June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

مرگ سفیر آمریکا در بنغازی ، تحولی نوین در بهار عربی

نگارش در October 4, 2012 – 7:09 pm
مرگ سفیر آمریکا در بنغازی ، تحولی نوین در بهار عربی
Share

هادی محمدی فر

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رخداد

ساخت فیلم موهن توهین آمیز به شخصیت پیامبر اسلام ، حضرت محمد( ص)  و بی توجهی به عقاید دینی بخشی از مردمان جهان در این کره خاکی، سبب حادثه کشته شدن سفیر آمریکا در لیبی شد. کریستوفر استیونز ، سفیر آمریکا در لیبی به دلیل خفگی ناشی از آتش سوزی در  پاسخ به انتقام ابویحی اللیبی  در کنسولگری ایالات متحده در بنغازی کشته شد.  در اولین تحلیل از مرگ کریستوفر استیونز این سوال پیش می آید که مرگ وی چه تاثیری بر روندهای جدید در تحولات بهار عربی دارد؟ در تحلیلی دیگر این سوالات پیش می آید که مرگ استیونز چه تاثیری بر انتخابات داخلی در ایالات متحده و رقابت باراک اوباما و میت رامنی دارد؟ با این دو سوال به دو تحلیل از پیامدهای مرگ استیونز پرداخته می شود. کشته شدن سفیر امریکا در لیبی در پی پخش فیلم توهین آمیز به ساحت مقدس پیامبر اعظم (ص) در ایالات متحده، بی شک تاثیرات به سزایی بر آمریکا و خاورمیانه دارد که تاثیرات آن بر بهار عربی را نمی توان نادیده گرفت.

کلید واژگان: لیبی، عرب، اسلام، القاعده، آمریکا

تحلیل رویداد

 

مرگ استیونز و تحولات بهار عربی:

تحولات خارومیانه تاریخی فراتز از مرگ استیونز دارد و این منطقه از جهان در معرض دگرگونی های اساسی قرار داشته که در دو دهه اخیر با فروپاشی شوروی و متعاقب آن حوادث یازدهم سپتامبر به کانون اصلی تحولات نظام بین الملل تبدیل شد. پس از حوادث یازدهم سپتامبر این خاورمیانه بود که در طرح خاورمیانه جدید دوران بوش اهمیت پیدا نمود. از آنجا که مظنون اصلی حادثه 11 سپتامبر از اتباع عربستانی و کشورهای خاورمیانه بودند، بیشترین نگاه ها متوجه خاورمیانه شد که تحرکات رادیکال نئومحافظه کاران و گسترش اسلام ستیزی در غرب تابعی از آن بود. خاورمیانه با وجود اشغال عراق و سقوط طالبان فضایی جدیدی یافت. در این فضای جدید تکثرفرهنگی به خوبی مشهود بود و همین تکثر فرهنگی زمینه را برای برخوردهای فرقه ای و مذهبی فراهم نمود. این برخوردها بیش از آنکه برخاسته از تضاد غربی – اسلامی باشد در درون خود کشورها وجود داشت و برخوردهای مذهبی یا به عبارتی مذهب علیه مذهب به خوبی مشهود بود. ایالات متحده و انگلیس به خوبی از این حربه در طی دو سده بهره های لازم را برده بودند. اما با شعار تغییر در سیاست خارجی آمریکا زمینه برای تحولات دموکراتیک و همسویی با برنامه های اصلاحی فراهم شد. در این برنامه باراک اوباما نزدیکی به اخوانی ها را گزینه مناسبی در مقابل اسلام سلفی و به طورخاص القاعده دید. تحولات بهار عربی با پیروزی اخوان در مصر و حمایت ایالات متحده از این طیف همسویی مقطعی را به وجود آورد که نمونه بارز آن همکاری ترکیه، مصر و ایالات متحده در بحران سوریه بود. ایالات متحده می خواست از اسلام اخوانی به عنوان اهرمی در برابر القاعده استفاده نماید. و به همین خاطر پس از ناکامی های اولیه و شکست احمد شفیق به ناچار به سوی المرسی و اخوانی های مصر رفتند. این همسویی تا جایی پیش رفت که در رسانه های عربی از دیدار المرسی و باراک اوباما در واشنگتن به عنوان سفری با اهمیت نام برده شد. این همکاری در اظهارات هیلاری کلینتون و اظهارات اردوغان و المرسی در موضع گیری جدید این کشورها علیه بشار اسد به خوبی اثبات شد. باراک اوباما با روحیه مضاعفی که در بحران لیبی به دست آورده بود، راه را برای موفقیت های بعدی یعنی سوریه همراه نموده بود و تنها مانع وتوهای چین و روسیه بود.

تحولات خاورمیانه تا این مقطع موفیت آمیز بود . اما مرگ استیونز در اوج پیچیدگی های بحران سوریه روند را به خوبی تغییر داد. انتشار فلیم موهن و توهین  به ساحت پیامبر ( ص) فاصله بین نیروهای متعارض در خاورمیانه را به حداقل رساند. این حادثه شیعه، سنی، علوی و حتی القاعده را در قالب شخصیت حضرت محمد( ص) متحد نمود. تمامی جریان های اسلامی اعم از سلفی ، اخوانی و شیعه و سنی این حادثه را محکوم نمودند. حمله به کنسولگری آمریکا در بنغازی و حضور تمامی جریان های اسلامی در این بحران نشان داد که ضدیت با اقدامات اسلام ستیزی آمریکا و اسرائیل اخوانی و سلفی را نمی شناسد. گرچه نقش سلفی ها در حمله بنغازی شدیدتر و مشهود تر بود اما از حمایت مسالمت آمیز اخوانی ها هم برخوردار بود و مرگ استیونز هم نتیجه عملکرد شدید سلفی ها بود. در قاهر و صنعا و خارطوم نیز این وقایع باز هم تکرار شد. باراک اوباما هم در مکالمه طولانی مدت خود با المرسی از روندهای موجود نارضایتی خود را به المرسی گوشزد نمود. تاثیر این واقعه به حدی است که باراک اوباما هم از اشتباه استراتژیک خود در لیبی آگاه شد. اشتباه استراتژیک اوباما این بود که برخلاف تصور عمومی تمامی تسلیحات و تجیهزات ارسالی  دربحبوحه بحران لیبی به ارتش مقاومت لیبی نرسید و بخشی از این تجهیزات به نیروهای سلفی و رادیکال رسید و این نیروها برخلاف تصور ایالات متحده و ناتو در قالب تشکیلات انصارالشریعه هماهنگ شده بودند. انصار الشریعه به خوبی به روند تحولات آگاه بود و از آشفتگی در لیبی استفاده نمود. هماهنگی این جریان در حمله بنغازی به خوبی نشان داد که از اسنجام سازمانی فوق العاده ای برخوردارند. این انسجام در اظهارات هوداران  شبکه القاعده به خوبی دیده می شود. تنها چند روز پس از مرگ استیونز بود که مقامات القاعده اعلام نمودند که سفیر لیبی را در انتقام ابویحی اللیبی از فرماندهان لیبیایی القاعده کشته اند.

تجربه لیبی و تسلط انصار الشریعه بر بخش هایی از لیبی موفقیت های خیالی اوباما را کم رنگ نمود. این تشکیلات با القاعده در خاورمیانه و شمال آفریقا ارتباط نزدیکی دارند. حتی در تظاهرات  قاهره هم به طور علنی پرچم محمد رسول الله با زمینه سیاه که نماد القاعده است دیده شد. از این رو به نظر می رسد که القاعده از بی اخلاقی ها غربی ها بر ضد مسلمانان بیشترین استفاده را خواهد نمود. حتی در مصر این جریان که در قالب حزب النور فعالیت می نمایند، می تواند دولت المرسی را به چالش های امنیتی روبه رو نماید. خاورمیانه پس از مرگ استیونز در دوراهی قار خواهد گرفت که افزایش تعارضات ایدئولوژیک اسلامی – غربی به طور اجتناب ناپذیری در منطقه تشدید خواهد شد. در برآیندی دیگر، از آنجا که سازنده این فیلم یهودی تبار است، تشدید سیاست های ضد اسرائیلی ایران در منطقه موازنه را به نفع جمهوری اسلامی ایران هدایت خواهد نمود. پیروزی رامنی در انتخابات ریاست جمهوری این سناریو را محتمل خواهد نمود که غرب در برخورد با اسلام رویکرد شدیدتری اتخاذ خواهد نمود.

مرگ استیونز و تحولات داخلی آمریکا

تحولات داخلی در غرب و بخصوص ایالات متحده به مراتب کندتر از تحولات سیاسی – اجتماعی در خاورمیانه خواهد بود. در ایالات متحده مشکلات اقتصادی،معیشتی و اجتماعی مقدم بر جنبه های هویتی خواهد بود و سناریوی تکرار مدل عراق و بهره برداری از وقایع یازده سپتامبر کمتر یا به ندرت تکرار می شوند. موفقیت جمهوری خواهان و پوش پسر بیش از آنکه متاثر از جنبه های داخلی باشد، متاثر از فضای سیاسی 11 سپتامبر بود. این سناریو در انتخابات کنگره آمریکا در سال 2011 و تلاش های تری جونز برای سوزاندن کتاب مقدس مسلمانان بیشتر شد.. پررنگ نمودن احساسات مذهبی و تفوق جنبه های ایدئولوژیک و هویتی بر حنبه های معیشتی از تاکتیک های همیشگی جمهوری خواهان است که با مرگ استیونز بیشتر خواهد شد. در کنار این موضع هم نباید از تلاش های اسرائیل و جناح رادیکال این رژیم بر روند انتخابات غافل ماند. مرگ استیونز ابزار لازم را برای نتانیاهو فراهم خواهد نمود تا بر دمکراتها فشار را بیشتر نماید و به نقد جدی سیاست نرم آنان در برخورد با تحولات خاورمیانه بپردازد.  در یک عبارت ساده می توان به این واقعیت رسید که نتیجه مرگ استیونز در این جمله خواهد بود : اوباما مجبور به تغییر رویه و یا مجبور به تحویل کاخ سفید به جمهوری خواهان خواهد بود.

عا مل مرگ استونز ؛ القاعده یا اشتباه اوباما:

با تحلیل رویدادها در ایالات متحده و خاورمیانه این سوال مطرح می شود که عامل مرگ استیونز چه کسی است: با تبیین دقیق روندهای این حادثه بیش از آنکه انگشت اتهام به سوی القاعده و انتقام گیری ابویحی اللبی باشد، اشتباه استراتژیک اوباما نمایان خواهد شد. اولین اشتباه آنان این مساله بود که سلاح هایی را که به لیبی ارسال شد، هدایت شده نبود و بخشی از این سلاح ها به نیروهای سلفی رسید. دومین اشتباه آنان در عدم پیش بینی سیرتحولات بود . چرا که هرگاه ارزش های اسلامی و دینی مردم خاورمیانه جریحه دار شده ، اتفاقی در نتیجه این اقدامات روی داده است. دولت اوباما حتی برآورد دقیقی از کنترل کنسولگری این کشور در بنغازی نداشت و سرانجام بزرگترین اشتباه دولت اوباما دست کم گرفتن قدرت القاعده پس از مرگ بن لادن بود که با مرگ استونز و تظاهرات خیابانی القاعده در شمال افریقا نمایان شد. با توجه به همین شاخص ها می توان کریستوفر استیونز را قربانی اشتباهات استراتژیک دولتمردان آمریکایی دانست و نه بنیادگرایی اسلامی و حضور القاعده و انصار الشریعه در لیبی.  

 

 

 

 

 

Share