June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, قطر, گفتگو

قطر و انتقال آرام قدرت از امیر به ولیعهد شیخ تمیم -گفتگو با دکتر حسن هانی زاده کارشناس مسائل عربی

نگارش در June 24, 2013 – 4:52 am
قطر و انتقال آرام قدرت از امیر به ولیعهد شیخ تمیم  -گفتگو با دکتر حسن هانی زاده  کارشناس مسائل عربی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

قطر کشوری است با حدود 2 میلیون نفر جمعیت و درآمدهای سرشار نفت و گاز و تلاش هایی برای سرمایه گذاری در فوتبال، سیاست، انرژی، املاک و فروشگاه های بزرگ در اروپا و حتی حق وتوی روسیه در قبال تحولات سوریه کرده است. اما در یک ماه گذشته خبرهایی مبنی بر انتقال قدرت از «شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی»، امیر قطر، به فرزند 33 ساله اش «شیخ تمیم بن حمد» منتشر شد و به نظر میرسد “حمد بن خلیفه آل ثانی” برای تحویل قدرت به ولیعهد (تمیم بن حمد) مصمم و در خصوص تغییرات گسترده نیز جدی است. تمیم فرزند امیر فعلی قطر متولد سال 1980 و دومین پسر وی از همسرش “موزه بنت ناصر المسند” است. وی اکنون معاون فرمانده نیروهای مسلح و رئیس کمیته المپیک قطر است. در همین راستا برای کنکاش بیشتر در مورد احتمال انتقال قدرت در قطر گفتگویی با دکتر حسن هانی زاده کارشناس مسائل عربی داشته ایم:

واژگان کلیدی: انتقال قدرت در قطر، انتقال قدرت از امیر قطر به ولیعهد، انتقال قدرت از امیر قطر به ولیعهد، انتقال قدرت از حمد  به شیخ تمیم، انتقال آرام قدرت در قطر، احتمال کودتا در قطر

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در یک ماه گذشته خبرهایی مبنی بر انتقال قدرت از «شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی»، امیر قطر، به فرزند جوانش «شیخ تمیم بن حمد»، منتشر شده است.  چه عامل و یا عواملی در انتقال قدرت نقش دارند؟

بافت سیاسی قطر به گونه ای است که از چهل سال گذشته تاکنون خانواده آل ثانی تمام ابزارهای قدرت را در اختیار داشته است. معمولا به دلیل اینکه این کشور کشوری ثروتمند است انتقال قدرت در این کشور همراه با نوعی فشار و قدرت بوده است. همه کسانی که در چهل سال گذشته به قدرت رسیده و روی کار آمده اند به نوعی با کمک غرب و امریکا و با بهره گیری از ابزارهای قدرت توانسته پست های سیاسی را در اختیار گیرند.  شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی در طول سالهای گذشته از راه استفاده از کودتا پدر خود خلیفه بن حمد را کنار گذاشته و خود قدرت را در اختیار گرفته بود. اما به نظر میرسد از ده سال پیش به این سو به دلیل بیماری جسمی ( وی با کلیه ای پیوندی زندگی میکند) دچار نارسایی است و اکنون بیماری اش افزایش یافته است، لذا تلاش کرده است  قدرت را به گونه ای سیال و آرام به فرزند خود تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی واگذار کند. اکنون هم شرایط  جسمانی امیر قطر به گونه ای است که فرزندش قدرت را در دست گیرد. یعنی در شرایط کنونی این موضوع در مدار بحث  خانواده آل ثانی است و همه آنها نسبت به ضرورت انتقال قدرت از امیر قطر اتفاق نظر دارند، اما برخی از شخصیت های درجه نخست نظام سیاسی قطر مانند شیخ حمد بن جاسم آل ثانی نخست وزیر و وزیر خاجه قطر با انتقال قدرت به شیخ تمیم بن حمد مخالفت کرده اند. در این حال به نظر میرسد پشت پرده انتقال قدرت امریکا و انگلیس قرار گرفته و تلاش می کنند که چهره ای جوانتر و فعال تر قدرت در قطر را بدست گیرد. چرا که وضعیت جسمی امیر قطر اجازه ادامه کار  به وی نمی دهد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: حمد بن جاسم، یکی از متهمان اصلی کودتای ناکام چند ماه قبل قطر است و پسر عموی حمد بن خلیفه آل ثانی از سال 1992 وزیر خارجه و از سال 2007 نخست وزیر قطر است. در رقابت های درون خانوداگی قطر حمد بن جاسم بن جبر روابط نزدیکی با اخوان دارد. در این حال آیا ممکن است حمد بن جاسم با استفاده از موقعیت‌هایی اقدام به کودتا نموده و حکومت قطر را در دست گیرد؟

شیخ شیخ حمد بن جاسم جزو شخصیت های رده دوم ساختار قدرت حکومتی قطر است و خانواده حمد بویژه همسر امیر قطر یا شیخ موزه در حقیقت نقش پشت پرده هدایت قدرت و جریان سازی های سیاسی در کشور را به عهده دارند. آنها تلاش میکنند تا شیخ تمیم قدرت را در دست گیرد. بنابراین به نظر نمی رسد که شیخ حمد بن جاسم نخست وزیر و وزیر امور خارجه در کودتای قبلی نقشی داشته باشد. البته گفته میشود که نیروهای مسلح قطر تلاش داشته اند که دست به کودتا زنند که  خنثی شده است. اما از آنجایی که شیخ بن حمد بن جاسم بعد از امیر قطر و ولی عهد قطر در رده سوم است به نظر می رسد چنین اخباری در مورد احتمال کودتا درست نباشد. چرا که هر چند شیخ حمد بن جاسم مخالف به قدرت رسیدن شیخ تمیم است، اما در عین حال همه ابزارهای در دست وی برای تغییر ساختار نیست.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: بنا به برخی گزارش ها شیخ تمیم، ولیعهد قطر تسلیم برخی مسئولیت های کشوری را در دوحه آغاز کرده است که مقدمه آغاز پادشاهی کل کشور است. در این حال گفته می شود تصفیه کامل قطر از اندیشه های اخوانی در صدر دستورالعمل او قرار دارد. آیا میتوان گفت شیخ تمیم تحولی شگرف در سیاست داخلی و خارجی قطر به وجود خواهد آورد؟

شیخ تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی جوان فرزند چهارم حمد امیر قطر است و تحصیلات نظامی و آکادمیک خود را در دانشکده سلطنتی انگلیس گذارانده است. وی گرایشات فکری شدیدی به غرب و امریکا دارد. طبیعتا وی معتقد به دادن آزادی های فردی و اجتماعی به مردم قطر است و تلاش میکند تا دولتی مدرن بر اساس ساختارها و نگرش های غربی با نیروهای غربی ایجاد کند. هر چند به نظر نمیرسد این امر با توجه بافت قبیله ای قطر با واقعیت های موجود قطر همخوانی داشته باشد، اما تلقی و تفکر شیخ تمیم این است که نخست با امریکا و غرب و حتی اسرائیل رابطه آشکار و علنی برقرار کند و در عین حال هم به آزادی های فردی و  اجتماعی احترام گذارد. در عین حال هم قطر در سیاست خارجی نباید در برخی از مسائل  سیاسی که فراتر از اندازه قطر است دخالتی داشته باشد. در واقع شیخ تمیم اساسا با دخالت قطر در مسائل سوریه مخالف است و اگر وی قدرت را در دست گیرد طبیعتا اختلاف نظر شدیدی میان دستگاه حاکمیت قطر به وجود خواهد آمد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: این تصور وجود دارد که با قدرت رسیدن تمیم، وزیر خارجه و نخست وزیر کنونی قطر پست های خود را از دست خواهد. در این حال در نگاه به جنگ قدرت در بین شاهزادگان آل ثانی در هرم کنونی قدرت در قطر چه جناحی نقش برتر را  ایفا میکند؟

سه جناح در رقابت های داخلی قدرت در قطر نقش دارند. نخست خانواده شیخ حمد امیر قطر که مرکب از چهار فرزند وی و همسر وی موزه به عنوان بانوی اول دربار است. در دره دوم شیخ بن حمد بن جاسم آل خلیفه ( که در حقیقت یکی  از عمو زادگان امیر قطر است) وی پست نخست وزیری و وزارت خارجه را به عهده دارد و تقریبا در رده دوم قدرت به شمار میرود و نقش فعالی در  شکل دهی سیاست خارجی قطر به عهده دارد. جناح و جریان سوم نیروهای مسلح هستند. در حقیقت فرماندهی نیروهای مسلح و ریاست ستاد و وزارت دفاع به عهده خانواده آل ثانی است. در این حال هر چند سه جریان در قطر با همدیگر در رقابت  حاضرند، اما خانواده شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی ابزار های قدرت بویژه نیروهای امنیتی را در اختیار دارند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: قطر به عنوان کشور خواهان تغییر در کشورهای عربی، خود به علت اجرا نکردن تغییرات و اصلاحات، با انتقادهای بسیاری روبرو است. آیا روند انتقال قدرت می تواند اعتراضات داخلی را آرام و موجب ایجاد اصلاحات قانونی گردد؟

در واقع اکنون وضعت قطر به گونه ای است که هر رده ای که قدرت در قطر را در دست گیرد تلاش میکند که به گونه ای اصلاحاتی را در ساختار قبیله ای حاکمیت قطر ایجاد کند. در گذشته شیخ خلیفه بن حمد یعنی پدر امیر کنونی قطر نگرشی کاملا سنتی به قطر داشت و قطر همواره زیر چتر  عربستان قرار داشت. بعد از کودتای شیخ حمد بر ضد پدر خود تقریبا قطر نقش بارزتر و فعالی را از نظر سیاسی در شورای همکاری خلیج فارس، اتحادیه عرب و کنفرانس اسلامی برعهده گرفت. در سالهای گذشته هم در مسائل لیبی، مصر و سوریه نقشی کاملا پررنگ ایفا کرده است . لذا اکنون اگر قدرت به شیخ تمیم منتقل گردد با توجه به نگرش های غربی و تفکرات وی تلاش میکند ضمن انجام داخلی و نقش بیشتر به پارلمان به نوعی قدرت سیاسی قطر را باسازی کند. نباید فراموش کرد که قطر با توجه به جمعیت اندک خود یعنی نزدیک به دو میلیون نفر با نیرویها خارجی و ششصد هزار جمعیت قطری با درآمدی سالانه 120 میلیارد دلار ثروتمند ترین کشور منطقه است. به همین دلیل قطر به عنوان کشوری تاثیر گذار همواره نقش فرادستی در مسائل جهان عرب ایفا میکند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شیخ حمد در سال 1995توسط کودتا بر علیه پدرش به قدرت رسیده است .اکنون نوع نگاه بازیگران بیرونی به روند انتقال قدرت و کودتای احتمالی و جنگ قدرت در قطر چیست؟

 آمریکا، به خاطر حفظ پایگاه بزرگ ش در قطر همواره نسبت به هر گونه تحول در قطر حساس هست. همه نقش هایی که که خانوده آل ثانی ایفا می کنند در حقیقت با اشاره و اجازه امریکا است حتی در کودتاهایی که صورت گرفته است دست امریکای ها در آن مشهود است. به همین دلیل امریکایی ها بعد از امیر قطرکه دچار بیماری است متوجه شیخ تمیم شده اند با اینکه حمد امیر قطر فرزندان دیگری هم دارد و تمیم فرزند چهارم است امریکایی ها روی تمیم دقت کرده و تصور میکنند تمیم شایسته ترین فرزند امیر قطر است و هم میتواند منافع امریکا را حفظ کند وهم جایگاه  قطر را ارتقا بخشد. علاوه بر بازیگران فرامنطقه ای امریکا،  انگلیس، اتحادپه اروپا و عربستان هم تلاش میکنند جدا از کاهش نقش قطر در اتحادیه عرب با مهار قطر مانع از ایفای نقش پررنگ تر قطر نسبت به ریاض باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شما روند انتقال قدرت در قطر را آرام پیش بینی میکنید؟

همه خانواده آل ثانی قدرت را در اختیار دارند. به نظر میرسد انتقال قدرت در قطر آرام صورت خواهد گرفت و امریکاییها و غرب این روند را مدیریت خواهند کرد. قطر جدا از وجود پایگاه بزرگ در منطقه نقش پمپ بنزین نیروی دریایی امریکا تقلی میشود. همچنین با توجه به نقش مهم قطر برای امریکایی ها آنان روند انتقال قدرت را نظاره کرده و اجازه بروز خشونت در قطر و درگیری بین جناح های داخلی را نخواهند داد.

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share