January 28, 2023 – 2:20 am | Comments Off on اهداف و منافع اروپا در خلیج فارس

دکتر محمد مهدی مظاهری
 استاد دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

اتحادیه اروپا در اردیبهشت 1401، برای نخستین بار از راهبردی جامع رونمایی کرد که در آن روابط آتی این اتحادیه با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, تركيه, خاورمیانه, گفتگو

چالش های گسترش روابط ایران و ترکیه -گفتگو با احمد کاظم زاده

نگارش در November 2, 2014 – 9:29 pm
چالش های گسترش روابط ایران و ترکیه  -گفتگو با احمد کاظم زاده
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

در یک در یک سال گذشته ترکیه کوشیده است نقش منطقه ای مهمی را بازی کند همزمان نیز اختلافها و چالشهایی را با ایران داشته است. در این بین با توجه به وجود بسترهایی برای همکاری و واگرایی دو کشور این مسئله را در گفت و گویی با احمد کاظم زاده تحلیل گر مسائل خاورمیانه بررسی کرده ایم:

واژگان کلیدی: ایران و ترکیه ،روابط ایران و ترکیه، مناسبات ایران و ترکیه،فرصت ها دوران نوین روابطایران و ترکیه ،چالش های دوران نوین روابط ایران و ترکیه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر بخواهیم نگاهی داشته باشیم به روابط ایران و ترکیه در یک سال و یا چند ماه گذشته سیر روابط ایران و ترکیه در این مدت با چه متغیرهایی مورد بررسی شما قرار می گیرد؟

عموما مناسبات ایران و ترکیه را در چارچوب مدل تعامل و رقابت در زمینه های مختلف در سال های اخیر می شود مورد ارزیابی قرار داد. بعضی اوقات متغیرها در روابط دو کشور به شکلی بوده که رقابت ها گاه به تقابل هم گراییده است. آنچه مشخص است این است که ایران و ترکیه دو کشور بزرگ و تاثیرگذاربی در تحولات منطقه و خاورمیانه هستند و اساسا بسیاری از تحولات منطقه تحت تاثیر ایران و ترکیه در ده های اخیر قرار گرفته است.طی 400 سال گذشته مناسبات ایران و ترکیه به رغم فراز و نشیب ها مناسبات خوبی بوده و تغییری در مرزهای دو کشور انجام نشده و این نمونه ای از مناسبات خوب بین دو کشور بوده. اکنون هم به رغم اینکه شاهد تعارض منافع و تقابل و رقابت دو کشور در برخی محیط های منطقه ای و پیرامون کشورمان از جمله مسئله سوریه و عراق هستیم ولی در واقع در بسیاری از مسائل منافع اقتصادی و سیاسی ایران و ترکیه پیوند خورده است توجه داشته باشیم که در واقع سود بازیگران فرامنطقه ای در این است که ایران و ترکیه روابط تنش آمیز و تقابلی داشته باشند. کاخ سفید گفته بود که زبیگنیو برژینسکی مشاور سابق امنیت ملی کاخ سفید گفته بود که سیاست های غرب باید به گونه ای باشد که مناسبت ها و روابط ایران و ترکیه را در مقابل هم قرار بدهد تا این سیاست ها بتوانند همدیگر را خنثی کنند. این نشان می دهد که بازیگران فرامنطقه ای رویکرد و هدفی را در مناسبات ایران و ترکیه دنبال می کنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: حوزه های کنونی همکاری دو کشور در چه بخش هایی است؟

آنچه به منافع ایران و ترکیه مربوط می شود که در حوزه اقتصادی و انرژی حوزه منافع مشترک دو کشور گسترده است به طوری که در سال گذشته حجم مبادلات تجاری دو کشور حدود چهارده میلیارد دلار بوده است. البته متاسفانه تحت تاثیر همین تحولات منطقه ای این رقم نسبت به سال پیش از آن که حجم مبادلات تجاری ایران و ترکیه حدود 21 میلیارد دلار بود حدود 7 میلیارد دلار کاهش یافته است. اما تاکید مسئولان دو کشور به خصوص در دیدارهایی که بین سطوح عالی مقامات دو کشور ایران و ترکیه در ماه های اخیر انجام شده تاکید بر این هدف گذاری هست که حجم مبادلات تجاری دو کشور تا سال 2015 به مبلغ 30 میلیارد دلار برسد و این مبلغی است که با پتانسیل های اقتصادی موجود دو کشور بسیار هم خوانی دارد.

در عرصه های انرژی توریسم برق و انرژی و ترانزیت پتانسیل ها برای گسترش همکاری میان دو کشور بسیار زیاد هست که اگر از آنها استفاده شود حجم مبادلات دو کشور افزایش خواهد یافت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی مهمترین چالش های گسترش روابط ایران و ترکیه در بعد منطقه ای و بین المللی کدام است؟

اوضاع امنیتی پیچیده خاورمیانه و منطقه تاثیرات خاص خودش را بر مناسبات ایران و ترکیه گذاشته است. رویکردی که ترکیه در قبال تحولات سوریه و عراق و بحث داعش اتخاذ کرده یکی از مهمترین چالش ها در مناسبات این کشور و ایران است.سیاست ایران در قبال سوریه بر این موضوع استوار است که آنچه باید آینده نظام سیاسی و نظام قدرت در سوریه را تعیین کند رای مردم است و استفاده از تروریست ها و ابزارهای غیرمشروع که در حقوق بین الملل غیرمجاز شمرده شده نمی تواند الگویی برای تغییر قدرت باشد. اما آنچه مشخص است این است که از ابتدای بحران سوریه ترکیه سیاست غیردوستانه و حتی خصمانه ضد دولت دمشق به نمایش گذاشته و نقش ترانزیت کننده تروریست های گروه داعش و سایر گروه های تروریستی از اقصی نقاط جهان به سوریه را به عهده گرفت و امروز یکی از علل پیچیدگی تحولات منطقه و اوج گیری قدرت تروریست ها ناشی از همین سیاست ها است و علی القاعده این سیاست ها تاثیرات بسیار منفی بر ترکیبات امنیتی منطقه و مناسبات کشورهای منطقه از جمله ایران و ترکیه گذاشته است. اکنون در مورد تحولات سوریه و به خصوص تحولات مربوط به شهر کوبانی شاهد این هستیم که ترکیه سیاست غیر اخلاقی اتخاذ کرده که کارشناسان از آن به عنوان سیاست ماکیاولی یاد می کنند. به طوری که شاهد هستیم که تروریست های مسلح که از سوی کشورهای عربی منطقه حمایت می شوند با حمایت های ترکیه کشتار کردها را در کوبانی و منطقه آغاز کرده اند.در چنین شرایطی شاهد هستیم که ترکیه با هدف رسیدن به منافع صرف خودش شروطی نظیر ایجاد منطقه حائل یا پرواز ممنوع را در سوریه گذاشته و از ائتلاف بین المللی ضد داعش خواسته است که هم زمان با مواضع گروه داعش مواضع دولت سوریه را نیز هدف قرار دهند.

آنچه مشخص است در ورای این سیاست ترکیه مسائلی نظیر تغییر بافت منطقه ای شمال سوریه که کردنشین هست وجود دارد.یعنی ترکیه تلاش دارد به بهانه تحولات کوبانی و کشتار کردها تلاش دارد به بهانه ایجاد منطقه حائل و در پوشش بازگشت آوارگان سوری به این مناطق ترکیب جمعیتی این مناطق را به نفع خودش تغییر بدهد و این نقشه در واقع توطئه خطرناکی است که صدمات امنیتی فراوانی برای ترکیبات امنیتی منطقه دارد. همانطور که خیلی از کارشناسان مطرح می کنند ترکیه با این رویکرد وارد قمار بزرگی شده است. چرا که این رویکرد برخلاف ادعای مسئولان ترکیه مبنی بر اینکه به دنبال تنش با همسایگان نیستند این تنش ها را به شدت افزایش داده است. چنانچه روزگاری شاهد این بودیم که مهمترین چالش امنیتی ترکیه با همسایگان این کشور مسئله یونان و دریای اژه بود ولی اکنون می بینیم که آنقدر تنش در مناسبات ترکیه با همسایگان آن ایجاد شده که مسئله یونان و دریای اژه به نوعی در حاشیه قرار گرفته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با نگاهی به چشم انداز متغیرهای روابط ایران و ترکیه این چشم انداز به چه عواملی وابسته است؟

آنچه مشخص است مناسبات دو کشور در زمینه های اقتصادی و سیاسی از یک سو به پیوند و اشتراکاتی که دو کشور در زمینه اقتصادی و تجاری دارند وابسته است و از سوی دیگر به دورنمای ترکیبات امنیتی و روند امنیتی منطقه بستگی دارد.از بعد روابط و پیوندهای اقتصادی ایران و ترکیه هیچ یک از دو کشور تردیدی در تقویت این روابط و بهره گیری از پتانسیل ها ندارند و هدف گذاری مناسبات 30 میلیارد دلاری تا سال 2015 مسئله ای است که به صورت جد از سوی مسئولان دو کشور پیگیری می شود.

اما آنچه مشخص است این است که تحولات سیاسی همچنان بر کم و کیف مناسبات تجاری دو کشور تاثیر خواهند گذاشت و متغیرهای امنیتی و سیاسی موجود منطقه به طور عمده حول و حوش مسائل سوریه و عراق هستند ولی در این خصوص نیز ترکیه با توجه به برآیند تحولات ناچار است که در سیاست های خود در قبال سوریه تجدید نظر کند. کما اینکه کشورهای اغربی که دنبال براندازی حکومت سوریه بودند بعد از مقاومتی که در منطقه انجام شده تغییراتی در سیاست های خود انجام دادند و همین تغییر سیاست های آنکارا در قبال مسائل سوریه در داخل ترکیه نیز مقبولیت عام نداشته و تبعات فراوانی که بر اقتصاد و گردشگری ترکیه و از همه مهمتر بر برهم خوردن روند آشتی با کردها دارد دولت ترکیه را در آستانه چاالش جدی قرار داده است.

چرا که اعتراض ها به این روند سیاست دولت ترکیه و حمایت های مستقیم و غیرمستقیم آن از تروریست های داعش می کند تنها مربوط به کردها نیست و اقشار مختلف مردم ترکیه از جمله علوی ها معترض این سیاست هستند و به نظر می رسد ترکیه با ادامه این روند ناگزیر شود به معیارهای دموکراسی برای حل مسائل منطقه توجه کند و علی القاعده اگر این متغیر به این شکل جلو برود در مناسبات ایران و ترکیه نیز تاثیر مثبتی خواهد داشت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چه بازیگران منطقه ای از روابط ایران و ترکیه حمایت می کنند و کدام یک در شرایط کنونی مخالف گسترش این مناسبات هستند؟

آنچه مشخص است مناسبات مطلوب میان ایران و ترکیه به عنوان دو بازوی قدرت منطقه مورد توجه بازیگران فرامنطقه ای که به دنبال واگرایی در منطقه هستند و هر سیستم ترکیبات امنیتی منطقه گرا را در سیستم خود دارند نیست و گسترش مناسبات ایران و ترکیه چه به صورت روابط دوجانبه و چه در قالب گروه هایی مانند جی هشت یا گروه اکو و یا سازمان کنفرانس اسلامی و همه مدل های منطقه گرا مطمئنا مورد حمایت آن دسته از کشورها و بازیگرانی که معتقدند مسائل منطقه باید توسط کشورهای منطقه حل شود هست و کشورهای ایران لبنان سوریه عراق و کشورهایی که راهکار حل مسائل منطقه را در همکاری منطقه ای می دانند از هرگونه همگرایی ایران و ترکیه استقبال کرده و معتقدند همکاری این دو کشور در منطقه می تواند بلای خانمان سوز تروریسم در منطقه را ریشه کن کند.

در مقابل شاهد این هستیم که خصوصا بعد از انقلاب اسلامی در ایران هرگاه روابط ایران و ترکیه در حال گسترش و تقویت بوده شاهد تحرکات رژیم صهیونیستی و جبهه استکباری غرب برای برهم زدن این مناسبات بودیم و این موضوعی است که در واقع توجه و هوشمندی مسئولان و نخبگان دو کشور را می طلبد.

Share