شهریور ۱۷, ۱۴۰۰ – ۶:۵۴ ق.ظ |

ما هشدار می دهیم که برسمیت شناختن حکومت ضد اسلامی طالبان از سوی دولتها و نهادها، لکه ننگی برای آنها خواهد بود و انها شریک جنایات طالبان در تاریخ و افکار عمومی جهانیان شناخته خواهند …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, گفتگو

واقع گرایی و بازبینی ترکیه در سیاست خارجی گفتگو با دکتر جعفر حق پناه

نگارش در آذر ۳, ۱۳۹۲ – ۶:۳۷ ق.ظ
واقع گرایی و بازبینی ترکیه در سیاست خارجی  گفتگو با دکتر جعفر حق پناه
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

 

رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه به همراه شماری از وزیران و مسئولان دولتی راهی روسیه شد  اخیرا نیز وزیر خارجه ترکیه به عراق سفر کرد. این سفرها و کاهش تنش  ترکیه با ایران، سوریه ، عراق و روسیه از نگاه  بسیاری مقدمه نوعی بازگشت  و بازبینی در سیاست خارجی ترکیه است. به همین منظور برای واکاوی بیشتر این امر گفتگویی با دکتر  جعفر حق پناه کارشناس مسائل ترکیه داشته ایم:

واژگان کلیدی:  واقع گرایی ترکیه در سیاست خارجی ، سیاست خارجی ترکیه،  بازبینی در سیاست خارجی ترکیه ، آینده  سیاست خارجی ترکیه

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: داوداوغلو بر اینکه ترکیه سیاست خارجی کشورها را مورد ارزیابی جدیدی قرار داده است، تاکید کرده است. در این حال آیا این امر مقدمه نوعی بازبینی در سیاست خارجی ترکیه است؟

در شرایط کنونی در پویش های سیاست خارجی ترکیه باید دو متغیر را در نظر گرفت. نخست پویش های امنیت منطقه ای ترکیه در دو سه سال گذشته  ناآرامی ها و انقلابهای بهار عربی و نتایج آن در منطقه مخصوصا بعد از آغاز انقلاب در کشورهای عربی و دوم بازخوردی که مقامات ترکیه از  سیاست های خود در منطقه به  اجرا گذاشتند و نتایجی که به دست آوردند است. این دو می تواند مشخص کند ترکیه در چه شرایطی قرار گرفته و چه  سیاست منطقه ای را در ادامه  رویکرد خود دنبال خواهد کرد.

 ترکیه تحلیل متفاوتی از انقلاب های کشورهای عربی با ایران داشت و نام  بهار عربی و انقلاب به آنها داد نه بیداری اسلامی. این  رویکرد  بیانگر  سمت و سوی آنها به تحولات بود. اتفاقاتی که در کشورهای عربی رخ داد نتایجی متعارضی برای منطقه و ترکیه به  همراه داشت و  ترکیه از برخی از این تحولات استقبال کرد و نتایج معکوسی به همراه آمد . مثلا بحران مصر و سقوط حکومت مرسی عوارض سنگینی برای  سیاست خارجی ترکیه داشت.  ترکیه به دنبال نوعی مدل اسلام اخوانی در مصر و  نوعی ائتلاف قاهره و آنکارا را مد نظر داشت و  از جمله می خواست در  بحران سوریه سودهای زیاد و نقش پیشتازی برای ترکیه داشته باشد.  رویکرد مرسی در مصر  با قرائت آک پارتی داشت نزدیک بود و این رویکرد به نفع ترکیه بود اما این امر رخ نداد و سقوط مرسی در سیاست خارجی ترکیه  مد نظر قرار گرفته است. عامل دیگر در  نوسازی سیاست خارجی  ترکیه ناآرامی های در یمن، لیبی و کشورهای دیگر است که عملا از نظر اقتصادی سود چندانی نداشت و  بازار خاورمیانه دچار نوسان هایی گردید. در واقع همه عوامل باعث شده است تا رقبای منطقه ای ترکیه مانند عراق و  ایران هم برخلاف پیش بینی ترکیه در موضع  ضعف و انفعال قرار نگیرند و موقعیت های تازه ای هم به دست آورند و کسب کنند و در سایر  جهات  نقش آفرینی منطقه ای ترکیه را مهار کنند. این امر  برای  ترکیه پیامد ساز شد.  مورد دیگر بازخورد  سیاست ترکیه در  قبال این امر برمیگردد. ترکیه با برنامه ریزی خود در بسیاری نقاط با ناکامی  روبرو شد. در موضوع  فلسطین  آنها به گون ای خیز برداشتد تا نقش رهبری کشورها را در منطقه ایفا کند که به این امر  هم  دست پیدا نکردند .  ترکیه در مصر با ناکامی روبرو شد.  در لیبی با وجود تلاشها  هیچ موقعیت باثبات و سرمایه گذاری اقتصادی نمی بینند. در این بین مهمتر از همه بحران سوریه بود که بیشترین سرمایه گذاری را  ترکیه کرد ولی کمترین نتیجه از آن ترکیه بوده است در نتیجه ترکیه اکنون به فکر بازبینی سیاست خارجی خود افتاده است و به نوعی به رویکردهای نبستا معتدل قبل از  2010 می اندیشد. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ترکیه در آستانه تحول مهمی در سال نو  است.  این امر تا چه حدی در بازبینی  سیاست خارخی ترکیه موثر است؟

 من فکر میکنم تحولات داخلی این کشور مهم است. چرا که این کشور در آستانه سال انتخاباتی است و آک پارتی باید دوباره به  فکر رای گرفتن از مرم باشد. در این حال ترکیه با تندروی های خود در مسائل منطقه هزینه هایی در داخل برای خود ایجاد کرده است و موقعیت باثبات و مستحکم  قبلی را ندارد . در این حال باید گفت سیاست خارجی و پیامدهای داخلی آن یکی از فاکتور هایی است که بر نتایج انتخابات آتی ترکیه اثر گذار است. من فکر می کنم که باید به فاکتورهای دیگر هم توجه کرد. در این بخش کارنامه آک پارتی خیلی درخشان نیست، اما شاید بتوان این امر را با فاکتور های دیگر و کارنامه نسبتا موفق آنها در حوزه اقتصاد جبران کرد. اما بخش سیاست خارجی نیاز به  بازنگری دارد. در واقع پیامدهای داخلی سیاست خارجی یکی از فاکتور های است که بر تغییر نگرش سیاست خارجی اثر دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  اهداف کنونی اردوغان در سفر به مسکو با توجه به تنش های پیشین دو کشور چیست؟

یکی از اهداف سفر ارتقا همکاری های اقتصادی به مرز صد میلیار دلار است. ترکیه سیاست اقتصادی در پیش گرفته که نیاز به روابط خارجی فعال و پویایی برای بازاریابی و گسترش صادرات خود دارد.  یعنی این نوع توسعه با سیاست خارجی تهاجمی و خصمانه ترکیه سر سازش ندارد . ضمن اینکه دو کشور در حوزه قفقاز و بالکان پیوندهای زیادی دارند. بنابراین قابل پیش بینی بود که در این شرایط سفر انجام گردد.  در این حال این سفر  به نوعی تثبیت موقعیت آک پارتی در روابط با یکی از قدرت های مهم  جهانی است.  گذشته از این نیز اگر قرار باشد اجلاس ژنو دو  برگزار گردد عملا روسیه بزرگترین متحد جهانی سوریه است و  ترکیه باید برای پیشبرد دیدگاه خود از ملاحضات طرف روسی  اطلاع داشته باشد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به سفر اخیر اوغلو به ایران و  سفر وی به ایران آیا ترکیه  نگاهی کاملا بازبینانه به روابط با عراق و ایران دارد؟

 هر چند این امر کالا بازبینی شده نیست، اما به هر حال به دلیل به قدرت رسیدن دولت جدید روحانی در ایران که قدرت نرم خود را در منطقه نشان داده است و توانمندی های این کشور و اینکه عراق در مقابله با آزمون سخت ناآرامی های پس از سوریه برقرار است ترکیه ناچار است عراق تحت حاکمی  گروه های شیعی  را بپذیرد. لذا  این امر واقع گرا شدن سیاست خارجی ترکیه است نه بازبینی کامل در روابط .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا واقع گرا شدن ترکیه در سیاست خارجی خود با ایران عراق و روسیه و سوریه  نقشی در ایجاد اختلاف  بین کشورهای عربی بویژه  عربستان با ترکیه ندارد؟

من فکر میکنم اکنون عربستان برای ترکیه از نظر اقتصادی موضوعیت دارد. اکنون عربستان با توجه به انزوا در منطقه نمی تواند متحد خوبی برای ترکیه باشد. ترکیه بیشتر تلاش میکند مناسبات خود را با کشورهای دیگر تنظیم کند. عربستان اکنون در موضوع مصر اختلاف نظر های جدیدی با ترکیه دارد حتی در سوریه هم دیدگاه دو  سو با هم همگرا نیست. ترکیه در شرایط کنونی   احساس میکند از نظر امنیت دچار مشکلاتی مضاعف شده و  می خواهد بحران سوریه سریعا حل گردد، اما بحران کنونی  سوریه برای عربستان خیلی نامطلوب نیست. یعنی ترکها در بحران سوریه ناکامی بیشتری را حس میکنند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده رویکرد ترکیه در  سوریه چگونه است؟

اندک اندک عوارض بازبینی داخلی سیاست خارجی ترکیه در سوریه مشخص می شود. نارضایتی در بین علویان ترکیه رو به افزایش است و پیوندهای علویان ترکیه و سوریه روبه رشد است و این امر منجر به تعدیل هایی در سیاست خارجی ترکیه هم می شود. همچنین در سطح منطقه ای و بین المللی هم ترکیه نمی خواهد خارج از مدار قدرت نمایی کند و وقتی کشورهای اصلی تن به توافقی دهند ترکها  به قواعد بازی تن میدهند. یعنی ترکیه نمی تواند تغییری بر خلاف ژنو دو در دستور کار قراردهد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share