January 24, 2022 – 10:39 am | Comments Off on قدرت نرم و قدرت فرهنگی چین در جهان

دکتر گلناز سعیدی
عضو هیأت  علمی دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-  IPSC

چکیده
درسده بیست و یکم شاهد چهره های جدیدی از قدرت هستیم که حکومت ها برای ارتقاء جایگاه جهانی، منطقه ای و حتی داخلی خود …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » مقالات, مقالات تحلیلی

مداخله نظامی ناتو در لیبی: شکست رویای پلیس جهانی

نگارش در April 24, 2011 – 2:25 pm
Share

مازیار آقازاده

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

بیان رخداد

از زمان آغاز مداخله ناتو در لیبی برای پایان دادن به آْنچه که کشتار مردم بی دفاع این کشور به دست نیروهای معمر قذافی دیکتاتور حاکم بر این کشورخوانده می شود ، یک ماه می گذرد و در این یک ماه نیروهای ناتو نتوانسته اند آن گونه که باید و شاید گره بحران لیبی را باز کنند و سهل است که از نظر عده ای از ناظران مداخله ناتو در لیبی اوضاع این کشور غرق در ناآرامی و آشوب را بدتر کرده است . اینکه دلیل این امر چیست شاید بتوان آن را در عوامل متعددی جستجو کرد اما دلیل این امر هر چه که باشد نتیجه مداخله نظامی ناتو در لیبی خبر خوبی برای انقلاب های در حال شکل گیری در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و جنین نو پای موج جدید دموکراتیزاسیون در منطقه نیست چه آنکه کشاکش یک ماهه ناتو با نیروهای وفادار به قذافی و احیای نیروهای قذافی در بخش هایی از لیبی و پیشروی آنها به داخل مناطق قبلا آزاد شده تردید هایی جدی در زمینه ثمر بخشی عملیات ناتو برای بحران  لیبی و دیگر بحران های مشابه بین المللی پدید آورده است.

 

تحلیل رخداد

 

می توان این ادعا را به میان انداخت که دخالت نظامی ناتو در لیبی نه تنها بر این کشور بلکه بر شرایط در حال شکل گیری و یا حتی روندهای در حال رخ دادن در بسیاری دیگر از کشورها نیز تاثیر گذاشته و این مداخله به عنوان یک عامل خارجی و مزاحم تصویر می شود که می تواند سیر طبیعی وقایع را تحت تاثیر قرار داده و شرایط را برای سرسختی و پافشاری دیکتاتورهای منطقه بر روی مواضع شان مهیا تر سازد.

 

تا پیش از مداخله ناتو در لیبی قذافی رهبری تصویر می شد که با ددمنشی تمام شهروندان خود را می کشد و در برابر خواست اصلاح طلبانه مردم خود می ایستد ، اما پس از حمله ناتو به لیبی قذافی در حکم رهبر کشوری است که در برابر یک تهاجم خارجی سازمان یافته علیه حکومتش مقاومت می کند .

هر چند که درافکار عمومی جهانی عده ای بسیار اندک از قذافی و قذافی ها حمایت می کنند و حتی حمله ناتو به لیبی نمی تواند دست های آلوده به خون این قبیل رهبران غیر منتخب و غیر پاسخگو را بشوید ، اما نا گفته پیداست که پس از امتزاج تهاجم نظامی یک یا چند کشورخارجی با خواست های اصلاحی و یا حتی انقلابی مردم و فعالان سیاسی داخلی ، چهره دیکتاتورها می تواند لااقل برای آن دسته از هواداران خود که در مرز تردید هستند ، احیا شده وحاکمان در مرز سقوط هواداران اندک و مردد خود را برای مقابله با عامل خارجی به همراه ” دنبالچه های داخلی” آنها بسیج کنند.

 

حال اگر شرایط دخالت نظامی ناتو به گونه ای بود که با قاطعیت هر چه تمام تر کار دیکتاتور در مرز سقوط را یکسره می کرد، می شد با اغماض از کنار آن گذشت و به نوعی برای این دخالت خارجی عناوینی چون ” مداخله بشر دوستانه ” یا امثالهم جعل کرد ، اما دخالت نیمه جان و بی ضرب و شور ناتو در لیبی نه تنها  ضربه ای جدی به قدرت قذافی وارد نساخت بلکه در مقابل با زیر سوال بردن مشروعیت شورش انقلابیون لیبی علیه دیکتاتورشان اقدامات آنها را زیر علامت سوال بزرگی  برد !

دورنمای رخداد

 

بنابراین درس هایی که ناتو می تواند از مداخله خود در بحران لیبی گرفته باشد را می توان در چند محور خلاصه کرد:

 

1- نخستین درس برای ناتو از بحران لیبی این است که این سازمان هنوز آمادگی کافی برای اعمال زور در بحران های بین المللی به ویژه در مناطق خارج از حوزه سنتی خود ( قاره اروپا) را ندارد . ناتو پس از گذشت بیش از یک ماه از آغاز شورش های انقلابی در لیبی وارد عمل شد ، در برخی عملیات های انجام شده اشتباهات فاحشی داشت به گونه ای که به جای حمله به نیروهای قذافی اشتباها نیروهای عادی و یا حتی انقلابیون لیبی را هدف قرار داد و در نهایت اینکه اختلافات اعضای این سازمان بر سر نحوه مداخله نظامی ، ماموریت های محوله و مسایلی از این دست عملیات نظامی این پیمان امنیتی – نظامی در لیبی را تحت تاثیر قرار داد. این نشانه ها همگی حاکی از عدم آمادگی ناتو برای ورود به حل بحران های بین المللی در خارج  از قاره اروپا است .

 

2- بحران لیبی نشان داد که هنوز هاضمه نظام بین المللی برای هضم لقمه ای بزرگ به نام ” مداخله نظامی بشر دوستانه ” آمادگی ندارد. به نظر می رسد غالب جو بین المللی با حمله نظامی ناتو با عنوان مداخلات بشر دوستانه به دیگر کشورها مساعد نیست و ظاهرا هنوز اصول حقوق بین الملل سنتی مبنی بر محترم بودن حاکمیت کشورها و اصل عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها با وجود انتقادات جدی که بر آن وارد است ، به عنوان اصول خلل ناپذیر در روابط بین المللی مطرح است .

با توجه به اینکه کنشگران اصلی در روابط بین المللی دولت ها هستند و نه ملت ها ، از این رو دولت ها در تصمیم گیری های بین المللی ملاحظات کلان خود را در نظر می گیرند و به طور سنتی مصون ماندن از تعرض دیگر دولت ها یکی از دغدغه های اصلی واحدهای ملی در نظام بین المللی است و از این رو دولت ها به ویژه دولت هایی که قدرت های متوسط به پایین هستند ، در زمینه شایع شدن اصل مداخله نظامی با عنوان ” مداخله بشر دوستانه ” نگرانی ها و دغدغه های جدی دارند و شایع شدن و مشروعیت یافتن اقدامات نظامی ناتو در اقصی نقاط جهان به عنوان مداخله بشر دوستانه را تهدیدی برای منافع و امنیت راهبردی خود می دانند ، چه آنکه مداخله بشر دوستانه می تواند تفسیرهای موسع یافته و در آینده به عنوان مفهومی عام بر مصادیق متنوع و مختلفی انطباق داده شود که در این صورت دولت هایی با قدرت متوسط و کوچک از تیر رس عملیات و تهاجم مشروع عوامل خارجی از جمله ناتو در امان نخواهند بود.

 

3- دخالت خارجی اشکال گوناگونی دارد و حالت نظامی یکی از اشکال دخالت خارجی است . اعضای ناتو شاید پس از تجربه لیبی این درس را گرفته باشند که بهتر بود و بهتر است از راه های دیگری حل بحران لیبی را بیازمایند . اعمال تحریم های ” هدفمند وکشنده ” یکی از این راه ها است و محاصره همه جانبه دریایی یکی دیگر از این راه هاست که الزاما با مداخله نظامی مرز بندی دارد ، بنابراین با به بن بست کشیده شدن عملیات نظامی علیه قذافی آزمودن راه حل های سیاسی برای بحران لیبی محتمل ترین گزینه ممکن به نظر می رسد .

 

به طور کلی و در جمع بندی موضوع باید به این نکته اشاره کرد که  تصمیم گیرندگان اصلی ناتو پس از مداخله نظامی در لیبی باید متوجه باشند که اقدام آنها ضمن اینکه ضعف های بنیادین این پیمان را به معرض نمایش جهانی گذاشت ، بیش از آنکه دستاوردی ملموس داشته باشد ( لا اقل تا کنون ) تاثیراتی مخرب در زمینه حل بحران لیبی داشته است و در واقع کلاف بحران لیبی را به هم پیچیده تر و گره آن را ناگشودنی تر کرده است و حالا و با مداخله نظامی ناتو تنها راه خروج آبرومندانه این سازمان از بحران لیبی ، خلع معمر قذافی از قدرت است و خلع قذافی از قدرت تنها نتیجه ای است که می تواند اعتبار ناتو را حفظ کند و در غیر این صورت و در صورت مورد توجه قرار دادن راه حل های سیاسی که متضمن بقای قذافی در قدرت باشد ، باید اذعان کرد که ناتو در یکی دیگر از ماموریت های مدیریت بحران بین المللی شکست خورده است و دکترین تبدیل ناتو به ” پلیس جهانی ” هنوز تا زمان تحقق خود فاصله زیادی دارد.

 

 

 

 

 

 

 

Share