آذر ۱۴, ۱۴۰۰ – ۹:۴۳ ب.ظ |

کارشناس ارشد مسائل ترکیه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حزب  جمهوریخواه خلق  ، اولین حزب جامع سیاسی در جمهوری نوین ترکیه است  که در نهم سپتامبر سال ۱۹۲۳ .م، توسط ژنرال( پاشا)‌ مصطفی کمال ، ملقب به …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

فشار بر مالکی برای کناره گیری و گزینه های فرارو -گفتگو با دکتر صباح زنگنه کارشناس مسائل خاورمیانه

نگارش در خرداد ۲۰, ۱۳۹۱ – ۹:۴۶ ب.ظ
فشار بر مالکی برای کناره گیری و گزینه های فرارو  -گفتگو با دکتر صباح زنگنه  کارشناس مسائل خاورمیانه
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین الملی مطالعات صلح – IPSC


شرایط سیاسی موجود و اختلافات بین گروه های و جریان ها در عراق به گونه ای است که به نگاه بسیاری از زمان خروج نیروهای نظامی آمریکا از این کشور بی‌سابقه بوده است. در این بین اکنون بحث کناره گیری و یا حتی برکناری مالکی از موضوعات مهم مورد توجه جریان های سیاسی عراق بدل شده است . در این بین برای واکاوی بیشتر رویکرد گروه های گوناگون نسبت به مالکی و آینده فراروی تغییرات در  عراق به گفتگویی با دکتر صباح زنگنه کارشناس مسائل خاورمیانه پرداخته ایم:

واژگان کلیدی: عراق ، مالکی، جعفری، نخست وزیر، کناره گیری،


مرکز بین المللی مطالعات صلح: مقتدی صدر، رهبر جریان صدر عراق اخیرا از نوری المالکی، نخست‌ وزیر این کشور خواسته تا هر چه سریعتر استعفای خود را تقدیم کند. علل این رویکرد صدر چگونه مورد بررسی شما است؟

اختلاف نظرهایی که بین جریان صدری ها و بویژه رهبر این جریان جناب آقای مقتدی صدر با دولت بروز کرده است بیشتر معلول  شرایط متفاوت داخلی و خارجی عراق امروزه است. از یک سو بحث نخست وزیری یک موضوع مشخص در قانون اساسی عراق و حق مجموعه بزرگ دارای کرسیهای بیشتر در پارلمان عراق است ( آقای مالکی هم دارای این ویژگی هست) از سوی دیگر اینکه اتفاق نظری بین مجموعه احزاب شیعی (که شامل چندین حزب و تشکل است) به منظور تداوم نخست وزیری مالکی وجود دارد یا نه موضوع دیگری است. اکنون باید گفت اتفاق نظری برای تداوم نخست وزیری مالکی وجود ندارد، اما نباید این موضوع اعلام عمومی و مطرح شود. یعنی نیاز  مجموعه احزاب شیعی به دستور کار و منشوری است تا در داخل مجموعه شیعی هماهنگی هایی را به وجود آورند.  


مرکز بین المللی مطالعات صلح: دلایل و خواسته های جریان صدر برای کناره گیری دولت مالکی چیست؟

شاید دلایلی که بیان میگردد با دلایل واقعی متفاوت باشد. آنچه برای برای کناره گیری مالکی مد نظر است در  حقیقت بعد از طرح به دادگاه کشاندن  طارق الهاشمی مطرح شده است. در این بین به دنبال افشای اقدامات الهاشمی و گروه وی در ترورها  افراد دیگری هم ممکن است در این  مساله مطرح گردند ، لذا بلافاصله بعد از طرح قضیه طارق الهاشمی احزاب مختلف به ویژه العراقیه و یکی از احزاب کردی مساله سلب اعتماد و کنار گذاشتن مالکی را مطرح کردند. در این میان  فضای مغشوشی به وجود آمده است. این فضا از یک سری اهداف اعلام شده و اعلام نشده برخوردار است که اهداف اعلام نشده آن بیشتر است. یعنی همانند کوه یخی است که زیر آب مخفی مانده است.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: این اهداف اعلام نشده بر چه محوری استوار است؟

به نظر میرسد متوقف کردن تعقیب طارق الهاشمی و افراد دیگری که ممکن است دست در  ترور و ریختن خون بی گناهان دارند در این زمینه مشهود تر است.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: آیا جریان صدر  و  مقتدی صدر به دنبال نخست وزیری آقای جعفری است ؟

آنان از ابتدا جعفری را بر مالکی ترجیح می دادند، لذا آنان تمایل به نخست وزیری آقای جعفری دارند و گزینه اصلی و جایگزین جریان صدر به احتمال بسیار آقای جعفری است. اما این موضوع  قابل طرح به صورت علنی  نیست و باید گفت آیا توافقی در مجموعه شیعه برای کناره گیری مالکی به و جود امده است و یا نه؟ در این حال مسائل در عراق امروزه تا حدی سیال و روان است که حتی معاون نخست وزیر هم علیه  نخست وزیر سخن میگوید و همچنان هم در پست خود باقی می مانند.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه مجلس اعلای اسلامی عراق نسبت به تداوم یا استعفای آقای مالکی در عراق چیست؟

مجلس اعلام و جریان حکیم از ابتدا نامزدی برای پست نخست وزیری داشتند و این موضوع هم موضوع قابل انکاری نیست. یعنی حق هر کدام از گروه های تشکیل دهنده ائتلاف ملی یا همپیمانی است که نامزد خود را برای نخست وزیری داشته باشد . در این حال اکنون نیز  مجلس اعلا تمایل به کناره گیری و استعفای دولت مالکی دارد و علل این  امر از سوی مجلس اعلا را می توان  خروج از بن بست سیاسی فعلی دانست.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط موجود نگاه کرد ها به استعفای آقای مالکی چیست؟

در واقع تعدادای از  احزاب و  همچنین کردها مایلند که مالکی کناه گیری کند.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به حمایثت بخشی از لیست العراقیه از نخست وزیری مالکی اکنون العراقیه چه  رویکردی در قبال تداوم یا کناره گیری مالکی دارد؟

شاید بخشی از العراقیه احساس می کند که در شرایطی که ممکن است پیش آید به منافع آنان نزدیک نباشد، لذا بخشی از العراقیه خواستار تدوام نخست وزیری مالکی است. چنانچه العراقیه سفید خواهان این امر  است. در این بین با توجه به انشقاق در جریان العراقیه تعدادی از آنها  میل به خروج و کناره گیری مالکی دارند و تعدادی هم نظر به حفظ وی هم دارند .


مرکز بین المللی مطالعات صلح: رویکرد کنونی مالکی به کناره گیری از نخست وزیری چیست؟

این بستگی به این دارد که ائتلاف مهم شیعیان و یا همپیمانی به چنین نتیجه ای رسد . یعنی در  صورتی که ائتلاف هم پیمانی رای به استعفا دولت مالکی و  نخست وزیری وی دهد او به چنین کاری دست خواهد زد. در این حال با توجه به اینکه اکثریت پارلمان در دست گروه همپیمانی است برای این گروه مهم است.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع رویکردهای العراقیه، کرد ها و  سایر جریانهای عراق تا چه حدی میتوان گفت دولت مالکی در آستانه برکناری قرار گرفته است؟

این شرایط اکنون مطرح است، اما باید گفت گفت که تشکل مهمتر یا هم پیمانی عراق می تواند هدایت رویدادها در عراق را به دست گیرد و سمت و سوی رویدادها را مشخص کند.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: چه عوامل و متغیر های مهمی در  برکناری و یا تدوام قدرت دولت مالکی تاثیر گذار است؟

در واقع متغیرهایی داخلی و خارجی در کناره گیری و یا تداوم قدرت مالکی در  عراق نقش دارند . متغیرهای داخلی بر حول این محور استوار است که اگر گروه و جریانهای ائتلاف همپیمانی ملی بتوانند امور را منسجم کرده و سخنان و مواضع شان در چارچوب های هماهنگ شده و زیر چتر ائتلاف بیان کنند دولت مالکی هم به راه خود ادامه خواهد داد.  در مقابل متغیرهای بیرونی برای کناره گیری مالکی و گرایش برخی از احزاب کوچک عراقی در فشار به دولت مالکی بی تاثیر نیست (مانند فشار کشور های عربی مثل عربستان و برخی از کشورهای دیگر مانند ترکیه ). در این بین اگر این فشارها برداشته شود  این احزاب و گروه ها هم به  همکاری خود با دولت عراق ادامه خواهند داد و دولت مالکی هم  کناره گیری و  یا برکنار نخواهد شد.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: موضع کنونی رئیس جمهوری عراق نسبت به مالکی در شرایط کنونی چیست؟

در واقع اگر رئیس جمهور عراق بخواهد بنا به قانون اساسی عراق  عمل کند ناگزیر است ببیند که درخواست گننندگان رای عدم اعتماد نخست وزیر یا خواستاران کناره گیری دولت مالکی به چه حدی است و آیا به حد نصاب مشخص در قانون اساسی خواهد رسید یا نه ؟ در این حال اگر نمایندگان و خواستاران  برکناری یا استعفای مالکی به حد نصاب رسد بی شک رئیس جمهور هم موظف است این موضوع را مورد پیگیری قرار دهد.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: در صورت استعفای آقای مالکی مهمترین نامزدهای ائتلاف همپیمانی ملی عراق برای نخست وزیری آینده عراق چه کسانی هستند؟

در واقع باید از میان دو گزینه آقای دکتر جعفری و عادل عبدالمهدی نام برد. با توجه به موقعیت هر یک از این دو نامزد آقای جعفری دارای اکثریت حامی و هوادار بیشتری در بین  ائتلاف همپیمانی ملی عراق دارد. با توجه به روند کنونی عبدالمهدی دارای و ضعیت مطلوبی نسبت به جعفری ندارد. یعنی دارای هواداران کمتری در بین  نیروهای ائتلاف همپیمانی عراق است .


مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه العراقیه و  ائتلاف کردستانی به دو شخص  جعفری و  عبدالمهدی در صورت کناره گیری مالکی چگونه است ؟

در واقع رویکرد کرد ها و جربان العراقیه در تعیین نخست وزیری آینده عراق در صورت کناره گیری آقای مالکی چندان  تعیین کننده نیست ، اما در شرایط کنونی کردها نسبت به آقای جعفری به آقای عبدالمهدی نزدیک تر هستند و العراقیه هم بیشتر به سوی عادل عبدالمهدی گرایش دارد تا آقای جعفری.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: می توان  نوعی چانه زنی و مذاکرات بین  مالکی و جناح های عراقی برای دادن امتیازات بیشتر و  حفظ قدرت  متصور شد ؟

با توجه به نوع مذاکرات قبلی و … امتیازات تقریبا تعیین شده است. یعنی تعداد وزیران، استانداران و… برای هر گروه (چه تعداد کرسی در پارلمان دارد و چه تعدادی از قدرت را در دولت و سایر بخش های اجرایی داراست) مشخص است. بنابراین ممکن است برای معاونان وزیران و نخست وزیران یا رئیس جمهور افراد بیشتری را معرفی کنند و یا در موضوعات فدرالی و بودجه های فدرالی وارد چانه زنی بیشتری کنند .


مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه کنونی آقای دکتر جعفری به عنوان مهمترین رقیب و  نامزد مطرح برای جایگزینی  آقای مالکی چیست ؟

از آنجا که آقای جعفری قبلا نخست وزیر عراق بوده است. وی اکنون نیز می تواند دوباره مطرح گردد و حتی نخست وزیر گردد. در این حال با وجود آنکه وی دارای موقعیت محوری در تشکیل همپیمانی ملی و نوعی ریش سفیدی و مرتبه برای حل مشکلات این ائتلاف در  عراق را عهده دار است در جایگاه اجرایی هم می تواند وارد گردد و عراق را از این مرحله عبور دهد.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: دولت مالکی تا چه حدی ممکن است به راه خود ادامه دهد؟

به نظر میرسد اگر شرایط امروزی عراق را با در نظرداشت متغیرهای گوناگون مورد توجه قرار دهیم می توانیم شانس شصت درصدی را برای  تداوم دولت مالکی متصور باشیم.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: نگاه امریکای ها به حفظ و یا برکناری دولت مالکی چیست؟

در واقع امریکای در عراق به دنبال منافع خود هستند و اگر منافع این کشور مورد تعرض قرار نگیرد  بعید است به اختلافات داخلی عراق  چندان توجه داشته باشد و به آن دامن زند و خود را در عراق دچار آینده ای مبهم کنند.


مرکز بین المللی مطالعات صلح: نامزدهای جایگزین مالکی برای نخست وزیر چه توانایی در اقتدار مالکی خواهند داشت؟

 در واقع  هر کدام از  دو گزینه مطرح برای جایگزینی دولت مالکی دارای توانایی های خاصی است و در زمینه ای قویتر و کارآمد تر هستند و  ممکن است در زمینه دیگری به توانایی  مالکی نباشند. به هر حال باید گفت با توجه به اینکه پیگیری امور در عراق به گونه ای ائتلافی است سخن تمام  ائتلاف های عراقی باید مد نظر قرارگیرد و نتیجه این دیدگاه ها حاکم گردد.


 مرکز بین المللی مطالعات صلح: در صورت برکناری دولت مالکی و یا کناره گیری وی میتوان تغییراتی در موقعیت و سیاست خارجی عراق در منطقه مد نظر قرارداد ؟

من بعید می دانم در جایگاه عراق در منطقه و نگاه این کشور تغییراتی به وجود آید.  چرا که کشور هایی که با عراق رویکرد غیر دوستانه و یا دشمنی دارند تا زمانی که نخست وزیر عراق از گروه اکثریت یا شیعه  عراق انتخاب گردد همچنان به رویکرد خود در قبال عراق ادامه میدهند و تغییری در مواضع خود در  رابطه با عراق به وجود نمی آورند . ( چنانچه به طور شاخص موضع گیری ترکیه و یا عربستان به افراد در عراق بر نمیگردد بلکه به کل سیاست ها و  مجموعه تغییرات استراتژیک و راهبردی که در عراق رخ داده است برمیگردد) در این بین هرچند شاید بتوان تغییر لحنی را در صورت کناهر گیری مالکی نسبت به عراق در در نظرداشت اما در سیاست های تغییری دیده نخواهد شد. گذشته از این نیز  نمیتوان در  سیاست خارجی عراق در منطقه و همچنین رابطه با ایران و امریکا تغییراتی را شاهد بود.


Share