دکتر گلناز سعیدی پژوهشگر ارشد روابط بین الملل مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC مقدمه مهاجرت نیروی کار یکی از پدیدههای ساختاری اقتصاد سیاسی جنوب آسیا و خاورمیانه در دهههای اخیر به شمار میرود. در این میان، پاکستان بهعنوان یکی از بزرگترین کشورهای صادرکننده نیروی کار، نقش مهمی در تأمین نیازهای بازار کار کشورهای حوزه خلیج فارس ایفا کرده است. بر اساس دادههای بینالمللی، بخش عمدهای از جمعیت مهاجر پاکستانی در کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و عمان مستقر هستند و در بخشهایی همچون ساختوساز، خدمات، حملونقل، انرژی و مشاغل فنی فعالیت میکنند (Gulf Labour Markets and Migration Programme [GLMM], 2020). دیاسپورای پاکستانی در خلیج فارس صرفاً یک پدیده اقتصادی نیست، بلکه دارای پیامدهای چندلایه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی برای داخل پاکستان است. ارزهای ارسالی، انتقال مهارتها، شکلگیری شبکههای اجتماعی فراملی و تأثیرگذاری بر سیاست خارجی از جمله مهمترین نتایج این مهاجرت گسترده محسوب
