November 27, 2022 – 9:03 pm | Comments Off on جهان اسلام در سده معاصر

سید سلمان صفوی
مرکز بین المللی مطالعات صلح
 
مقدمه
«من که بوالفضلم کتاب بسیار فرونگریسته‌ام خاصه اخبار و ازان التقاط‌ها کرده؛ در میانه این تاریخ چنین سخن‌ها از برای آن آرم تا خفتگان و به دنیا فریفته‌شدگان، بیدار …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, حماس, فلسطين, گفتگو

چشم انداز روابط خارجی حماس با ایران و احتمال بازسازی – گفتگو با محمد علی سبحانی سفیر پیشین ایران و کارشناس مسائل خاورمیانه

نگارش در June 19, 2013 – 8:01 pm
چشم انداز روابط خارجی حماس با ایران و احتمال بازسازی  – گفتگو با محمد علی سبحانی  سفیر پیشین ایران و کارشناس مسائل خاورمیانه
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح  – IPSC

جنبش حماس در سالهای گذشته همواره توجه ویژه و همکاریهای گوناگونی با ایران داشته و تهران در واقع یکی از پشتیبانان اصلی حماس به شمار میرفت. اما با بروز دگرگونیهای دو سال گذشته در سوریه رویکرد حماس در قبال سوریه و ایران اندک اندک متحول شده است. در ماه های اخیر نیز ما شاهد رویکردها و اظهارات نوین حماس در مورد منطقه بوده ایم. در این راستا برای بررسی بیشتر رویکرد حماس در قبال ایران و متغیرهای دخیل در آن گفتگویی با محمد علی سبحانی کارشناس مسائل خاورمیانه داشته ایم:

کلید واژگان: چشم انداز روابط خارجی حماس، رویکرد خارجی حماس، روابط ایران و حماس، نقش کشورهای عربی در روابط ایران و حماس، روابط حماس و سوریه ، عمق استراتژیک حماس

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به برخی خبرها و گزارشهای اخیر در مورد قطع روابط ایران با حماس آیا واگرایی کاملی بین حماس و ایران آغاز شده است؟

این که این روابط قطع شده باشد من اطلاع دقیقی ندارم، اما می توانم بگویم که ما شاهد نگاه متفاوت حماس و ایران به موضوع سوریه بوده ایم. در سوریه ایران پشت سر دولت سوریه قرار گرفت و حماس وضعیت سوریه را در چاچوب بهار عربی ارزیابی کرد. چنانچه خالد مشعل قبل از خروج از سوریه اعلام کرد نمی توانیم حقوق مردم سوریه را نادیده بگیرم. این منشا اختلافی که بین حماس و سوری ها بود، کم کم به ایران تسری یافت و همین تفاوت در نگرش بین ایران و حماس ایجاد اختلاف کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به اظهارات «مروان عیسی» فرمانده گردان‌های عزالدین القسام شاخه نظامی حماس مبنی بر جانبداری حماس از ایران و حزب‌الله و رویکرد برخی رهبران آیا بعد از انتخاب دوباره خالد مشعل به رهبری حماس آیا بین رویکردهای رهبران حماس همچون مشعل، هنیه ، ابومرزوق و محمود الزهار در قبال رویکرد های منطقه ای و روابط با ایران شکافی وجود دارد؟

این اختلافات در حد شایعات وجود داشته و دارد ولی من دلایل محکمی مبنی بر وجود اختلاف رهبران حماس در مورد رویکردهای منطقه ای ندارم. به نظر من زمینه زیادی در مورد اینکه رهبران حماس در روابط با ایران و سوریه اختلاف نظر داشته باشند وجود ندارد. حماس در حقیقت یکی از جریان هایی است که بعد از رخدادهای جهان عرب برجسته است و دولت هایی هم که بعد از رخدادهای انقلابهای عربی شکل گرفته چون اخوان المسلمین قدرتشان افزایش یافته است. در این حال حماس هم که خود را اخوان المسلمین فلسطین میداند در این راستا حرکت کرده است. بنابراین در حالی که دوستان حماس در منطقه در قدرت  مشارکت جدی پیدا کرده اند موجب نشده است اختلافات بین رهبران گستره شده باشد. در این حال باید در نظر داشت که  اختلاف دیدگاه هایی بین رهبران حماس در همه موارد وجود داشته باشد، اما به نظر نمیرسد در مورد ایران، تحولات جهان عرب و سوریه اختلاف جدی وجود داشته باشد. چرا که مردم غزه و فلسطین بویژه اسلام گراها با دولت کنونی سوریه مشکل جدی دارند و این دولت را محکوم میکنند و از نیروهای مخالف حمایت می کنند. در عین حال من فکر نمی کنم اختلاف ایران و حماس آنقدر عمیق باشد که به قطع رابطه بیانجامد. حماسی ها سابقه ای طولانی در روابط با ایران دارند و بعید میدانم به طور کلی این تاریخ کنار گذارند. من فکر میکنم آنان به رابطه با ایران علاقمند هستند و این رابطه وجود داشته و باشد، اما تردیدها و چالشهایی در این رابطه وجود دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی منابع مصری می‌گویند رهبران اخوان المسلمین مصر ، به حماس توصیه کرده‌اند رابطه خود با جمهوری اسلامی ایران را قطع کند.آیا می توان گفت مصر در راستای قطع یا کاهش روابط حماس با ایران تلاش میکند؟

 اخوان السلمین مصر به دنبال آن نیست که رابطه با ایران را قطع کند. ایران قدرتی منطقه ای است و در مساله فلسطین در کنار مردم فلسطین بوده و هست. ایران کشوری غیر قابل دیده نشدن است و امکان ندارد کشوری ایران را در منطقه به حساب نیاورد. در این حال ممکن است شخصیت هایی در زمانی که موضوع سوریه مطرح میگردد احساساتی گردند و مساله سوریه را با ایران و سوریه گره زنند و اعتراضهایی در مورد این امر انجام دهند، اما  موضوع فلسطین قضیه ای تاریخی است و قبل از مساله سوریه بوده و خواهد بود. یعنی مساله اشغال فلسطین مساله ای واقعی و جدی است و هیچ کسی نمی تواند منکر این امر گردد. یعنی ممکن است آنان به دنبال اصلاح موضع و رویکرد ایران در قبال سوریه( نگاه حماس آن است که دولت سوریه دولتی سرکوبگر است) و با ایران هم اختلاف نظرهایی داشته باشند، اما فکر نمی کنم که حماس و اخوان در بقیه کشورها به حذف رابطه با ایران فکر کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا نوع گفتگو ها و کاهش اختلافات جنبش فلسطینی فتح و حماس اثری در رویکرد منطقه ای جنبش حماس در قبال ایران داشته است؟

به نظر من این گفتگو ها تاثیری در رویکرد حماس در قبال ایران نداشته است. هر چند که ممکن است کاهش اختلاف با فتح تاثیر داشته باشد، اما اصل قضیه و متغیر اصلی نیست. چرا که ممکن است ایران از مواضع فعلی حماس راضی نبوده و یا فتح و محمود عباس هم با توجه به رویکرد ایران رغبتی به حضور فعال ایران در فلسطین نداشته باشند، اما برای حماس در مساله فلسطین روابط با ایران اهمیت داشته و از این امر بهره گرفته است. یعنی قدرت منطقه ای ایران و رابطه با طرف فلسطینی مورد مطلوب حماس  و به نفع حماس بوده است. بنابراین اگر مساله هماهنگی فتح و حماس بر روابط ایران و حماس تاثیر گذاشته باشد آنقدر عمیق و بنیادین نیست و موضوع سوریه همچنان تاثیر عمیقی بر این روابط داشته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به حضور اخیر نیروهای حزب اله در سوریه این امر چه تاثیری در رویکرد منطقه ای حماس در قبال ایران داشته است؟

نگرش حماس به سوریه با ایران و حزب اله کاملا متفاوت است و طبیعی است که تاثیر زیادی بر روی مردم فلسطین نیروهای اسلام گرا در فلسطین و جاهای دیگر گذاشته است. حماس دیدگاه هایی داشته که دیگران در امور سوریه دخالت نکند و موافق با دخالت ایران و حزب اله در امور سوریه نیست. بنابراین مخالفت با حضور ایران و حزب اله در سوریه تاثیر زیادی بر نوع واگرایی با ایران داشته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نگاه جنبش حماس به قطر، ترکیه و مصر نقش این بازیگران در نوع واگرایی حماس با ایران چگونه مورد تحلیل شما است؟

دو نگاه در این مورد وجود دارد. نخست نگاه توطئه است. من این مساله را با نگاه توطئه ارزیابی نمیکنم. نگاه دیگر واقع گرایی حماس را نشان میدهد. نگاه توطئه آن است که حماس روابط با ترکیه و قطر را به دلیل روابط خوب ترکیه و قطر با اسرائیل و غرب  بهتر کرده است که من این دیدگاه را قبول ندارم. من معقتدم حماس زمانی که سوریه را به عنوان جایگاهی برای حضور رهبری، برنامه ریزی و سیاست حزب خود از دست داد در نگاهی واقع گرایی از امکانات دیگر کشورها استفاه کرد. اکنون قطر و ترکیه و برخی دیگر از کشورهای عربی بویژه مصر برای حماس فرصت هایی خوبی قائل شده تا رهبران حماس به خوبی رفت و آمد، امنیت ،برگزاری جلسات و تقویت ارتباط با جهان داشته باشند. همچنین در کنار آن به مساله بازسازی و وحدت و.. انگیزه بیشتری برای روابط با کشورها فکر کنند. حماس اکنون کشورهای انقلاب عربی را به عنوان عمق استراتژیک خود ارزیابی کرده و به سمت آنان حرکت کرده تا ارتباطات خود را بیشتر کند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: برخی معتقدند که حماس از فاز نظامی امنیتی خارج شده و وارد فاز سیاسی شده است. نظر شما در این مورد چیست؟

 من این نگاه را اشتباه میدانم. حماس همیشه نیروی نظامی و سیاسی بوده است و برنامه هایی نظامی و سیاسی داشته است. اکنون نیز من معتقدم حماس کماکان از فاز نظامی خارج نشده است. هر چند ممکن است اکنون شرایط را برای عملیات مناسب نمی داند و در جهت دفاع گام برمی دارد، اما اگر اسرائیل اقدامی کند واکنش حماس بروز می باید. لذا این تقسیم بندی اشتباه است یعنی از نظر تاکتیکی ممکن است مدتی عملیاتی نداشته باشد ولی به نظر نمیرسد حماس به گونه ای استراتژیک تصمیماتی از این دست گرفته باشد. به نظر من حماس از رویکرد گذشته خود  فاصله استراتژیکی نگرفته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا حماس به مذاکره با تل آیو دست خواهد زد؟

قبلا هم حماس بر اساس واقعیت ها مستقیم و غیرمستقیم برای امور مربوط به زندگی مردم تعاملاتی با اسرائیل داشته است. غزه و کرانه غربی مرزهایی با نظارت اسرائیل دارد، لذا مسائل زیادی در اقتصاد و امنیت و رفت آمد وجود دارد که حماس را مجبور  به نوعی تعامل با اسرائیل میکند. در مورد مباحث کلان بحث هایی در این مورد وجود داشته است و زمان هایی نوعی از آتش بس برقرار شده است. در این حال سخن گفتن در مورد مذاکره صلح بین حماس و اسرائیل هنوز زود است. بویژه اینکه توافقی با فتح در مورد پیگیری امور با اسرائیل از سوی عباس انجام شده است. یعنی به نوعی حماس خود را از این موضوع کنار کشیده است. بنابراین نوع مذاکره با اسرائیل پیچیده تر از آنی است که بتوان در مورد آن به سادگی نظر داد. حماس تا ورود به مذاکره صلح با اسرائیل فاصله بسیاری دارد و باید منتظر بود تا دید توافقات داخلی فلسطینیان به کجا می انجامد. طبیعتا حماس با شرایط واقعی خود در فلسطین زندگی میکند و نباید حماس را به سازش متهم کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا سخنگوی جنبش حماس تاکید کرده که با وجود تحولات سوریه روابط ما با ایران قطع نشده است… در این حال آینده روابط ایران با حماس را چگونه می بینید؟

من فکر میکنم اگر موضوع سوریه به نقطه ی توافقی برسد این رابطه به گونه ای سریع بازسازی شود.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share