آذر ۱۷, ۱۴۰۰ – ۹:۲۱ ب.ظ |

دکتر مریم خالقی نژاد
 تحلیلگر مسائل خاورمیانه
مرکز بین المللی مطالعات صلح ipsc

عربستان سعودی و ایران رقبای دیرینه، به دنبال حل مسائل متضاد خود و کاهش تنش از طریق گفت و گو به عنوان راه جدیدی برای …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » امارات متحده عربی, خاورمیانه, گفتگو, مصر

آینده روابط امارات و مصر، احتمال صدور انقلاب در مقابل تفکر کهنه ی سلفی -گفتگو با حجت اله جودکی کارشناس مسائل مصر

نگارش در دی ۲۳, ۱۳۹۱ – ۸:۲۹ ب.ظ
آینده روابط امارات و مصر، احتمال صدور انقلاب در مقابل تفکر کهنه ی سلفی  -گفتگو با حجت اله جودکی  کارشناس مسائل مصر
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

با ارائه دادخواستی با امضای 132نفر مبنی بر ضرورت انجام اصلاحات سیاسی‌ به مقامات عالی‌رتبه کشور امارات در سه‌مارس 2011 در زمینه به رسمیت شناختن حق رأی تمامی شهروندان اماراتی و برخورداری شورای ملی فدرال از قدرت قانونی توسط اعضای اتحادیه حقوق‌دانان و اتحادیه مدرسان و معلمان این کشور نوعی تاثیر پذیری از بهار عربی تلقی شد. اکنون نیز در یک سال گذشته روابط مصر و امارات همواره تحت تاثیر نوع نگاه بدبینانه رهبران امارات به احتمال وقوع انقلاب بوده است. در این حال با بازداشت 10 عضو اخوان المسلمین در امارات و متهم شدن آنها به تلاش برای براندازی قدرت های عربی برای واکاوی بیشتر رویکرد امارات به اخوان المسلمین و  آینده روابط مصر و امارات گفتگویی با حجت اله جودکی کارشناس مسائل مصر داشته ایم:

کلید واژگان: روابط امارات و مصر، اخوان المسلمین مصر، صدور انقلاب، تفکر کهنه ی سلفی، انقلاب در امارات متحده عربی

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بازداشت 10 عضو اخوان المسلمین در امارات و متهم شدن آنها به تلاش برای براندازی قدرت های عربی، موجب شده تا رویکرد این کشور حوزه خلیج فارس در قبال مصر وارد فاز جدیدی شود.آیا از نگاه رهبران امارات افزایش قدرت اخوان المسلمین خطری برای امارات متحده عربی و انقلاب در این کشور است؟

امارات متحده عربی از چندین امارت تشکیل شده است و از نظر اندیشه ای دارای ساختار تفکری سلفی کهنه است. سلفی های قدیم هر گونه اطاعت از حاکم را با وجود اینکه ستمگر باشند واجب می دانستند و شورش بر ضد حاکم از این دیدگاه کاملا منتفی بود. این وجه مشترک بین سلفیهای قدیم و وهابی ها است. یعنی سلفیهای کنونی اندک اندک از این مسائل دور شدند و کم کم به پارلمانتاریسم و کار سیاسی رو آورند، اما سلفی های قدیم هر گونه کار سیاسی را محکوم میکردند با دمکراسی مخالف بوده و معتقدند قانونگزار خدا است و اسلام هم همه قوانین را دارد. در نتیجه هر گونه دخل و تصرف حرام است. یعنی اماراتی ها هم چنین تفکری داشتند. در دوره حمله شوروی به افغانستان امارات به شدت از مجاهدین دفاع کرد و در این کشور کمکی به ایجاد جنبش جهادی سلفی کرد. در امارات چنین جنبشی ایجاد نشد. چرا که روس ها کمونیست کافر پنداشته می شدند اما علیه حاکمان مسلمان نباید جنبشی رخ میداد. در تحولات کشورهای عربی دو سال گذشته هم سلفی ها کهنه عملا هیچ نقشی نداشتند و کاملا مخالف تحول بودند. مثلا در مصر انصار السنه المحمدیه و… از سلفیهای قدیم و کهنه کار اساسا تظاهرات بر ضد مبارک را خیانت دانسته و محکوم میکردند. بعد از رفتن مبارک بخشی از سلفی های مصر حزب نور، اصالت، فضیلت و.. تشکیل دادند و تفکر بخشی از سلفیها تحت تاثیر انقلاب مصر تا اندازه ای دگرگون شد. در این بین اکنون هر چند سلفی ها در کشورهای حاشیه خلیج فارس از نظر تفکری ارتجاعی و تمام ساختار قبیله ای است ولی تفاوت آن است که این قبیله قبلا در چادر بوده ولی اکنون در کاخ ها و خانه های گران قیمت زندگی می کنند.. اکنون با بهار عربی مردم امارات هم از انقلابهای عربی متاثر شده و رهبران که همان تفکرات گذشته را دارند نگران آن هستند که مبادا تفکرات نوین بر مردم امارات تاثیر گذارد.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: بر اساس گزارش های موجود هم اکنون نزدیک به 250 هزار مصری در امارات متحده عربی زندگی می کنند. نقش اخوان مصر در بین این مهاجران چیست؟

هیچ دلیلی وجود ندارد که جمعیت مصری موجود در امارات همه اخوانی یا سلفی نوین یا… باشند. در واقع این نیروها نیروی کاری هستند که در کشورهای حوزه خلیج فارس در مقاطع مختلف به عنوان نیروهای کار چه فنی ساده و… مشغول به کار بوده اند. در این کشورها مصریها در ساختارهای مختلف فرهنگی، اقتصادی، امنیتی، علمی و.. حضور دارند. این نیروها همیشه منبع درآمد مهمی برای مصر بوده و در روابط مصر و امارات موثر بوده اند. اکنون آنچه باعث وحشت اماراتی ها و رهبران سیاسی این کشور شده است آن است که مصریهای امارات تحت تاثیر انقلاب اخیر در مصر قرار گرفته و برخی از جنبشهای سلفی مصری هم متحول شده اند و نوین می اندیشند و سخن از دمکراسی و پارلمان میزنند در حالی که این افکار و اندیشه ها می تواند برای کشوری که همچنان به شکل سلفی کهنه اداره میشود خطرناک باشد.  بنابراین هر چند گفته میشود 10 عضو اخوان در امارات دستگیر شده اند اما اینها اخوانی نیستند بلکه مصری هایی با تفکر متفاوت با اماراتی ها هستند. چنانچه این مساله باعث شده است یکی از رهبران اخوان در مصر به امارات بتازد و این کشور ا محکوم کند. گذشته از این نیز رئیس پلیس دبی اعلام کرده شیخ یوسف قرضاوی روحانی مصری ساکن در قطر  اگر وارد امارات شود دستگیر می شود. دلیل این امر  این است که وی حمله به اولاامر را جایز میداند. این امر بیانگر آن است که اماراتی ها از چه می هراسند. در واقع تضادی که بین دو اندیشه سلفی کهنه و سلفی نوین به وجود آمده باعث شده است حاکمان امارات احساس خطر کنند و طبیعی است که رهبران امارات از لرزان شدن پایه های قدرت و ثروت خود بهراسند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهاجران مصری و غیر مصری در امارت معمولا درآمد کمتری نسبت به بومیها دریافت کرده و مورد تبعیض قرار می گیرند. آیا این نابرابریهای اجتماعی در امارات می تواند به صورت ماده منفجره قدرتمندی عمل کند و عامل بروز تنشهای سیاسی و انقلابی در امارات گردد؟

اینکه مهاجران مصری مورد تبعیض قرار میگیرند، حقوق و مزایای آنها قابل قیاس با بومی ها نیست و ….گله مند بوده اند. این امر در همه کشورها حاشیه خلیج فارس وجود داشته است. اما اینکه این مهاجران و نیروی کار مصری در امارات چنین پتانسیلی و توانی داشته باشند و بر ضد اماراتی ها قیام کنند بعید است. چرا که مسلما اگر کار در این کشور را از دست دهند در بازگشت به مصر بیکار خواهند بود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رئیس پلیس دبی اخوان المسلمین را متهم به تلاش برای براندازی حکومت های عربی کرد. وی در اظهارات خود گفته بود :« اخوان المسلمین در تلاش است تا حکومت کویت را در سال 2013 و حکومت دیگر کشورهای اسلامی را تا سال 2016 در دست بگیرد». در این حال برخی نیز  بر این نظرند که رهبران اماراتی ها می خواهند با متهم کردن مصری های ساکن به داشتن رابطه با اخوان المسلمین، مخالفان داخلی را تحت فشار بیشتر قرار دهند. نگاه شما چیست؟

قطعا اینگونه است و اتهام زنی به اخوان نیز صرفا یک بهانه است. در بسیاری از کشورها نیز برای سرکوب مخالفان داخلی بهترین کار وابسته قلمداد کردن مخالفان (که اکنون نیز در امارات مورد نظر است) مورد استفاده قرار میگیرد.  بهترین برچسب برای فردی که در امارات افکاری نوین یافته که مخالف حاکمیت سلفی با تفکر کهنه در امارات است وابستگی به اخوان مصر و.. است. چرا که رهبران اماراتی  میدانند که سازمان اخوان پتانسیل بالایی دارد و طبیعتا برچسب زنی نیز آسانتر است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: گروه اخوان المسلمین که ریشه فعالیت آن در امارات به دهه 1950 بر می گردد، در سال های اخیر ابعاد گسترده ای به اقدامات خود در این کشور داده است. اکنون قدرت شاخه اخوان در امارات تا چه میزانی است ؟

اخوان یک اندیشه است و این اندیشه در کشورهایی که به وجود آمده است به شکل بومی شاخه هایی را درست کرده است. در این حال اخوان در سایر کشورها وابستگی تشکیلاتی به اخوان مصر ندارند و در کشورهای مختلف دارای نام های مختلفی هست.  همچنین دلیلی وجود ندارد که اخوانی که در امارات متحده عربی زندگی میکند رابطه تشکیلاتی تنگاتنگی با اخوان مصر داشته باشد. لذا اخوان در کشورهای مختلف رویکرد متفاوتی دارد. چنانچه اخوان سوریه تقریبا شبه سلفی های کهنه می اندیشد. در حالی که اخوان تونس نگرش بازتری حتی از مصری ها دارد. یعنی اخوان شکل بومی خود را دارد. اکنون نیز آنچه مشخص است نگرش مردم در امارات از اسلامی که حاکم جابر را اولاامر می داند و نمی توان بر ضد آن قیام کرد عبور کرده به تفکری که میتوان بر ضد حاکم مستبد قیام کرد رسیده است. این تفکر در حال گسترش در امارات است و از نظر رهبران اماراتی هم خطرناک است. حال این امر هم می تواند منتسب به اخوان اماراتی باشد و یا سلفیها و ….

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:با توجه به واکنشهای قاهره و اخوان مصری و اتهامات وارد شده به مصری ها در امارات نقش احمد شفیق و مخالفان مصری حاضر در امارات در این زمینه چیست؟

از گذشته بسیاری از بزرگان ارتش مصر در خدمت کشورهای عربی منطقه خلیج فارس بودند. حتی عمر سلیمان مشاور ملک عبداله بود. یعنی ارتباط بین نیروهای وابسته به رژیم مبارک و امارات متحده عربی از گذشته وجود داشته است. اکنون این ارتباط متحول شده و امارات هم به نیروهای سیاسی و کار جدیدی مصری با چشم شک و تردید نگاه می کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: گزارش هایی منتشر شده که نشان می دهد برخی از مقامات اماراتی از جمله شیخ محمد بن زاید آل نهیان ولیعهد ابوظبی و جانشین شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان رییس حکومت این کشور منابع مالی گسترده ای در جهت رویکرد خود در مصر اختصاص داده اند. این امر تا چه حدی درست است؟

از گذشته کشور امارات قطر و عربستان سرمایه گذاری های کلانی در مصر داشته اند. مثلا کشت و صنعت شیخ زاید در مصر معرف بوده است. یا اینکه به شرکت های زنجیرهای اسلام گرایان مصری کمک کرده اند. در دوره بعد از مبارک و انتخابات مصر هم پول کشورهای شیخ نشین کمک خوبی به نفع اسلام گراها بود. اما اکنون امارات تلاش میکند سرمایه گذاری هایش در مصر توسط کسانی انجام شود که هم دارای تفکر سلفی کهنه باشند و هم اخوانی نباشند تا هم پایگاه اخوان ضعیف گردد و هم پایگاه های هم پیمانان فکری خود در مصر قوی گردد. این امر برخلاف سیاست های اخوان مصر است. حزب النور هم دارای انشعاباتی شده و دهها حزب و جمعیت گشته است قبلا اینها از خوان نعمت امارات بهره مند بودند، اما اکنون با شک و تردید نگریشته میشوند.  

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: محمد کامل عمرو وزیر امور خارجه مصر گفته است مصر به هیچ وجه در امور داخلی کشورهای همسایه دخالت نمی کند و اخبار مربوط به فعالیت مصری ها در گروه های تروریستی در کشور امارات متحده عربی نیز به هیچ عنوان صحت ندارد. در این حال از نگاه شما اخوان مصر تلاشی در جهت صدور انقلاب به امارات داشته است؟

 اساسا صدور انقلاب همانند صدور کالا نیست. چرا که انقلاب از نوع اندیشه و هر آنچه از جنس فکر باشد به گونه ای خود به خود صادر میگردد. آنکه علاقمند باشد می پذیرد و آنکه نه قبول نمی کند. اما اخوانی های در مصر (که در قدرت حاضر هستند) به هیچ عنوان تلاش نمی کنند روابط آنان با امارات دچار تنش گردد. چرا که نگران پیامدهای منفی اقتصادی این امر هستند. اما اگر این تفکر در امارات پذیرفته گردد می تواند برای رهبران امارات خطرناک باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی براین نظرند که امارات متحده عربی از بازندگان بزرگ تحولات خاورمیانه و جهان عرب است. کشوری که در پنج سال گذشته به مرکز اصلی تجارت منطقه تبدیل شده و خیلی از شرکت‌های معتبر چند ملیتی، دفاتر اصلی خود در خاورمیانه را در امارات مستقر کرده‌اند اکنون به شدت تحت تاثیر پیامدهای انقلابهای عربی است. در این بین با توجه به متغیرهای دخیل در روابط امارات و مصر آینده این روابط به چه سمتی پیش خواهد رفت؟

 مصری ها برای اینکه از شدت تنش ها بکاهند و بتوانند بهره بردای سیاسی و اقتصادی مناسبی از وضعیت موجود داشته باشند اخیرا توسط مرسی اعلام کرده اند که امنیت خلیج فارس امنیت مصر است و ما به نوعی سازمان همانند ناتوی عربی برای حمایت از این کشورها فکر می کنیم. این شعار و سخن صرفا در راستای کاهش تنش بین امارات و مصر است. یعنی نه مصریها توان تشکیل ناتوی عربی دارند. چرا که تضاد و تنش زیادی در جهان عرب وجود دارد و نه اینکه ساختار موجود کشورهای عربی چنین تشکلی را ایجاد میکند. این رویکرد مصر نشان میدهد که مصری ها میخواهند از تنش های موجود در جهت منافع ملی خود بهره بردای سیاسی و اقتصادی کنند. امارات هم با توجه به خطر سلفی های نوین دائما مصری ها را متهم میکنند.در این حال روابط دو کشو بعید است به سوی تنش میل کند. چرا که هر دو به هم نیاز دارند. یعنی مصری ها به پول اماراتی ها و اماراتی ها هم به حمایت معنوی و نیروی کار مصر در حوزه نظامی، اقتصادی و.. نیاز دارند. در این بین هر چه تفکر نوین سلفی و اخوانی در امارات  عمیق تر گردد فاصله دو کشور هم خود به خود بیشتر میگردد.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

 

 

 

Share