آذر ۴, ۱۴۰۰ – ۹:۱۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

همگرایی، وضعیتی است که در آن، گروه‎ها، سازمان‎ها، نهادها یا کشورها، برای حفظ منافع جمعی، به همکاری گسترده با یکدیگر بپردازند و به سوی نوعی وحدت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

واکاوی سیاست چین در سوریه گفتگو با دکتر محسن شریعتی نیا کارشناس حوزه چین

نگارش در اردیبهشت ۱۵, ۱۳۹۱ – ۹:۰۷ ب.ظ
واکاوی سیاست چین در سوریه گفتگو با دکتر محسن شریعتی نیا  کارشناس حوزه چین
Share


فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

روابط چین و سوریه همواره از گذشته چند بعدی بوده است. در این بین با آغاز تحولات سیاسی در سوریه در واقع این پکن بوده است که کوشیده تا با توجه به روابط خود با دمشق به نوعی به بازیگری در«مساله سوریه» بپردازد. در این راستا برای درک بهتری از نوع کنشگری و حمایت پکن از دمشق در بحرانهای  کنونی و فراوری این کشور به گفتگویی با دکتر محسن شریعتی نیا کارشناس مسائل چین پرداخته ایم:

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به سیاست خارجی چین در قبال تحولات و بحران های یک سال اخیر  سوریه نگاهی داشته باشیم، مهمترین مولفه های استراتژیک  دخیل در سیاست پکن در این کشور  چیست؟

رفتار متفاوت چین در بحران سوریه در قیاس با بحران لیبی و سایر بحران های خاورمیانه را با رجوع به منافع ژئوپولتیک این کشور در این منطقه می توان توضیح داد. یکی از وجوه اصلی منافع ژئوپولتیک چین در این منطقه جلوگیری از تسلط یک قدرت بر خاورمیانه است. سوریه با توجه به جایگاه ویژه آن در ژئوپولتیک خاورمیانه در دهه های اخیر در تعامل با ایران به عنوان بازیگری موازنه ساز رفتار کرده است. به بیان دیگر ائتلاف ایران و سوریه را می توان مهمترین مانع در برابر هژمونیک شدن نظم امنیتی در خاورمیانه و تکمیل فرایند تسلط آمریکا و موتلفان آن بر منطقه دانست. بنابراین سوریه از این منظر در واقع در جهت تامین بخشی از منافع ژئوپولتیک چین رفتار کرده است. طبیعتا فروپاشی نظام سیاسی این کشور می تواند به منافع و موقعیت چین در خاورمیانه خدشه وارد کند. افزون بر این با فروپاشی سوریه بویژه در صورتی که مداخله نظامی همراه می شد، ایران به عنوان مهمترین شریک سیاسی چین در منطقه نیز تحت فشارهای شدیدتری قرار می گرفت. حتی برخی کارشناسان چینی معتقدند که اگر قطعنامه دوم وتو  نمی شد، پس از تکرار مدل لیبی در سوریه این الگو در ایران نیز به مورد اجرا گذاشته می شد. بنابراین مهمترین متغیر دخیل در رفتار چین در بحران سوریه، منافع ژئوپولتیک این کشور در خاورمیانه است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تا چه حدی ممکن است حمایت افزون تر پکن از دمشق چالشی بین چین و کشورهای عربی و غربی ایجاد کند؟

در بحران سوریه چین رفتار کاملا متفاوت و متمایزی در پیش گرفت و  نه تنها با مجموعه غرب بلکه با اتحادیه عرب و تلاش های آن به مخالفت برخاست. این رفتار از آن رو متفاوت و جدید بود که با رفتار سنتی و مبتنی بر دیپلماسی بی سر و صدای این کشور در تعارض بود. چین در سال های اخیر همکاری های تنگاتنگی با اتحادیه عرب پی ریزی کرده و این اتحادیه را به عنوان یکی از پایه های دیپلماسی خاورمیانه ای خود تعریف کرده بود، اما در بحران سوریه به نوعی با این اتحادیه در تعارض قرار گرفت. بنابراین بحران سوریه را می توان مهمترین نماد ورود چین از حاشیه به متن تحولات خاورمیانه دانست، زیرا این کشور به طور سنتی همواره به بیان مواضع کلی در مورد تحولات این منطقه اکتفا می کرد و طرفها را به صلح و آرامش دعوت می نمود، اما در این بحران در مقابل مجموعه غرب و اتحادیه عرب قرارگرفت و نقشی متفاوت و تعیین کننده ایفا کرد.

بنابراین یکی از تبعات ورود جدی چین به مدیریت تحولات خاورمیانه، قرار گرفتن آن در مقابل آمریکا و موتلفان خاورمیانه ای آن است. تا پیش از وتوی قطعنامه های سوریه در شورای امنیت، ایالات متحده و موتلفان عرب این کشور به چین و نقش آن در منطقه نگاهی توام با خوش بینی داشتند. بحث ها و مکتوباتی که در مراکز تحقیقاتی ایالات متحده در مورد این موضوع منتشر شده نیز نشان می دهد که آنان به ایفای نقشی همراستا با غرب از سوی چین در این منطقه امیدوار بوده اند، اما این امیدواری دیری نپایید، زیرا رای چین را نماینده آمریکا در سازمان ملل زشت و زننده خواند. از دیگر سو چین در نخستین گام ورود جدی به صحنه خاورمیانه به نوعی رویاروی اتحادیه عرب قرار گرفت و پس از رای این کشور مقامات و رسانه ها بویژه در قطر و عربستان به شدت رفتار این کشور را مورد نقد قرار  دادند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پس از وتوی قطعنامه ضد سوری از سوی چین و  روسیه، این دو قدرت، در اقدامی هماهنگ خشونتها علیه ارتش و نیروهای امنیتی سوریه را محکوم کردند در این میان روسیه تا چه حدی توانسته است نظر مساعد چین را به حمایت از دمشق جلب کند؟

موضع چین و روسیه در شورای امنیت اغلب هماهنگ و در یک راستاست. همکاری دو کشور در بحران سوریه بیشتر ناشی از اشتراک منافع آنان است تا مسائل دیگر. طبیعتا دو کشور رایزنی هایی برای هماهنگی مواضع خود صورت می دهند، اما این رایزنی ها نقش حاشیه ای دارد. آنچه مهم است اشتراک منافع طرفها و برداشت مشترک آنان از بحران است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح : دولت چین در ادامه تلاشهای خود برای حل موضوع سوریه از ارائه طرحی برای پایان دادن به خشونتها در این کشور و مذاکره میان همه طرفهای درگیر در سوریه خبر داده بود. در این میان  با توجه به رایزنی های چینی ها با  مخالفان اسد و حمایت از  تلاشهای عنان برای حل مساله سوریه  نگاه  چین به  مخالفان بویژه  مخالفان شورای ملی سوریه در خارج چیست؟

پس از وتوی قطعنامه  دوم، چین تلاش کرد تا نقش میانجی را در بحران سوریه ایفا کند. از این رو تماس های فشرده ای با دولت و مخالفان صورت داد و در مراحل بعد با انتشار اعلامیه ای شش ماده ای، رویکرد خود به این بحران را بیان کرد. بندهای این اعلامیه مهم عبارتند از:

1-دولت سوریه و سایر طرف های درگیر باید به فوریت و بدون هیچ پیش شرطی، اقدامات خشونت آمیز، بویژه علیه شهروندان بی گناه را کنار بگذارند. جناح های مختلف سوریه باید آرمان های سیاسی خود را با توسل به شیوه های غیر خشونت آمیز دنبال کنند.

2-دولت سوریه و جناحهای درگیر باید منافع حیاتی کشور و مردم خود را در نظر داشته باشند و در این راستا به فوریت و بدون پیش شرط گفتگوهای فراگیر سیاسی را به میانجی گری فرستاده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب، برای نیل به نقشه راه و جدول زمان بندی منسجم برای انجام اصلاحات آغاز کنند و  هر چه سریعتر این نقشه را برای احیای ثبات ملی و نظم عمومی در این کشور به مورد اجرا بگذارند.

3-چین از ایفای نقش عمده توسط سازمان ملل متحد برای هماهنگ کردن کمک های انسانی در سوریه حمایت می کند. از منظر چین با احترام به حاکمیت سوریه به عنوان یک پیش شرط، سازمان ملل یا یک گروه بی طرف باید ارزیابی عینی و منسجم از وضعیت انسانی در سوریه به عمل آورد و از ارسال و توزیع صحیح کمک های انساندوستانه اطمینان حاصل گردد. چین اماده ارسال کمک های بشردوستانه به مردم سوریه است.  ما مخالف هر گونه مداخله در امور داخلی سوریه تحت لوای موضوعات بشردوستانه هستیم.

4-طرف های مرتبط با بحران سوریه باید صادقانه به استقلال، حاکمیت و انسجام سرزمینی سوریه احترام بگذارند و حق مردم این کشور برای انتخاب مستقلانه نظام سیاسی و مسیر توسعه را محترم شمارند و با ارائه کمک های لازم شرایطی را فراهم آورند تا گروههای مختلف سیاسی در این کشور بتوانند به گفتگو با یکدیگر بپردازند و به نتایج این گفتگو احترام بگذارند. چین با مداخله نظامی و تغییر رژیم در سوریه مخالف است و معتقد است که بهره گیری از تحریم یا تهدید به استفاده از ان به حل موضوع کمکی نمی کند.

5-چین از انتصاب نماینده ویژه اتحادیه عرب و سازمان ملل در بحران سوریه استقبال می کند و از وی در جهت ایفای نقشی سازنده برای یافتن راه حلی سیاسی برای این بحران حمایت می کند. چین از اقدامات فعالانه کشورهای عربی و اتحادیه عرب برای حل و فصل سیاسی این بحران حمایت می کند.

6-اعضای شورای امنیت باید اهداف و اصول منشور ملل متحد و هنجارهای بنیادین حاکم بر روابط بین الملل را به دقت رعایت نمایند. چین به عنوان یک عضو شورای امنیت آمادگی دارد تا صادقانه به مسئولیت های خود عمل کند و در این راستا اماده است تا با سایر اعضای شورا برای جستجوی راه حلیکه متضمن انسجام شورای امنیت باشد رایزنی نماید.

در حقیقت این اعلامیه به خوبی مواضع چین در بحران سوریه و نگاه این کشور به مخالفان را نشان می دهد. یعنی طبیعتا چین در کنار دولت سوریه است، اما مخالفان را نیز کاملا نادیده نمی گیرد و بیشتر تاکید بر راه حلی میانه دارد، راه حلی که خواسته های حداقلی طرفهای منازعه در آن وجود داشته باشد تا زمینه برای مداخله نظامی فراهم نگردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بنا به اظهارات مقامات چینی پکن از ضرورت انجام اصلاحات در سوریه حمایت می‌کند تا مخالفان دولت را به سمت مذاکرات و بررسی مشکلات موجود در کشور سوق دهد. در این حال  به نظر شما ممکن است فشار چین بر بشار اسد برای انجام اصلاحات افزایش یابد؟

این امکان وجود دارد، زیرا چینی ها تلاش دارند تا اوضاع سوریه به سمتی سوق پیدا نکند که نخست دفاع از نظام سیاسی این کشور در صحنه بین المللی پرهزینه گردد و دوم شرایط به سوی جنگ تمام عیار داخلی و مداخله احتمالی خارجی فراهم نشود. از این رو در قالب رویکرد خود که آن را “راه سوم” یا مسیر جایگزین برای حل مسائل سوریه نام نهاده اند طبیعتا به حکومت این کشور برای انجام اصلاحات فشار وارد می کنند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چین درباره مداخله خارجی در سوریه هشدار داده و  نماینده چین در شورای امنیت سازمان ملل متحد با هر گونه دخالت خارجی در سوریه با هدف تغییر نظام این کشور مخالفت کرده است . در این حال چین تا چه حدی از سوریه در مقابل حمله احتمالی غرب حمایت خواهد کرد؟

بستگی به نوع مداخله دارد. طبیعتا اگر حمله بخواهد با مجوز شورای امنیت صورت گیرد به احتمال فراوان چین و روسیه با آن مخالفت خواهند کرد، اما اگر گزینه حمله از مسیرهای دیگری صورت گیرد بعید است مخالفت چین موثر واقع گردد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع رابطه  اقتصادی چین با  دولت های عرب خاورمیانه و غرب  چینی ها تا چه زمانی  به  مخالفت با  نگاهای غربی و عربی در مورد سوریه می پردازند و یا مخالفان سوریه را به رسمیت می شناسند؟

مخالفت چین با رفتار غرب واتحادیه عرب در بحران سوریه، ریشه در منافع ژئوپولتیک این کشور در خاورمیانه دارد و محتملا تداوم خواهد یافت. اما اگر مخالفان دولت اسد را سرنگون کنند، طبیعتا چین با واقعیات جدیدی در سوریه مواجه خواهد شد و به تدریج احتمالا با آن تطبیق پیدا خواهد کرد. البته پیش بینی دقیق رفتار چین در این مورد دشوار است، اما در مورد بحران لیبی، چین آخرین عضو شورای امنیت بود که مخالفان قذافی را به رسمیت شناخت، چینی ها مدتها مشغول مذاکره با مخالفان قذافی برای تضمین منافع خود در لیبی بودند و با کسب این تضمین، مخالفان را به رسمیت شناختند. در مورد سوریه چین مدتهاست تماس ها و مذاکرات با مخالفان را آغاز کرده است و طبیعتا اگر نظام سیاسی موجود در این کشور سرنگون شود این تماس ها و چانه زنی ها ابعاد وسیع تری به خود می گیرد.

 

 

Share