آذر ۱۴, ۱۴۰۰ – ۹:۴۳ ب.ظ |

کارشناس ارشد مسائل ترکیه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حزب  جمهوریخواه خلق  ، اولین حزب جامع سیاسی در جمهوری نوین ترکیه است  که در نهم سپتامبر سال ۱۹۲۳ .م، توسط ژنرال( پاشا)‌ مصطفی کمال ، ملقب به …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, گفتگو

نگاهی به وضعیت دفاعی کنونی و آینده شورای همکاری خلیج فارس گفتگو با اسماعیل بشری کارشناس امور دفاعی در مرکز تحقیقات استراتژیک

نگارش در بهمن ۱۹, ۱۳۹۰ – ۵:۵۳ ق.ظ
نگاهی به وضعیت دفاعی کنونی و آینده شورای همکاری خلیج فارس   گفتگو با اسماعیل بشری  کارشناس امور دفاعی در مرکز تحقیقات استراتژیک
Share

 فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC


مقدمه: شورای همکاری خلیج‌فارس در سال ۱۹۸۱ به ابتکار عربستان سعودی و به دنبال انقلاب اسلامی ایران و با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۰ تاسیس گردید. شورای همکاری خلیج فارس در دهه های گذشته کوشیده است تا نقش مهمی در همگرایی اعضا و اتخاذ راهبردهای مشترک داشته باشد. در این بین با توجه به تحولات چند سال گذشته بویژه یکسال اخیر در منطقه و در بین اعضای این شورا کوشیدیم به بررسی وضعیت کنونی و آینده این شورا با آقای اسماعیل بشری کارشناس امور دفاعی در مرکز تحقیقات استراتژیک بپردازیم:

           

مرکز بین المللی مطالعات صلح: خرید تجهیزات نظامی و دهها میلیار دلاری اعضای شورای همکاری خلیج فارس بویژه از سوی غرب چه تاثیری در بالا بردن توان نظامی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس داشته است؟

قاعدتا خریدهای عمده نظامی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس میتواند قدرت دفاعی بویژه قدرت رزمی این کشورها را بالا برد، اما باید گفت خریدهای نظامی این کشورها بیش از حد نیاز است. در نتیجه میتوان گفت با توجه به میزان کارایی نیروهای نظامی، خرید تجهیزاتی که بالاتر از توان انجام داده اند و تجهیزاتی که از قبل داشته اند تغییر چندانی در وضعیت آنان ایجاد نمی کند. این رویکرد مانند شخصی است که در حد میزان خاصی توان تغذیه دارد، اما چون بیش از توان مصرف میکند ممکن است ضررهایی نیز برای وی در برداشته باشد. بنابراین باید گفت خرید هر تجهیزات نیازمند آموزش، تامین قطعات و.. است. از سویی نیز این تجهیزات نیزخود میتواند دردسرساز باشد و ممکن است هیچ وقت به گار گرفته نشود. در این حال من فکر نمیکنم خریدهای بیش از حد این کشورها توان نظامی این کشورها را به نسبت میزان خرید آنان بالا برده است .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اهداف عمده از تقویت پیوندهای نظامی میان پیمان ‌آتلانتیک شمالی (ناتو) و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس چیست؟

ناتو بعد از فروپاشی شوروی اصول ماهیت عملیات خود را تغییر داد. قبلا این پیمان برای مقابله با بلوک  شرق و شوروی ایجاد شده بود، اما این پیمان (که انتظار می فت بعد از  سرنگونی شوروی مانند ورشو منحل گردد) راه نوینی را در پی گرفت و گسترش دامنه فعالیت های خود از اروپا به سایر مناطق را در پیش گرفت. در این بین نخستین گام به کشورهای فروپاشیده از شوروی پیشین رفت و  بعد از 11 سپتامبر به افغانستان وارد شد و عملا درگیر برخوردهای نظامی در این کشور شد. به همین ترتیب هم ناتو در سایر مناطق جهان که بحران خیز باشد و منافع اعضای ناتو را در خطر ببیند وارد عمل می گردد. چنانچه ناتو در در لیبی پیشقدم شد و یا اینکه اکنون چون خلیج فارس برای ناتو اهمیت حیاتی و استراتژیک دارد، ناتو برای همکاری با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس پرونده ویژه ای را گشوده است. چنانچه قبلا نشستهایی را در این راستا برگزار کرده و در حال حاضر هم بیشتر در راستای اهداف آموزشی همکاری میکند تا عملیات مشترک. گذشته از این از آنجا که به طور مرتب تهدیدهایی از سوی امریکا برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس تعریف میگردد، این تهدیدات نیز مرتب به آنان گوشزد میشود ( که بیشتر تهدیدات از سوی جمهوری اسلامی ایران تعریف میشود ) و این تهدیدات موهوم هم برای آنان سناریوسازی میگردد، بنابراین باعث میشود تا کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به سوی همکاری های بیشتر به سوی امریکا و اعضای ناتو( چه به صورت انفرادی  و یا در قالب پیمان ناتو ) سوق یابند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: کارایی راهبردهای  دفاع جمعی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در سالهای اخیر چگونه بوده است ؟ 

کشورهای شورای همکاری خلیج فارس کار ویژه ای را در رابطه با راهبردهای دفاعی انجام نداده اند. اگر چه این شورا در وهله  نخست به عنوان شورایی برای ارائه راه حل ها، راهبرد ها و حل نگرانی های امنیتی خود تشکیل شد، اما در بسیاری از موارد هنوز به وحدت و همگرایی فکری (به طور نمونه یک سرفرماندهی کامل تشکیل دهند و نیروهایی را به طور دائم در این سرفرماندهی مامور کنند) نرسیده اند. در این حال در میان بقیه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس این عربستان است که می خواهد به عنوان نقش برادر بزرگتر نقش ایفا کند. اما همین نقش برادر بزرگتر بقیه کشورها را از اینکه به وحدتی فکری برسند باز می دارد. چونکه می دانند اگر این روند ادامه پیدا کند سرفرماندهی که ممکن است از نیرو های مشترک تشکیل شود قاعدتا باید عربستانی باشد و عربستان به دنبال چیز دیگری نیست. لذا با این وجود گر چه اعضای شورای همکاری تلاش کرده اند تا نشست های متعددی را برگزار و همفکری هایی داشته باشند، اما در مجموع نتوانسته اند به راهبردهای دفاعی کاملا منسجم دست یابند.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش برتر عربستان در شورای همکاری خلیج فارس و نیروی مشترک دفاعی شش کشور به نام «سپر جزیره» را در قیاس با نقش دیگر کشورهای این شورا بویژه امارات و قطر را چگونه مورد تحلیل و بررسی قرار می دهید؟

عربستان از نظر جمعیت، درآمد، وسعت و.. نسبت به کشورهای دیگر شورا برتری دارد، لذا در سپر جزیره هم تلاش میکند دست برتر را داشته باشد. امری که برای بقیه کشورها خوشایند نیست. در این حال نیرو های تمامی کشورها بویژه پیاده نظام آنان نسبت به عربستان (که بیشتر از صد هزار نیرو دارد) کم و حدود  8 هزار، 15 هزار و حداکثر 50 هزار(امارات) نیرو است. در این حال این کشورها از نظر تعداد پرسنل با مشکل روبرو هستند و همچنین بخش عمده  نیروهای انسانی در بخش نظامی آنان اتباع خارجی (مانند امارت که 30 درصد پرسنل خارجی دارد) است، لذا عربستان نقش برتر را در این شورا دارد. گذشته از این خودنمایی ها و قدرت طلبی های امارات و قطر باعث شده است تا اعضای شورای همکاری را از تحکیم روابط نظامی مشترک باز دارد و مانع از همکاری های فراتر بین آنان شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به حضور اتباع خارجی در ساختار نیروهای دفاعی و نظامی اعضای شورای همکاری خلیج فارس این امر چه تاثیری در توان دفاعی این کشورها در شرایط گوناگون دارد؟

اتباع خارجی در هر کشوری هرگونه که باشند و هر توانایی که داشته باشند در نهایت خارجی هستند. در این حال این نیروها در زمان صلح می توانند کارایی خیلی بالایی داشته، در نگهداری سیستمهای پیشرفته در کشورهای عضو شورای کمک کرده و در تعمیر و.. رادارها، تانک ها، هواپیماها و..تلاش کنند. اما در مورد بروز بحران و عملیات های نظامی نمی توان روی  وفاداری اتباع خارجی در این کشورها حساب کرد. یعنی این امر یکی از نقاط آسیب پذیر و پاشنه آشیل کشورهای شورای همکاری خلیج فارس  است. چنانچه قبلا نیز در مساله اشغال کویت توسط عراق هم این موضوع  ثابت شد و نیروهای کویتی متشکل از اتباع خارجی مقاومتی انجام ندادند. البته وضعیت حضور اتباع خارجی در نیروهای نظامی در عربستان با توجه به جمعیت آن حاد نیست، اما عربستان هم با توجه به خرید تسلیحات بسیار پیچیده و به منظور نگهداری، تعمیر و هدایت مدرن شدیدا وابسته به اتباع غربی است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در سالهای اخیر دولتهای عضو شورای همکاری خلیج فارس شدیداً در پس کسب تسلیحات و تکنولوژیهای نظامی پیشرفته برآمده اند. در این بین همکاری های این کشورها در تولید مشترک جنگ افزار و تبادل نظر در زمینه تولید تجهیزات نظامی، با همکاری کشورهایی چون پاکستان و مصر را چگونه مورد تحلیل و بررسی قرار میدهید؟

تمامی کشورهای عضو  شورای همکاری خلیج فارس (حتی عربستان) توان تولید جنگ افزار به طور مستقل را ندارند. یعنی در این زمینه سرمایه گذاری های لازم را نکرده اند و به شدت وابسته به واردات هستند. آنان همچنین فناوریهای مدرن و پیچیده ای را از امریکا و.. دریافت کرده، لذا اگر بخواهند دست به تولید جنگ افزار بزنند فاصله بسیار تکنولوژیکی با غرب دارند. گذشته از این در پاره ای از موارد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس اگر احساس کنند که امریکا ممکن است که  در تامین نیازهای آنان (نظیر موشک های بالستیک میان برد و یا دور برد) سستی انجام دهد،  کشوری مانند عربستان حتی تلاش میکند از چین هم سلاح تهیه کند . از سوی دیگر آنان در این حالت پروژه هایی مشترک با  کشورهایی مانند  پاکستان و مصر (که صنعت تسلیحات بومی خود را داشته و تا حدی هم پیشرفت کرده اند) تامین مالی میکنند. البته این رویکرد با پاکستان بیشتر مد نظر است و همکاری با مصر (با توجه به تحولات درونی ) کاهش یافته است. البته باید گفت در مجموع عربستان همچنان بخش عمده ای از سلاح ها را از غرب دریافت میکند.  

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به تحولات منطقه ای اخیر بویژه در بحرین در صورت خروج یکی از اعضا شورای همکاری خلیج فارس از این شورا آینده همکاریهای دفاعی و نظامی در چارچوب شورای همکاری به چه سمتی خواهد رفت؟

در واقع تنها کشوری که (با توجه به تحولاتی که در آن رخ می دهد) تحولاتش می تواند خلاف جهت سایرکشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس باشد بحرین است. چرا که این کشور اکثریتی شیعه دارد و اگر شرایطی پیش آید که اکثریت شیعه در این کشور حاکم گردد از سایر کشورهای شورای همکاری خایج فارس فاصله می گیرد. از طرف دیگر هم باید گفت که بحرین هم وزنه قابل اعتنایی در شورا به شمار نیمرود و اکنون هم بحرین از نظر نظامی متکی به ناوگان پنجم امریکا است و با توجه به ترکیب نیرو های بحرین جدا شدن آن نمیتواند لطمه بزرگی به شورا بزند. بقیه کشورها هم محتمل نیست که بخواهند از شورا جدا شوند.

 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: باتوجه به نوع عملکرد سپر جزیره در بحرین در ماه های گذشته تا چه حدی ممکن است اختلافاتی بین اعضای شورای همکاری در این حوزه ایجاد گردد؟

بیشتر کشورهای عضو شورای همکاری در این حوزه با عربستان همسو هستند. چرا که بیشتر کشورها عضو شورا مایل نیستند که حکومتی در بحرین روی کار آید که تمایل بیشتری به عراق و ایران داشته باشد. لذا بین بیشتر اعضا در سرکوب حرکت شیعی در بحرین وحدت نظر وجود دارد و فقط در این حوزه تا حدی میتوان عمان را مستثنی کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تعداد نیروهای نظامی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس حدود 217 هزار نفر است. در این بین با توجه به برنامه های کشورهایی مانند عربستان در تقویت نیروهای نظامی خود آینده وضعیت دفاعی این شورا تا چه حدی به سوی خودکفایی به پیش میرود؟

مسیر خودکفایی کشورهای این شورا را باید در دراز مدت متصور شد. چرا که این کشورها با توجه به خریدهای بسیار پیچیده برای رسیدن به خودکفایی باید ابتدا نیروهایی را به کار گرفته، به آنان آموزش درازمدت داده و تجربه بیاموزند. چرا که تجربه نقش بسیاری در رسیدن به خودکفایی دارد اما بسیاری از این کشور تجربه کافی ندارند و نیروهای زمینی این کشورها حضور زیادی در عملیاتها نداشته اند. یعنی نیرو های اعضای شورای همکاری خلیج فارس بیشتر نمادی از نیروهای نظامی قوی هستند تا نیروی نظامی و دفاعی به معنای واقعی کارکشته و کارآمد. گذشته از این نیز در حال حاضر هم این کشورها (حتی عربستان) به قراردادها و پیمان های نظامی که با غرب دارند متکی هستند .

Share