آذر ۱۰, ۱۴۰۰ – ۷:۴۱ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

تجاری‌سازی پررونق فضا و اتکای اقتصاد جهانی به سیستم‌های مبتنی بر فضا، درگیری آشکار در ماورای جو زمین را بسیار پرهزینه می‌سازد. فلزات کمیاب و سایر مواد …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, مقالات, مقالات تحلیلی

‌پیروزی اوباما و پیامدهای خاورمیانه ای سیاست خارجی گفتگو با سید امیر موسوی کارشناس مسائل خاورمیانه

نگارش در آبان ۱۷, ۱۳۹۱ – ۹:۳۲ ق.ظ
‌پیروزی اوباما و پیامدهای خاورمیانه ای سیاست خارجی  گفتگو با سید امیر موسوی  کارشناس مسائل خاورمیانه
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

باراک اوباما سرانجام توانست در رقابتی نزدیک بر رامنی نامزد جمهوری خواهان پیروز گردد. در این بین با توجه به نوع راهبردهای خاورمیانه ای سیاست خارجی اوباما در دو سال گذشته اینک با راه یافتن دوباره وی به کاخ سفید این پرسش مطرح است که تا چه میزانی اوباما سیاست های گذشته خود در خاورمیانه را تغییر خواهد داد؟ برای پاسخ به این پرسش گفتگویی با سید امیر موسوی کارشناس عربی و خاورمیانه داشته ایم:

واژگان کلیدی: ‌پیروزی، انتخابات، ، اوباما، پیامد، سوریه، امریکا، ایران، خاورمیانه


مرکز بین المللی مطالعات صلح:پیروزی اوباما چه تاثیراتی در  کل ساختار سیاست خارجی امریکا خواهد داشت؟

اوباما با این پیروزی به دنبال ثبات در سیاست خارجی و روابط بین الملل خواهد بود و می توان گفت که در این دور وی کمتر از لابی های صهیونیستی و گروه های دیگر متاثر خواهد بود و نیاز به حمایت افزون لابی ها برای انتخابات در دور دیگری نخواهد داشت و با حوصله و دقت عمل بیشتر عمل خواهد کرد. یعنی در دور اول وی برای اینکه وارد تعامل برای انتخاب مجدد شود مجبور بود با گروه های فشار و لابی ها و جمهوری خواهان و.. مماشات کند و سیاس مردد و غیر ثابتی که گاهی نیز مورد اعتقاد شخص او نبود را به اجرا گذارد.  ولی در در این دوره به گونه ای واضح تر، باثبات تر و روشن تر در مسائل خاورمیانه برخورد خواهد کرد. یعنی اوباما به موضوع گفتگو، ارتباط و فعال کردن دیپلماسی اعتقاد دارد و به گسترده کردن روابط حتی با دشمنان خود نیز معتقد است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:با توجه به وجود گزارشهایی در مورد استعفای خانم کلینتون وزیر امور خارجه امریکا آیا این امر میتواند تاثیری در سیاست خارجی امریکا در  خاورمیانه داشته باشد؟

من فکر میکنم سیاست آرامش و ارتباطات بیشتر حاکم خواهد شد. یعنی با توجه به اینکه کلینتون در خیلی از پرونده ها خصمانه برخورد کرد ممکن است تغییراتی صورت گیرد. این تغییرات یا در جایگاه و شخص کلینتون یا در سیاست های کلینتون در وزارت خارجه اعمال خواهد شد. در این حل به نظر من سخنان اخیر وی در مورد شورای ملی مخالفان سوریه شاید برای ابقای وی در مقام وزارت خارجه باشد. چه اینکه در گذشته وی خیلی از شورای ملی حمایت کرد و سخنی در مورد تمام شدن کار در سوریه ایراد کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:ورود دوباره اوباما به کاخ سفید چه تاثیراتی در نگرش سیاست خارجی امریکا در پرونده هسته ای ایران خواهد داشت؟

از دید من نگاه اوباما برای ایجاد راه حل جدید دیپلماسی و حل پرونده هسته ای ایران کمک خواهد کرد و به احتمال زیاد هم تعیین یک نماینده ویژه برای گفتگو با ایران به گونه ای مستقیم (هر چند از سوی هر دو طرف تکذیب شده است) اما به گونه ای جدی تر پیگیری خواهد شد و شاید این گفتگو با سرعت عمل بیشتری مورد نظر باشد. در  این راستا حتی اگر یکی از مقامات ارشد ایران تبریکی برای اوباما بفرستد احتمال پاسخ  اوباما این بار بیشتر از گذشته است.

علاوه براین باید توجه داشت که مهمترین چیزی که امریکایی ها در خاورمیانه برای به پیش بردن سیاست های خود ایجاد کرده اند ایجاد تفرقه بین مسلمانان و فتنه گری و طایفه گری شیعه – سنی است تا هم ایران هم را بدنام کنند و هم پایگاه ایران را در منطقه عربی و اسلامی کم کنند. لذا با توجه به شرایط نوین می توانند مهره چینی کنند و شرایط جدید را برای خود فراهم کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:هیلاری کلینتون گفته است شورای ملی سوریه دیگری نمیتواند مدعی رهبری اپوزیسیون باشد. آیا اظهارات صریح اخیر هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه امریکا مبنی بر لزوم تغییر رویکرد مخالفان و اصلاح و توسعه دایره آنها به گونه ای که شامل همه جریان های مخالف اسد حتی جریان های داخلی شود، نشان از تغییر سیاست خارجی ایالات متحده امریکا در سوریه دارد؟

در مورد سوریه با احتیاط بیشتری به سمت پشتیبانی نظامی از شورشیان و گروههای مسلح سوریه خواهند رفت. یعنی با گرفتن تضمین های و ضمانت های عدم دسترسی گروه های اسلام گرایان و تروریستی به امکانات مکانیسمی در نظر خواهند گرفت تا سلاح ها به گروه خاصی ارسال گردد. من احتمال میدهم تلاش های دیپلماتیک اوباما ( حتی از راه دوستان و هم پیمانان این کشور همانند ترکیه، مصر و حتی روسیه ) هم ادامه خواهد یافت. یعنی من فکر میکنم روند برخورد با سوریه تا حدی تغییر خواهد یافت و روشن تر خواهد شد، اما این تغییر معلوم نیست به نفع کدام یک از نیروها و یا بشار اسد باشد.

گذشته از این من فکر میکنم امریکا با ترکیه مشکلی در مورد مساله سوریه پیدا کرده است. چرا شورای ملی مخالفان وابسته کاملی به ترکیه دارد و بیشتر ترکیه روی آن نفوذ دارد. در این بین به نظر میرسد امریکایی ها نسبت به ترکیه نگرانیها و نارضایتی هایی دارند. چرا که امریکا از ترکیه توقعاتی داشته که ترک ها به تنهایی انجام دهند و ترکیه از انجام خودداری کرده است. ترکیه نیز در گذشته خواهان حمله ناتو و کمک امریکا در مورد سوریه بود. اما ناتو و امریکا خود را عقب نشاندند و عربستان و قطر هم تنها به  حمایت مالی اکتفا کردند. یعنی ترکیه در جمع بندی آخر به این نتیجه رسید که وارد این جریان خطرناک نشود و نصایح ایران هم  موثر بود. لذا با توجه به تغییرات در سیاست خارجی ترکیه در قبال سوریه امریکا از ترکیه ناراضی است تا از خود شورای ملی سوریه، ولی این امر در مجلس شورای ملی مخالفان بروز یافته است. چنانچه باید گفت امریکا قبلا قبول نمی کرد بدون اجازه اش کسی وارد شورای ملی مخالفان گردد، اما اکنون با انتقاد از مجلس شورای ملی مخالفان بر این نظر است که گروه هایی از داخل و خارج وارد این مجلس نشده اند.

 

در مجموع من فکر میکنم امریکا اجلاس قطر را آماده کرده تا سیاست جدید را در مورد سوریه را اجرا کند. یعنی اگر مخالفان در اجلاس قطر توافق کنند، رهبری منسجم و گروه مطمئن مسلحی در سوریه  ایجاد کنند سیاست اوباما بر اساس این تحولات تعیین خواهد شد. یعنی امریکا به دنبال این است که گروه مطمئن مسلحی جدا از اسلام گرایان و تندرو ها وجود داشته باشد تا بخشی از سلاح های حساس مانند سلاح ها ضد تانک و هلی کوپتر را تحویل آنان دهند و مطمئن باشند این سلاح ها در دست کسی دیگری که غیر مسئول و خطری برای اسرائیل است نیفتد. در این حال در صورت عدم دستیابی مخالفان سوریه به نتایج واحد اوباما همچنان در مورد سوریه مردد خواهد بود و به سمت مذاکرات سیاسی خواهد رفت و شاید با روسیه همکاریهای جدید آغاز کند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:آینده رویکرد سیاست خارجی اوباما را در خاورمیانه عربی را با توجه به تحولات دو سال گذشته خاورمیانه  عربی را چگونه مورد پیش بینی  و بررسی قرار می دهید؟

در دو سال گذشته سیاست ویژه ای نسبت به انقلابهای عربی و بیداری اسلامی از سوی امریکا مورد توجه قرار گرفته است. یعنی سیاست هدایت شده ای نسبت به کشورهایی که در آن انقلاب ایجاد شده است مورد نظر بوده است. در این راستا باید رهبران انقلابی احساس نیاز مبرمی به امریکا از نظر امنیتی، اقتصادی، دیپلماسی و.. داشته باشند. چنانچه من معتقدم که در تونس عملا تغییری صورت نگرفت و آنچه ملت های میخواستند برآورده نشد و هنوز این کشورها در دامان امریکا هستند.

 ما چند معیار برای تغییر داریم، اما تنها چهره دگرگون شده، هنوز نسبت به رژیم صهیونیستی موضع خاصی گرفته نشده، هنوز مرسی بر علیه غزه اقدام میکند و … همه کشورهای انقلابی نسبت به جمهوری اسلامی ایران مشکل دارند و هیچ کدام (نه لیبی، نه مصر، نه تونس، نه یمن) جرات آمدن به سمت ایران را ندارند. گذشته از این هم رابطه این کشور ها نسب به کشورهای مرتجع عربی مانند قبل است.  در این راستا همانطور که مبارک با کشورهای حوزه خلیج فارس ارتباط داشت اکنون مرسی هم میل دارد ولی وی را نمی پذیرند. چنانچه در امارات هر روز رئیس پلیس به اخوان توهین می کند. در این استا باید گفت امریکا در تداوم سیاست خارجی خود بر این نظر است که همچنان آنان در دامن امریکا باشند و با اسرائیل هم رابطه داشته و رویکرد ضد اسرائیلی و انقلابی گری افزایش نیابد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:آیا پیروزی دوباره اوباما موجب نوعی تغییر در  نگاه دولت اوباما به آل خلیفه و بحرین گردد؟

 من احتمال میدهم که اوباما به بحرین و عربستان برای ایجاد نوعی گفتگو، مشارکت ملی و سیاسی با مخالفان در دولت فشار خواهد آورد. یعنی این احتمال وجود دارد. یعنی به نظر نمیرسد که شرایط نوین بحرین به این صورت باقی ماند و به نفع اوباما هم نیست که اینگونه باشد. در این حال با توجه به اینکه انقلاب بحرین مسالمت آمیز و انقلابی از نوع کامل بوده،  خواسته هایی مشروع داشته اند و سازمان های بین المللی شروع به همدردی با انقلابیون کرده اند، بنابراین به نظر میرسد که اوباما نتواند سکوت کند و بر بحرین و عربستان فشار ایجاد کند تا هم منافع امریکا تامین گردد و هم نفوذ ایران در منطقه افزون نگردد و انقلاب خنثی شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:با توجه به ائتلاف و اتحاد امریکا با قدرت های عربی منطقه همچون عربستان در سیاست خارجی نوین امریکا وضعیت این پیوند ها به چه گونه ای خواهد  بود؟

 من فکر میکنم دولت اوباما در شرایط نوین مخالف تدوام قدرت حاکمان پیر بر این کشورها است. یعنی تلاش خواهد کرد تا در راستای منافع ملی امریکا دگرگون شوند. چنانچه من تحول در عربستان سعودی و کویت را پیش بینی میکنم و ما باید منتظر تغییراتی در عربستان سعودی باشیم. آنان فکر می کنند سیاست های پیشین امریکا در منطقه دیگر قابلیت اجرایی ندارد و باید تغییراتی در منطقه به صورتی کنترل شده صورت گیرد و  فرصتهای بهتری برای امریکا به وجود آورد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:با توجه به انتقادهای گذشته اردوغان از امریکا و  نوع نگاه متفاوت در مورد عملکرد ناتو در سوریه و..  پیروزی دوباره اوباما چه تاثیری در این رابطه خواهد داشت؟

من فکر میکنم امریکا نمی تواند ترکیه را از دست دهد. بویژه در مورد ایران که این کشور بهترین هماهنگ کننده اوضاع غرب با ایران است و می تواند نقش بسیار مهمی برای امریکا داشته باشد. البته من فکر میکنم اگر مذاکرات مستقیمی بین ایران و امریکا شروع گردد ترکیه در این بعد کاملا در حاشیه قرار خواهد گرفت. در این حال ترکیه در دو راهی قرار خواهد گرفت. یعنی یا به سمت ایران رود و یک متحد قوی ایران باشد و برگه برنده ای در دست گیرد و در مقابل  غربی ها وارد فرایند جدیدی شود، یا اینکه کاملا تابع سیاست های امریکا گردد و نقشی که در چند سال اخیر ایفا کرده کم رنگ و خنثی گردد. من فکر میکنم امریکا اکنون به دنبال بهره گیری از ترکیه در مورد ایران، حماس، فلسطین، لبنان، سوریه و عراق است. (چنانچه قطر از سوی امریکا توانست از راه پول و امکانات حماس را مهار کند و حماس حماس پیشین نیست و موفق شدند که حماس را از ایران دور کنند و تحت نظر قرار دهند.) اما با توجه به عدم موفقیت ترکیه در سوریه تنها برگه ترکیه در رابطه با غرب و امریکا رابطه با ایران است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع روابط اوباما با چین و روسیه و آیا نوع همکاریها با این دو کشور در خاورمیانه ابعادی دیگری به خود خواهد گرفت؟

اوباما ضدیت محکمی بر ضد کرملین ندارد و برخلاف رامنی که کاملا با روسیه مخالف است، اوباما معتقد است باید از ظرفیت های روسیه در جهت منافع امریکا بهره برد. در این حال این رویکرد ممکن است به نوعی تعامل با روسیه هم بیانجامد. لذا من بعید میدانم سیاست امریکا با این دو کشور در خاورمیانه خصمانه باشد. سیاست خارجه اوباما به گونه ای ضمنی اعتراف کرده است که این دو کشور قدرتمند هستند و خواهند شد. لذا تلاش میشود تا وارد معاملاتی با این دو قدرت جدید گردد. بنابراین من فکر میکنم اوباما در چهار سال آینده در رابطه با مسائل منطقه ای و بین المللی وارد تعاملاتی با این دو کشور خواهد شد. اما باید دانست که این تعامل از نگاه بازیگران ثالث به نفع چه بازیگرانی تمام می شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: به نگاه شما پیروزی اوباما چه تاثیری بر نوع همگرایی با ناتو  اتحادیه اروپا در مورد خاورمیانه خواهد داشت ؟

من فکر میکنم سیاست مهار ادامه خواهد یافت. یعنی امریکا اکنون بر اتحادیه اروپا و ناتو تسلط و برتری دارد.  در این حال عملا  اروپا تابع امریکا در پرونده هسته ای با ایران، سوریه،  اسرائیل، سپر موشکبی و.. است.

******

گفتگو از : فرزاد رمضانی بونش


Share