June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » اروپا, اوكراین, روسیه, گفتگو

مسکو و رویکرد روسی در اوکراین -گفتگو با دکتر محمود شوری

نگارش در March 2, 2014 – 2:04 pm
مسکو و رویکرد روسی در اوکراین  -گفتگو با دکتر محمود شوری
Share

مرکز بین المللی  مطالعات صلح-IPSC

پس از برکناری روس گرایان در کیف برخی رسانه های روسی و اوکراینی از پیشروی نیروهای نظامی روسیه به سمت مرکز منطقه خود مختار کریمه در جنوب اوکراین خبر داده اند.علاوه بر آن برخی هواپیمای نظامی روسی در فرودگاه نظامی گواردیسکی در کریمه فرود آمده است. در مقابل رئیس جمهوری موقت اوکراین در یک جلسه اضطراری روسیه را به دست داشتن در گسترش ناآرامی ها در این بخش جنوبی اوکراین متهم کرد و از پارلمان خواست تا با برگزاری یک رای گیری، درخواستی را برای ارائه به روسیه آماده کند و از کرملین بخواهد تا به یکپارچگی ارضی اوکراین احترام گذارد.در همین راستا برای بررسی بیشتر رویکرد روسیه در اوکراین به گفتگو با دکتر شوری پرداخته ایم.

واژگان کلیدی: رویکرد روسی در اوکراین، روابط روسیه و اوکراین، راهبرد روسیه در اوکراین،  دخالت روسیه در اوکراین، بحران اوکراین

 

مرکز بین المللی  مطالعات صلح: اهمیت  اوکراین برای روس ها چیست؟

جمهوری اوکراین بعد از فروپاشی شوروی یکی از مهترین جمهوری هایی بوده است که روسها علاقمند بوده اند پیوند خود را با آن جمهوری حفظ کنند.  روسیه و اوکراین از نظر تاریخی، هویتی،  فرهنگی دارای ریشه های مشترک هستند و شاید تاریخ روسیه  از دولت کیف آغاز میگردد.  دولتی کیف در قرن نهم شکل گرفت . بعد از آن در دوران  تشکیل شوروی نیز  روسیه، اوکراین و بلاروس  و  جمهوری ماورای قفقاز در آغاز  اتحاد شوروی را شکل دادند. در سال  91 هم  اوکراین،  بلاروس و جمهوری های بالتیک انحلال  شوروی را و شکل گیری حوزه کشورهای همسود را اعلام کردند.  لذا در روند تاریخی  روسیه به همراه اوکراین و جمهوری های  بلاروس در متن و کانون منطقه قرار داده شده و نوعی همکاری و همفکری وجود داشته و تحولات منطقه را رقم زده است. لذا نمی توان روسیه را از اوکراین جدا کرد. از نظر فرهنگی، تاریخی، سیاسی و اقتصادی نیز مورد توجه است.  در حوزه اقتصادی روسیه با اوکراین در همه حوزه ها و در نوع سیستم اقتصادی  همکاری هایی شکل گرفته و بخش های عمده ای از صنایع روسیه در اوکراین تولد میگردد و نوعی پیوستگی بین ساختار صنعتی روسیه و اوکراین را رقم زده است. از سوی دیگر روسیه در جمهوری کریمه دارای ناوگانی است که بعد از فروپاشی شوروی آن را از اوکراین جدا کرده اند و اکنون برای مدت بیست و پنج سال در اجاره روس ها قرار دارد. جمهوری کریمه هم وضعیت  بغرنج تری دارد. چرا که جمهوری از نظر تاریخی متعلق به روسیه بوده است و در سال 1954 خروشچف آن را به عنوان هدیه به اوکراین داد. لذا باید گفت نوعی پیچیدگی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی روابطی را  ایجاد کرده است.  در صورتی که از نظر  ژئواستراتژیک و ژئوپلتیک هم اوکراین عمق استراتژیک روسیه است و منطقه تماس روسیه با غرب و اروپا است.  به همین دلیل روسیه اوکراین را از نظر امنیت ملی خود خیلی مهم مینداند و اهمیت استراتژیکی برای اوکراین قائل هست. در واقع این امر و مجموعه دلایلی که روس ها را متقاعد میکند در متن تحولات اوکراین   حضور گسترده ای داشته باشد و در کنار آن هم مجموعه ای از روس تباران در اوکراین حضور دارند که به ابزاری برای پیوند بیشتر  روسیه  و اوکراین  تبدیل شده است.

 

مرکز بین الملی  مطالعات صلح : از نگاه کیف هرگونه اقدامی که از سوی نیروهای روس در ناوگان دریای سیاه کریمه صورت بگیرد، حمله نظامی محسوب می شود.این در حالی است که روز چهارشنبه پرچم های روسیه بر فراز پارلمان و ساختمان دولتی این شبه جزیره با دو میلیون جمعیت به اهتزاز درآمدند. در شرایط کنونی رویکرد روسیه در مورد اوکراین  چیست؟

قطعا اولویت نخست روسها مدیریت بحران در اوکراین است. همانگونه که احتمالا اولویت اروپاییها هم کنترل بحران است. در واقع نه روسیه و نه اروپایی ها علاقمند  نیستند که بحران به میزانی گسترده گردد و افزایش یابد که منجر به درگیری های نظامی  در این کشور  و یا تجزیه کشور گردد. یعنی  نه روسیه خواستار تجزیه اوکراین است و نه اتحادیه اروپا خواستار چنین امری است. احتمالا گروه های داخل در اوکراین هم خواستار تجزیه اوکراین نیستند. از سوی دیگر در شرایط موجود این امر نوعی وزن کشی در  اوکراین هست.  به نظر میرسد هم روسیه و هم غرب تلاش میکنند تمامی ابزارها، امکانات و ظرفیت های  قدرت خود به نمایش گذارند تا  به نحوی طرف مقابل را متقاعد کنند که اهداف و منافع آنها را  مد نظر قرار دهد و عملا دست آنها از این تحولات  خالی نماند. به نظر میرسد نوع واکنش هایی که از دو سو  شاهد هستیم  بیشتر نوعی رجز خوانی است که تا طرف مقابل را از خطرهای احتمالی یک  تشدید بحران در منطقه  بترساند و متقاعد به عقب نشینی کند.

 

مرکز بین الملی  مطالعات صلح: افراد مسلح ناشناس که آنها را به نیروهای روس منتسب می کنند، فرودگاه اصلی کریمه را به تصرف خود درآورده اند. با این وجود فرودگاه فعالیت عادی خود را انجام می دهد. همچنین قانونگذاران کریمه نیز عضو حزب اتحاد روسیه با نام “سرگئی آکیسونف” را به عنوان نخست وزیر این منطقه انتخاب کردند. همچنین اوکراین، روسیه را به استقرار دوهزار سرباز روس در کریمه متهم و آن را «هجوم مسلحانه» توصیف کرد. آیا ممکن است سناریوی  اوستیای  جنوبی و آبخازیا  در  اوکراین  و کریمه هم  تکرار گردد؟

هنوز برآوردی از میزان و شدت این اقدامات در جمهوری کریمه نداریم، قطعا  بخش هایی عمده ای از جمعیت کریمه که روس تبار هستند علاقمندند پیوندهای خود را با روسیه حفظ کنند.  در شرایط بحران کنونی که قدرت مرکزی  وجود ندارد و ارتش هم نمی تواند مدل  مناسبی ایجاد کند جریان های مختلف و افراطی میدان دار شده و دست به اقداماتی می زنند. من فکر میکنم باید منتظر بود و دید آیا چنین اقداماتی از سوی  قدرت های بیرونی مورد حمایت قرار میگیرد و آیا این اقدامات می تواند موجب  نقش  تاثیرگذاری در بحران اوکراین بدل گردد یا آنکه نوعی اتفاق  زود گذر است و با تغییر شرایط در منطقه  و کاهش  التهاب سیاسی به کناری رود.

 

مرکز بین الملی  مطالعات صلح: رئیس‌جمهور آمریکا شب گذشته طی نطقی در واکنش به تحولات اخیر اوکراین از احتمال مداخله نظامی در این کشور ابراز نگرانی کرده و به مسکو نسبت به تبعات مداخله در اوکراین هشدار داد. در این حال آیا ممکن است روسیه  قاعده بازی را بپذیرد و به سیاسهای نرم افزای در مورد اوکراین دست زند؟

آنهایی که در اوکراین حکومت کرده( چه کسانی که گرایش به روسیه داشته و چه کسانی که به غرب گرایش داشته اند) همیشه  تلاش کرده اند به نوعی  طرف مقابل را جلب کنند و پیوندهای خود را با هر دو سو حفظ کنند.  وقتی آقای یوشچنکو به قدرت رسید به سرعت به روسیه رفت و تلاش کرد روس ها را  متقاعد کند که منافع آنها در اوکراین صدمه زیادی نخواهد خورد و حفظ خواهد شد. به نظر میرسد اگر دولت جدید استقرار و  حاکمیت پیدا کند تلاش کند تعامل خود را با روسیه آغاز کند.  اما تا بیش از آن  به هر دو سو تلاش میکنند وزن خود را در کفه ترازو  سنگین تر کنند  تا در گفتگو های آینده  دست برتر را  داشته باشند. تصور من آن است که تا وارد گفتگو با دولت  آینده اوکراین می  شوند و عملا سعی میکنند منافع خود را از راه  مسالمت آمیز دنبال کنند.  شرایط اوکراین شرایطی نیست که شرایط خشونت آمیز را  داشته باشد. بنابراین به احتمال زیاد در آینده شاهد گفتگوها میان رهبران جدید اوکراین و دولت روسیه خواهیم بود.

 گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share