May 18, 2022 – 6:02 am | Comments Off on چهار دهه جنگ پیچیده ترکیبی علیه ایران

ابراهیم اخلاصی
نویسنده و پژوهشگر
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

جنگ هیبرید یا عملیات ترکیبی  Hybrid Warfare) ) واژه ای ست که استفاده و بهره گیری از آن در جهان و به ویژه در خاورمیانه و …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیای جنوبی, گفتگو

پاکستان، نخست وزیری پرویز اشرف و بازی بازیگران – گفتگو با دکتر نوذر شفیعی پژوهشگر و کارشناس شبه قاره هند

نگارش در June 28, 2012 – 12:57 pm
پاکستان، نخست وزیری پرویز اشرف و بازی بازیگران  – گفتگو با دکتر نوذر شفیعی  پژوهشگر و کارشناس شبه قاره هند
Share

 فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

دیوان عالی کشور قبلا از آقای گیلانی خواسته بود که پرونده‌ آقای زرداری، رئیس جمهور پاکستان را باز کند و شرایطی فراهم شود که آقای زرداری در مورد آن پرونده پاسخگو باشد. امری که مورد بی توجهی نخست وزیر قرار گرفت و موجب برکناری وی شد. در این حال با توجه به روی کار آمدن راجا پرویز اشرف نخست وزیر جدید در این کشور برای واکاوی تحولات جدید و آتی پاکستان به گفتگویی با دکتر نوذر شفیفی نماینده مجلس، کارشناس مسائل پاکستان و استاد دانشگاه پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: پاکستان، گیلانی، نخست وزیر، راجا پرویز اشرف، ارتش، دیوان عالی


مرکز بین المللی مطالعات صلح: دلایل سلب صلاحیت از گیلانی توسط دیوان عالی کشور پاکستان که بر اساس آن وی را برای نخست‌وزیری و هم چنین نمایندگی مجلس رد صلاحیت کرده است چیست؟

ما دو علت اصلی را می توانیم برای این امر بشماریم. علت نخست علتی قضایی است. یعنی دیوان عالی بر اساس شرح وظایف خود عمل کرده است و از آقای گیلانی خواسته بود که پرونده آقای آصف زرداری ر ا بررسی کند. با عدم توجه دولت دیوان عالی این کشور این امر را به نوعی نه به دیوان عالی پاکستان قلمداد کرد و اعلام کرد چون  گیلانی از حکم دادگاه سرپیچی کرده است صلاحیتی برای تدام نخست وزیری ندارد و باید استعفا دهد. علت سیاسی این امر را هم را میتوان آن دانست که هرچند گفته میشود که معمولا دیوان عالی و به طور کلی قوه قضاییه در پاکستان مستقل است و تاکنون نیز خیلی از شواهد استقلال این قوه  وجود داشته است، اما مواردی هم بوده است که سیاست قوه قضاویه را تحت تاثیر خود قرارداده است. از این منظر گفته میشود فشار دادگاه به گیلانی و زرداری در چارچوب مجموعه فشارهایی است که هم حزب مسلم لیگ شاخه قاعد اعظم و هم شاخه نواز شریف بر ضد حزب مردم  اعمال میکنند. چرا برخی از قضات و مقامات دیوان عالی در این کشور از کسانی هستند که به جریان مسلم لیگ  نزدیک هستند. امری که در واقع به سود نواز شریف و جریان قاعد اعظم عمل میکند. از این نظر گفته میشود که در پشت جریان نگرش دیوان عالی به گیلانی نوعی نگرش سیاسی هم وجود داشته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا میتوان سلب صلاحیت از یوسف رضا گیلانی را کودتای قضایی در پاکستان خواند؟

چه عنوان کودتای قضایی یا صدور یک حکم باشد آنچه که وجود دارد  برکناری گیلانی است که واقعیت دارد و دیوان علیه گیلانی عمل کرده است. بنابراین بی مناسبت نیست که نام آنرا کودتایی قضایی هم دانست .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در گذشته هر گاه که مشکلی در پاکستان ایجاد می‌شد، ارتش کودتا می‌کرد و دولت حزبی را کنار می‌گذاشت آیا میتوان رویکرد اخیر دیوان عالی را یک سنت‌ شکنی دانست؟

در واقع فرایند های دمکراتیک در سطح جهان به گونه ای است که امروزه کمتر  فرصتی به نظامیان داده میشود که در سیاست( آن هم به شکل کودتا) دخالت کنند. بنابراین این امر یکی از علل بازدارند ارتش برای مداخله در سیاست روندهای دمکراتیک در سطح جهانی است. نکته دیگر آن است که آنچه که رخ داده است تقریبا چیزی نبود که ارتش نسبت به آن بی میل باشد. یعنی ارتش بویژه آی اس ای نسبت بها این روش به تضعیف بیشتر پایه های حزب مردم رغبت داشت. علت این امر هم این بود که هم زمانی که حزب مردم قدرت را به ریاست آقای زرداری در دست گرفت و هم در دوره خانم بوتو محدود کردن نقش ارتش در سیاست مورد نظر بود، لذا ارتش بی میل نیست که کاری را که ممکن است خود انجام دهد و بازتابهای سیاسی منفی ای داشته باشد از راه قانونی و به وسیه قوه قضائیه انجام دهد.  یعنی به نظر میرسد که تحت تاثیر این حوادث فعلا ارتش قصدی برای ورود به صحنه ی سیاست نداشته باشد . ضمن اینکه ورود ارتش به صحنه ی سیاس هم اغلب در  دوره های بی ثباتی سیاسی و اقتصادی در پاکستان بوده است و فعلا پاکستان در این شرایط نیست.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: رای دیوان عالی کشور برای برکناری گیلانی چه پیامدهای مهمی در آینده پاکستان دارد؟

در واقع این رای جایگاه قوه قضایه و  دیوان عالی را در پاکستان  بالا  خواهد برد. در واقع اگر فرض را براین گذاریم که نگاه قوه قضائیه یک نگاه حقوقی و قضایی بوده جایگاه قوه قضائیه افزایش خواهد یافت، رفتار سیاستمداران پاکستان را قانونمند خواهد کرد و نیروی از  این به بعد نمی تواند خارج از اراده و رای دیوان عالی پاکستان رفتار کند. به طور کلی اگر  بپذیریم که دادگاه در حوزه اختیارات و شرح و ظایف خود عمل کرده و هیچ انگیزه  سیاسی عمل نگرده به نظر میرسد این امر به منطقی شدن امور در پاکستان کمک میکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آقای گیلانی تلاش می‌کرد که راهی برای گشودن بندر کراچی برای ترانزیت تدارکات ناتو پیدا کند. آیا  دولت  جدید به رهبری راجا پرویز اشرف همین رویکرد را مورد توجه قرار خواهد داد؟

رفتار دولت ها تابع یک سری از الزامات است که شاید افراد تاثیرگذاری چندانی در این امر نداشته باشند. در این حال بازگشایی بندر کراچی به عنوان یک کریدور برای پشتیبانی نیرو های ناتو  تحت تاثیر تصمیمات کلی ساختار سیاسی و نظامی پاکستان است.  در واقع  ارتش به علاوه احزاب و نیروهای مذهبی در پاکستان در مورد تصمیم گیری در مورد بازگشایی کریدور ناتو  نظر می دهند . لذا به نظر میرسد که شاید در نتیجه مصالحه  جبهه دولت پاکستان و ناتو  این کریدور بازگشایی شود. بویژه آنکه ناتو هم تهدید کرده است که از راه آسیایی مرکزی به تدارک نیروهای ناتو بپردازد . در این شرایط به نظر میرسد جابجایی قدرت تاثیری عمده در تصمیم گیری در مورد کریدور ناتو نداشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش و نگاه آمریکایی‌ها به  تحولات اخیر پاکستان و دولت راجا پرویز اشرف چیست؟

امریکا اصولا تمایل دارد که پاکستان دولتی داشته باشد که چهار ویژگی را داشته باشد . یعنی درصدد مهار جریانهای افراطی درپاکستان باشد. به محدود کردن نقش ارتش در سیاست، اعمال قدرت کافی و موثر بر بمب های هسته ای پاکستان بپردازد و با هند نیز سر ستیز نداشته باشد. با این ملاحضات هر دولتی که این موارد را رعایت کند مورد حمایت امریکا خواهد بود و امریکا روابط خود را با آن توسعه خواهد دارد . در این حال به نظر من بعید است امریکا در روند های جاری در پاکستان نقش داشته باشد چرا که فعلا بهترین گزینه برای امریکایی ها دولت حزب مردم است که شاید درصدد باشد که موارد چهارگانه مورد اشاره را جامه عمل پوشاند.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه احزاب اسلامی و ارتش و حزب مسلم لیگ نواز به  دولت راجا پرویز اشرف چیست؟

آقای سردار اشرف اهل پنجاب است و نواز شریف هم اهل این منطقه است. در این حال شاید زرداری و حزب مردم به گونه ای هدفمند اشرف را انتخاب کرده باشند. چرا که ساخت قدرت در پاکستان هنوز تحت تاثیر قومیتها و ایالات مختلف است. در این حال از گذشته هم بین مسلم لیگ و حزب مردم رقابتی وجود داشته و این رقابت آنقدر شدید بوده که مانع از  پایان دوره زمامداری هر حزبی بوده است. لذا از یک سو مسلم لیگ شاخه نواز قاعدتا به  دیده رقابت به  حزب مردم می نگرد. اما از سویی نیز همین که برکناری گیلانی باعث شد تا شخصی قدرتمند به نام گیلانی از فرایند قدرت خارج شود، فردی فنی و تکنیکی قدرت را در دست گیرد، دولت زردای از مهره های کلیدی خالی و از این راه دولت را تضعیف کرده باشند برای مسلم لیگ شاخه نواز  فرصتی فراهم کرده است. .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: قبلا باتوجه قدرت یافتن مجدد ارتش ، گیلانی اعلام کرد که وجود ‘دولت در دولت’ را نمی پذیرد. در این حال آیا دولت جدید خواهد توانست با ارتش به تفاهم رسد؟

بحث کاهش قدرت ارتش و بویژه آی اس آی در صحنه ی سیاس پاکستان هم خواستی بین المللی به ویژه از سوی امریکایی  ها است و هم خواست  سیاسی داخلی است. در این بین شاید  افکار عمومی پاکستان در شرایط  حساس نسبت به این امر  چندان حساسیتی نداشته باشند، اما جریان های سیاسی بیشتر مخالف نقش ارتش هستند. لذا آقای اشرف هم حتما در  مسیر محدود کردن نقش ارتش حرکت خواهد کرد و لااقل نوعی موضع  بی تفاوتی نسبت به ارتش پیشه خواهد کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: راجا پرویز اشرف نخست وزیر جدید پاکستان در اولین سخنرانی خود در مجلس ملی این کشور گفته است پاکستان خواستار حفظ روابط خوب با ایران، افغانستان و ھند است. در این حال به نگاه شما سیاست خارجی دولت جدید چه نگاهی به همسایگان خواهد  داشت ؟

            رفتار کشورها  در سیاست خارجی خود بستگی و تحت تاثیر عوامل ثابتی است. یکی از این عوامل ثابت جغرافیا است. به گونه ای به نظر میرسد که بطور خودکار رابطه پاکستان و ایران( با هر دولتی در پاکستان) رابطه ای مثبتی خواهد بود. در  عین حال هم رابطه پاکستان نسبت به افغانستان هم بیشتر در تداوم دولا های دیگر خواهد بود. چرا که  این کشور برای پاکستان نقش حیاتی و مهمی دراد . یعنی خیلی از مسائل در افغانستان وجود دارد که هیچ دولتی در پاکستان نمی تواند به سادگی از کنار آن بگذرد . در مورد هند هم به نظر میرسد که مشی دولت گیلانی و  دولت های پیشین ایجاد مصالحه با  هند بوده و به نظر میرسد که اشرف هم راه دولت های پیشین را به با سه کشور مهم همسایه خود ادامه خواهد داد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نخست وزیر جدید پاکستان در اولین سخنرانی خود در حضور نمایندگان مجلس این کشور از گروه ھای شبه نظامی و ستیزه جو در پاکستان خواست تا با خلع سلاح و پایان دادن به فعالیت ھای غیر قانونی خود به روند پیشبرد امنیت ملی و رفاه جامعه پاکستان بپیوندند. این رویکرد تا چه حدی میتواند  افزایش فشار دولت بر ضد گروهای شبه نظامی و یا.. تلقی گردد؟

قدرت دولت پاکستان چه اشرف و یا .. بر گروه های شبه نظامی محدود است. به عبارتی دیگر  دولت  تمایل ندارد که بیش از حد این گروه ها را زیر فشار قراردهد. چرا که از یک سو این گروه ها ابزار سیاست خارجی پاکستان هستند و پاکستان میتواند در  پناه آنان به منافعی دست یابد. از سویی هم اگر به این گروهها  فشار زیاد وارد شود ممکن است با واکنش منفی زیادی تبدیل شود و به جامعه پاکستان سر ریز شود. لذا به نظر میرسد که رفتار دولت پاکستان با جریانهای اسلامی رفتاری کج دار و مریض و سیاستی بینابینی است. یعنی نه آنها را بر ضد خود تحریک می کند و نه امریکایی ها را به این نتیجه می رساند که  بین دولت پاکستان و  جریان های رادیکال ارتباط وجود دارد و دولت اراده ای برای برخورد با این گروه ها ندارد.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: حزب مردم به رهبری زرداری از احتمال برگزاری انتخابات زودهنگام سخن  گفته است. در این بین با توجه به برگزاری انتخابات آینده این کشور در ماه های آینده، آینده  سیاسی پاکستان به چه  سمت و سویی جهت خواهد یافت ؟

به نظر میرسد که دولت فضایی مطمئن تر و باثبات  برای برگزاری انتخابات فراهم خواهد کرد. شاید این جابجایی قدرت در جهت گیری و نتیجه انتخابات تاثیری نداشته باشد، اما می تواند در ایجاد فضای مناسب و سالم برای برگزاای انتخابات موثر باشد . در این بین کاهش یا افزایش قدرت حزب مردم هم بستگی به  ماموریتی اشرف در عرصه  سیاسی پاکستان دارد. اگر اراده وی مانند گیلانی بر روی کار آوردن و تداوم  قدرت حزب مردم باشد این دوره تاثیرگذار  است. چرا که حزب مردم از ابزارهای قدرت برخوردار است، اما اگر اشرف به قصد ایجاد آرامش و ثبات و تعادل که  لازمه جامعه این کشور است گام  بردارد به نظر میرسدکه کارکرد وی بیشتر در جهت ایجاد توازن و  فضای سالم سیاسی در آستانه انتخابات خواهد بود.

 

Share