June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, خاورمیانه, گفتگو, مصر

مرسی، از طرح ناتوی عربی تا رابطه با ایران – گفتگو با سید امیر موسوی کارشناس مسائل عربی

نگارش در January 27, 2013 – 6:49 am
مرسی، از طرح ناتوی عربی تا رابطه با ایران  – گفتگو با سید امیر موسوی  کارشناس مسائل عربی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر برخی زمزمه‌های تشکیل «ناتو عربی» به گوش رسید و ناتوی عربی نامی بود که امریکایی‌ها به نیروی نظامی مشترک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که بنا بود با ادغام ارتش‌های این کشورها به اضافه چند کشور دیگر مانند اردن و مغرب نیروی دفاع منطقه‌ای به وجود بیاورد دادند. در این بین با تاکید اخیر مرسی رئیس جمهور مصر بر شکل گیری ناتوی عربی و همچنین سخنان امیدوارکننده وی در مورد ایران در دیدار با وزیر خارجه ایران و همزمان نیز برگزاری همایش ضد ایرانی در قاهره موجب شد تا برای بررسی بسترها و زمینه های شکل گیری ناتوی عربی در خاورمیانه و نگاه مصر به این امر گفتگویی با سید امیر موسوی کارشناس مسائل خاورمیانه داشته ایم:

واژگان کلیدی: ناتوی عربی، محمد مرسی، رابطه مصر با ایران، شورای همکاری خلیج فارس

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بسترها و شرایط گذشته طرح ناتوی عربی از سوی محمد مرسی در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه چیست؟

چند نویسنده در حوزه خلیج فارس که به دنبال اتحاد نظامی کشورهای این حوزه هستند قبلا این طرح را پیشنهاد کرده بودند. در طرح دیگری این اعتقاد در بین برخی از کشورهای این منطقه وجود داشت که با توجه به اینکه بعد از سقوط صدام امریکا خیلی به منافع کشورهای عربی توجه نمی کند نیاز به تشکل نظامی در منطقه عربی و تشکیل ناتوی عربی ای مورد نیاز است. در ادامه نیز در اجلاس اخیر منامه توافق شده است تا نیرویی پیشرفته تر از سپر جزیره مد نظر  باشد و سپر جزیره  که قبلا در رابطه با دفع تهاجم خارجی بوده اکنون در هر گونه خطری که نظام های سیاسی را تهدید کند وارد عمل می گردد. بنابراین هر چند ارتش نظامی چنین کشورهایی در جهت سرکوب ملت های خود یا ماموریت های فرامرزی (که مورد تاکید کشورهای  فرامنطقه ای است) بوده است اما تجربه اتحاد کشورها  حوزه خلیج فارس و کشورهای که از نظر نظام سیاسی همسو و همرنگ هستند ناموفق بوده است.

با بیداری اسلامی و تحرکات در منطقه تقریبا اولویتهای امنیتی کشورهای عربی و استراتژی نظامی و امنیتی این کشورها تغییر کرده است. یعنی اگر قبلا به جز یکی دو کشور همگی همصدا و همرنگ بودند اکنون تفاوتهای زیادی در کشورهای عربی ایجاد شده است. (چنانچه اولیتهای اعراب خلیح فارس با منطقه شمال آفریقا و حتی اردن، عراق و سوریه دارد).

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: طرح ناتوی عربی با چه چالش هایی مواجه است؟

 باید گفت نظام های سیاسی عربی کاملا متفاوت است و کشورهایی هم که باید از این پیشنهاد پشتیبانی کنند کشورهای حوزه خلیج فارس ( که با اخوان مصر مخالف هستند) بوده اند. چنانچه درگیری ها امارات و مصر اینچنین است. همچنین سیاست های مصر در کشورهای عربی روشن نیست تا بتواند عهده دار چنین تشکل نظامی در منطقه عربی باشد. ایجاد تشکل سیاسی و نه نظامی بین کشورهای عربی بسیار سخت است. چنانچه پارلمان عربی نتوانست موفق گردد و در جلسات هفت ماه گذشته نتوانست به موضع گیری مشترکی رسد. لذا اعراب در موضوع امنیتی و نظامی نیز نمی توانند به نظرات مشترک دست یابند. ناتوی عربی هم یک ایده و آرزوی برخی از کشورهای عربی است. این موضوع از سوی برخی از متفکرات قومی عرب در  ضدیت با ایران مطرح است و آنها از قدرتمندی ایران نگران هستند. (چنانچه هر چند تلاش کردند یکی از مهره های محور مقاومت را بشکنند اما نتوانستند) اما این نگاه و بحث ها در روابط رژیم صهیونیستی مطرح نمی شود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شورای همکاری خلیج فارس با نیرویی به نام سپر جزیره مداخله در بحرین را آغاز کرد و قبلا نیز شورای همکاری به بررسی این موضوع پرداخته که آیا می‌تواند مغرب و اردن را هم به عضویت بپذیرد یا نه؟ در این حال آیا نگاه طراحان مرسی به طرح ناتوی عربی، مساله ایران بوده است؟

من بعید میدانم مرسی در  این شرایط این بحث را مد نظر قرار داشته باشد. چرا که با توجه آگاهی من از تمامی مصاحبه های وی مرسی بیشتر در راستای دفاع از خود سخنانی را در مورد خلیج فارس ایراد کرده است. یعنی در منطقه تهدیدات زیاد است و باید  متحد بود و تشکیلات نظامی مانند ناتو ایجاد کرد.  وی بحثی از ایران نکرده است، اما رسانه ها تاکید بر ضد ایرانی بودن سخنان وی داشته اند . باید گفت موضوع ایران در سخنان مرسی ثانوی بوده است و اظهارات وی در دیدار با وزیر خارجه ایران در همین راستا است. یعنی هر چند مرسی از سیاست های ایران نسبت به سوریه و.. دلخور است، اما بعید است نگاه تندی به ایران داشته باشد. البته می توان نوعی زاویه در مورد ایران را از سخنان وی برداشت کرد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا برگزاری همایش ضد ایرانی و تجزیه طلبانه همزمان با حضور وزیر خارجه ایران در قاهره و شرکت برخی مقامات مصری در راستای ضد ایرانی بودن مرسی نیست؟

 در مورد برگزاری کنفرانس ضد ایرانی در قاهره باید گفت دولت مصر ائتلافی است. یعنی چنانچه مطلک معاون نخست وزیر عراق در همایش منافقین در دیاله شرکت میکند در مصر هم عبدالغفور  (که فعلا مشاور رئیس جمهور است) فردی سلفی تندرو و ضد ایران و شیعه است در این همایش حضور یافته است. اما باید گفت وزیر خارجه سودان هم ضد ایرانی است در حالی که روابط ما با سودان استراتژیک است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رئیس‌جمهور مصر بر اهمیت امنیت خلیج فارس و کشورهای جنوبی آن برای مصر تاکید کرده و گفته قاهره آسیب زدن به امنیت خلیج فارس و امنیت همه کشورهای عربی را نمی‌پذیرد. مرسی ناتوی عربی را با چه اهدافی در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه مطرح کرده است؟

وی اشاره کرده بعد از جنگ غزه با توجه به تماس ها با نظام های عربی باید جنگ بر ضد غزه متوقف شود. در این جا وی اعلام کرد خوب است نیروی مشترکی مانند ناتو داشته باشیم. یعنی اینکه مرسی در پاسخ به سوالی راجع به دخالت اخوان در امارات امنیت خلیج فارس را امنیت مصر دانسته تا اشاره کند مصر در این منطقه دخالتی ندارد. من فکر میکنم اینکه مرسی امنیت خلیج فارس را خط قرمزی برای مصر دانسته است برای رد اتهامات به اخوان مصر است. در این رویکدر از یک سو مرسی تمایل به  افزایش ارتباطات با کشورهای حاشیه خلیج فارس بدون قطع رابطه دارد. چرا که موضع گیری امارات و عربسان در قبال مصر جدی است. از نگاهی دیگر این سخنان مرسی می تواند نوعی تملق مرسی به کشورهای خلیج فارس در جهت سرازیر کردن امکانات مالی و سرمایه گذاری مشترک و نجات اقتصاد ملی مصر با توجه به  بحران آن باشد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر ناتوی عربی به مرحله اجرا رسد تا چه حدی میتوان همبستگی نظامی بین کشورهای عرب را گسترش دهد؟

در آینده چنین طرحی میتواند مد نظر باشد و من بعید نمی دانم که ناتوی عربی هم در منطقه تشکیل گردد. در این حال شورای همکاری خلیج فارس انقلابها در  برخی از این کشورهایی که بیداری اسلامی در آن صورت گرفته را مصادره کرده است و اکنون با پول عربستان و قطر به دنبال ایجاد وضعیت گذشته هستند. چنانچه در تونس و لیبی رابطه با اسرائیل و ایران متحول نشده است. این امر بیانگر آن است که امریکا، قطر و عربستان سوار موج این کشورها شده و انقلابها را مصادره کرده و خواهند کرد. به گونه ای که نفوذ عربستان و قطر در اتحادیه عرب افزایش یافته است. در این میان ممکن است تشکل های نظامی بدون مشارکت برخی از کشورهای عربی مانند  سوریه، سودان، الجزایر و… در آینده شکل گیرد اما باید گفت حتی اگر این نیرو تشکیل نگردد ارتشهای عرب در راستای این تشکل و اهداف اسرائیل و امریکا رفتار می کنند. چنانچه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به شکل پادگان های نظامی درآمده اند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اندیشکده «شورای آتلانتیک» تاکید کرده که آمریکا به دنبال ایجاد یک پیمان دفاعی مشابه «ناتو» در منطقه، با کمک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس باشد و مجله امریکایی فارین پالیسی هم از این سخن گفته که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس می‌توانند با الگو‌برداری از «ناتو» اقدام به تشکیل سازمان ناتوی عربی کنند.نگاه کنونی  غرب و اسرائیل به تشکیل ناتوی عربی چیست؟

 با توجه به اینکه نظام های سیاسی عربی بیشتر تحت نفوذ و کنترل امریکا و اسرائیل است اکنون رژیم صهیونیستی منادی ایجاد وحدت بین خود و کشورهای عرب و حتی تا حدی منادی وحدت با اهل تسنن در رویارویی با  جمهوری اسلامی ایران شده و عملا جدا از مقاومت خطری از این کشورها اسرائیل را تهدید نمی کند. (چنانچه قطر در جنگ های قبلی بر ضد غزه گامی بر نمی داشت ولی در جنگ اخیر به خاطر تمرکز بر نابودی دولت اسد فشارهایی به اسرائیل برای آتش بس کرد) بنابراین در اسرائیل و غرب نگرانی ای در مورد  تشکیل ناتوی عربی وجود ندارد. بلکه ممکن است تشویق به حضور کشورهای عربی در چنین اتحادهایی شوند تا در راستای اهداف امریکا و اسرائیل حرکت کنند.  

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا ایده ناتوی عربی مرسی موجب پیامد منفی در روابط مصر و ایران نمی گردد؟

مرسی در دولت خود هم پیمانانی سلفی و ضد ایران دارد. یعنی از سوی داخل با فشار داخلی در رویکرد نگاه به ایران مرسی دیده میشود و در بخش خارجی هم مرسی نمی خواهد با کشورهای حوزه خلیج فارس مشکل پیدا کند. اکنون سیصد و هشتاد هزار نفر مصری در عربستان هستند لذا تلاش نمیکند کشورهای حوزه  خلیج فارس وارد بگو مگو در مورد ایران گردد. چنانچه هر چند رضایت کاملی هم از ایران ندارد اما روابط با ایران را توسعه نمیدهد.

 اکنون مرسی در دوراهی قرار گرفته است. وی یک سال بدون روابط با ایران از کشورهای خلیج فارس کمکی دریافت نکرد و با وجود قول میلیارد ها دلار سرمایه گذاری در مصر توسط این کشورها آنها هم گامی در جهت بهبود اقتصاد مصر انجام نداده اند. من فکر می کنم با توجه به سخنان اخیر مرسی در مورد ایران در دیدار با  وزیر خارجه ایران وی می خواهد به امریکا و کشورهای منطقه خلیج فارس یادآور شود که اگر به مصر کمک نکنید به سمت ایران میرود.

 

 

گفتگو از : فرزاد مضانی بونش

 

 

Share