده است.تعامل و تقابل های سیاسی و ایدئولوژیکی به موضوع واحد دولت های عربی خاورمیانه برای بدست آوردن سهم بیشتری از ترتیبات جدید در منطقه آسیای مرکزی تبدیل شده است.به موازات دورخیز ترکیه کشورهایی مانند عربستان سعودی و قطر نیز در تلاشند تا در آسیای میانه جای پای خود را تقویت و در زورآزمایی با رقبا عقب نمانند.نیاز تاجیکستان و بطورکلی کشورهای حوزه آسیای میانه به منابع مالی کشورهای عربی برای توسعه و عمران شرایط خوبی را برای حضور کشورهای شاخص عربی در این منطقه مهیا کرده است.قابل انکار نیست که نزدیکی کشورهای آسیای مرکزی از جمله تاجیکستان به کشورهای عربی نیز هیچگاه بدون خطر نبوده است.سرمایه عربی و افراط گرایی عربی وجوه متتعارض منافع و مصالح را پیش روی دیپلماسی کشورهایی نظیر تاجیکستان قرار داده است.بی شک افراط گرایی اسلامی منبعث از خاورمیانه عربی سبب شده است تا آسیای مرکزی در تحکیم مناسبات خود با کشورهای عربی سیاست احتیاط آمیز یک گام به پیش و دو گام به پس را در پیش بگیرد.نگاهی به آمار شهروندان آسیای مرکزی ازجمله تاجیکستان که عموما تربیت شده مدارس دینی کشورهای عربی هستند و به گروه های افراط گرایی همچون داعش پیوسته اند چالشی نیست که مقامات آسیای مرکزی بتوانند آن را نادیده بگیرند.شتاب گیری کشورهای مطرح عربی مانند عربستان، قطر و امارات برای سرمایگذاری اقتصادی در پروژه های عمرانی و اعطای تسهیلات به تاجیکستان همواره برای دولتمردان تاجیک محل دغدغه و تشکیک بوده است.می توان نتیجه گرفت که صرفنظر از صورت ظاهری مناسبات بی اعتمادی ذاتی در روابط تاجیکستان و کشورهای عربی نظیر عربستان وجود دارد.از این منظر مقامات در دوشنبه به رغم نیاز به مساعدت های مالی پایتخت های عربی نسبت به نیات وعده دهندگان آن عمیقا بدبین هستند.تاجیک ها بطور ماهوی میان دو گزینه ایران و عربستان گزینه نخست را از هر حیث ترجیح می دهند.با این وصف تحولات جدید در عرصه های منطقه ای و بین المللی ضرورت باز تعریف و ساماندهی مناسبات دوجانبه را در تهران و دوشنبه ضروری ساخته است.باید اذعان کرد که ایران و تاجیکستان در عرصه های نظری و عملی از هرگونه بازنگری برای ترسیم وضع مطلوب روابط خود بازایستاده اند.در مقابل متغیرهای جدید سیاسی و امنیتی تهران و دوشنبه را به بازسازی و خلق فرصت های سازنده برای احیا و تحکیم روابط گذشته فراخوانده است.در چنین وضعیتی تلاش مضاعف برای  جبران عقب ماندگی ها به اولویت درجه یک دیپلماسی دو کشور تبدیل شده است.اظهار نظرها نشان می دهد که دولتمردان تاجیک منتظر پیشگامی برادران ایرانی خود برای اعتماد سازی هستند.آنها مایلند تهران برای آنها روشن کند که قطار روابط خود را از کانال های رسمی در دوشنبه عبور خواهد داد.درک این نکته از سوی مسولان تاجیک اهمیت فوق العاده ای دارد مبنی بر اینکه تحکیم دوستی با ایران بر اساس پیوندها و تجربیات پیشین قابل قیاس با مناسبات پر ریسک با کشورهای عربی نمی باشد.در مقابل موجب شگفتی است که تهران از بابت آینده روابط با همزبانان تاجیک خود خاطرجمع و برای ترمیم آن عجله ای ندارد.ابهام و تیرگی در روابط تهران و دوشنبه که ناشی کم توجهی و بد سلیقگی است با قدم های کم هزینه بهبود می یابد. طولانی شدن وضعیت خاکستری در روابط تهران و دوشنبه احیای مجدد آن را پر هزینه تر و برای مغرضان فرصت بیشتری برای دوبهم زنی ایجاد خواهد کرد.

Share