مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو, مصر

اکثریت گرایی اخوان مصر، آینده تندروی و نقش فراملی و صدور انقلاب – گفتگو با دکتر رضا کاویانی استاد دانشگاه و کارشناس جنبش های اسلامی

نگارش در بهمن ۶, ۱۳۹۱ – ۱۰:۴۱ ب.ظ
اکثریت گرایی اخوان مصر، آینده تندروی و نقش فراملی و صدور انقلاب  – گفتگو با دکتر رضا کاویانی  استاد دانشگاه و کارشناس جنبش های اسلامی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

اخوان المسلمین مصر اکنون از بازیگران اصلی صحنه داخلی مصر است. بازیگری که پس از پیروزی در انتخابات های پارلمانی، ریاست جمهوری و همه پرسی قانون اساسی اینک فراروی چالش ها و معادلات نوین داخلی و منطقه ای قرار گرفته است. در این بین برای واکاوی و بررسی بیشتر نقش این گروه در منطقه و مصر و همچنین احتمال تندروی و صدور انقلاب گفتگویی با دکتر رضا کاویانی کارشناس مسائل مصر و جنبش های اسلامی داشته ایم:

واژگاه کلیدی: اکثریت گرایی اخوان، نقش فراملی اخوان، آینده جایگاه اخوان، اخوان المسلمین، صدور انقلاب اخوانی ، رهبری اخوان در جهان اسلام

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در نگاهی مقایسه ای اخوان‌المسلمین مصر از  نظر ساختاری و تفکری چه شباهت ها و اختلاف هایی با یک دهه گذشته دارد؟

اخوان المسلمین در 1928 میلادی بر اساس یافته های مرحوم سید جمال اسدآبادی و بعدها نیز شیخ حسن بنا (که اساسنامه آن را نوشت) شکل گرفت. نگاه اندیشمندان اسلامی در این دوران آن بود که باید برای جبران اشتباهات دو راهکار مورد توجه قرار دهند. نخست تعلیم قران، فرهنگ قرآن و اسلام را زنده کنند. همچنین شمشیری برای مبارزه با استبداد داخلی و استعمار خارجی داشته باشند. اخوان با این رویکرد شروع به فعالیت کرده و شاخه نظامی قدرتمندی را شکل داد ولی اندک اندک با توجه به اینکه در دولت ناصر مورد بی مهری، غضب و کشتار قرار گرفت تغییر روش داده و بیشتر به توسعه فرهنگ اسلامی پرداختند. در این حال در نگاهی مقایسه ای امروز اخوان در مصر  رای را به جای گلوله برگزیده است. یعنی اخوان امروزه نمی خواهد به سلاح دست برد   و اراده خود را از راه قدرت نظامی به پیش برند، بلکه می خواهد از راه جلب نظر مردم قدرت بیشتری گیرد. در گذشته هم اخوان توانسته در بین اقشار فقیر جامعه مصر مانور دهند و نفوذ یابند. چنانچه رویکردهای بهزیستی و مددکاری و توانیابی اخوان در مصر  توانسته رای مردم را پشت سر خود داشته باشند تا قدرت نظامی و..

 در این حال اخوان رسیدن به قدرت را هدف قرار داده اند و برای این کار و از نگاه غربی ها تبعیت از احکام الهی خود وسیله است. بنابراین هدف آن است که در قدرت بماند. یعنی ظاهر اسلامی خود را حفظ میکند اما تلاش خواهد داشت تا همچنان در قدرت بماند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با در نظر داشت رابطه اخوان مصر با احزاب اخوانی در سایر کشورها آیا اخوان مصر به نوعی به دنبال صدور انقلاب و یا رهبری اخوانی در خاورمیانه است؟

قطعا چنین امری مد نظر اخوان مصر است. اخوان در کشورهایی نظیر سوریه، لبنان و حتی در عراق توسعه پیدا کرده و نشات گرفته از اندیشه ها و افکار دانشگاه الازهر مصر است و خود را پیشگام تحولات می داند. یعنی همانگونه که جمهوری اسلامی ایران خود را پیشگام می داند الازهر هم در مقابل ایران در بین کشورهای اهل سنت به دنبال انجام این امر هست. این امر از نگاه غربی ها نوعی برقراری توازن در خاورمیانه و عدم اجازه به هیچ کدام برای قدرت گیری کامل و عدم اتحاد در بین مسلمآنان است.

هر چند برخی از رهبران مصری بر عدم صدور انقلاب تاکید کرده اند، اما باید گفت آنان در شرایط کنونی برای استحکام قدرت خود چراغ خاموش حرکت میکنند. چنانچه در گذشته هم قرار بود در انتخابات ریاست جمهوری شرکت نکنند اما شرکت کردند و دست برنداشتند. یعنی باید گفت اخوان جدا از برعهده گرفتن مجلس و ریاست جمهوری شفاف عمل نمیکند. در سطح فراملی هم اکنون در رخدادهایی که در سوریه رخ میدهد اخوان سوریه از مصر کمک می گیرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه امروزین و دقیق اخوان المسلمین مصر به شورا، دموکراسی و تفکیک قوا چیست؟

از گذشته شورا محور شعارهای اخوان بوده است اما آنچه که در عمل پیاده میکند کثرت گرایی نیست بلکه اکثریت گرایی است. یعنی هر چند ممکن است در شعار کثرت گرایی مد نظر باشد و تا حدی هم در عمل انجام گردد (در مصر ادیان و افکار و مختلف وجود دارد) اما اخوان در مصر در این اندیشه است با آرام کردن اوضاع و کنترل بیشتر بر جامعه بتوانند زمینه قدرت خود را گسترش و توسعه دهند. در این حال هر چند ممکن است تفکیک قوا همانند ترکیه مد نظر باشد اما به معنی سکولار و جدایی دین از سیاست نیست. ولی اخوان تلاش خواهد کرد که قدرت برتر را از دست ندهد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مدل مطلوب اخوان در رابطه مذهب و سیاست چیست؟

به  نظر می رسد که اخوان در مصر حمایت مردم را می خواهد ولی نهایتا حفظ قدرت سیاسی مهم است و هدف این امر است. همچنین عنوان سکولار مد نظر نیست، اما در عمل ممکن است این امر رخ دهد و حفظ قدرت برای اخوان مهم تر است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه کنونی اخوان به غرب چیست؟

امریکا تلاش میکند به کشورهای عربی که خیزش در آنها آغاز شده است تاکید کنندکه مدل اسلامی ایران موفقیت آمیز نیست و باید مدل ترکیه را برای توسعه اقتصاد و.. طی کنید. اخوان اکنون تلاش نمی کند با قدرت های غربی یا ایدئولوژی هایی که بخواهند آنها را کنترل و یا تحت نظر گیرد رویارویی پیدا کنند. اما همچنان در حال انجام امور خود هست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا در نگاه اخوان الازهر باید کاملا از دولت استقلال پیدا کند؟

این امر در بیان آری اما در عمل اینگونه نخواهد بود. الازهر مرکز تئوری سازی اخوان است و دولت اجرایی مصر نمی تواند بدون تاثیر پذیری از الازهر و سران مذهبی به حیات خود ادامه دهد و این امر واقعیت است.  در حال حاضر تمام تلاش اخوان این است که مدیریت بحران کرده و فضا را به سوی آرامش کشاند. طبیعی است که وقتی که قدرت را در مصر به گونه ی کامل کسب کند قطعا تندتر خواهد شد و تاثیرات الازهر عمیق تر و بیشتر از آنچه اکنون هست خود را نشان خواهد داد. چنانچه الازهر بر دولت مسلط خواهد شد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی بر این نظرند که اخوانی ها در میان خود همگرایی ندارند و این مسئله این احتمال را تقویت می کند که اخوان دوباره رادیکال شود. نگاه شما چیست؟

بله درست است. اکنون هم دو تفکر در درون اخوان وجود دارد. یک طیف محافظه کارانه تر و گروه دیگری که خود را به روز تر نشان میدهد. در این حال به نظر می رسد اگر قدرت به دست رهبران دینی دانشگاه الازهر افتد تندروی های اخوان شروع خواهد شد. رهبران کنونی اخوان تا حدی ملایم تر هستند.  مثلا مرسی تحصیل کرده امریکا است و همسر و فرزندانش در امریکا بوده است و به نوعی نمی تواند تندروی کند و از نگاهی گروگان غربی ها است. باید گفت نفر بعدی اخوان به نرمی و ملایمی مرسی نخواهد بود.. مرسی ممکن است استعفا دهد و …

تندرو های اخوانی کسانی هستند که همچنان  معتقدند که قدرت اسلحه آنان را حفظ می کند. یعنی شمشیر را نباید از دست انداخت. گروهی از پیروان محمد عبده گفته اند سلاح را بیاندازید و باید با توسعه فرهنگی اسلامی به این نقطه رسید امروز وقتی که قدرت حکومتی در دست آنها قرار گیرد مجددا سلاح به دست خواهند گرفت و در این دوره قدرت نظامی عملا حامی آنچه برای توسعه فرهنگ اسلامی نیاز داشتند عمل میکند. یعنی وقتی که اخوان بتواند قدرت نظامی کشور را در دست گیرد ارتش بخشی از قدرت حاکمیت خواهد شد و در دست حاکمیت خواهد ماند. در این جا است که تندروی ها خود را بروز و ظهور خواهد داد. اخوان در واقع به سمتی خواهد رفت که نه تنها در جهان عرب بلکه در جهان اسلام خود را رهبر حساب کند بلکه مقابله ای هم با توسعه تشیع هم در نظر گیرد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نظرات و پیش بینی هایی در مورد شکل گیری امپراطوری اخوان و صدور انقلاب و.. و همچنین سخنان مقامات اخوان در مورد عدم صدور انقلاب به نگاه شما اخوان المسلمین میان فعالیت فراملی و ملی چگونه تعادل ایجاد خواهد کرد؟

تا قبل از همه پرسی قانون اساسی عملا  اخوان  در مسائل بین المللی خیلی دخالت نمی کرد، ولی اکنون مسائل بین المللی را در در راس امور وزارت خارجه قرار میدهند. چنانچه رابطه با فلسطین، سوریه و… مد نظراست. چنانچه مصر تلاش میکند جایگاه ترکیه (که خود را به عنوان رهبر جهان اسلام معرفی میکند و مشکلات کشورهای اسلامی را دنبال میکند) را برباید. پتانسیل این نقش از نظر تاریخی آنها را مصمم می کند که باید برتری قدرت را به کار بندند. برای غرب هم این امر نوعی شانس است و دو کشور ترکیه و مصر می توانند قدرت شیعی ایران را کنترل کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نوع نظام مطلوب سیاسی اخوان المسلمین برای آینده مصر چیست؟

از نظر مردم آنها باید تلاش کنند که به افکار و گروه های مختلف اجازه حیات دهند، اما از سوی دیگر نیز میدانند که بیشترین آرا را دارند. لذا اکثریت گرایی را دنبال می کند و به به دنبال الگو بودن خود در منطقه هستند. چرا که در کشورهای منطقه هم اخوانیها منتظر هستند تا اخوان مصر و قانون اساسی مصر به سرانجام رسد. یعنی آیا قرار است احکام دینی تراوش شده از دانشگاه الازهر جاری گردد و یا نمونه کامل و دقیق ترکیه مد نظر باشد؟ در این حال به نظر میرسد رویکرد جذب آرای و افکار عمومی مدل ترکیه را نشان میدهند ولی در عمل تندروی زمانی خواهد بود که کشور را به طور کامل کنترل و بر مسند قدرت نشسته باشند و این زمان زمان تندرو ی است. اما ای کاش این تندروی ها علیه کل مشکلات مسلمامان باشد مثلا در راستای آزاد سازی قدس  باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده نقش و بازیگری اخوان المسلمین در خاورمیانه و مصر به چه عواملی وابسته است ؟

اقتصاد مصر بسیار افت کرده، ارزش پولی آن ضعیف شده و درآمد صنعت گردشگری به پایین ترین در تاریخ مصر رسیده است. اکنون اقتصاد مصر به پول زیادی نیاز دارد و نیاز به احیای صنایع کوچک و.. وجود دارد. در این حال رابطه با غرب و.. مورد نیاز است تا بتوانند اقتصاد و ارتش را بازسازی کنند. آنان قطعا ساختار نظامی را تغییر خواهند داد و اجازه نمی دهند ارتش قاب جداگانه ای برای خود در حاکمیت و تمامیت ارضی قائل باشد. یعنی ایده های فراتر از مرزهای مصر در نظر است.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

Share