خرداد ۲۵, ۱۴۰۰ – ۸:۱۳ ق.ظ |

فاطمه خادم شیرازی
پژوهشگر و مدرس دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح -IPSC

تصویب بودجه دفاعی ۷۱۵ میلیارد دلاری آمریکا با افزایش ۱.۷ درصدی در آمار ۲۰۲۱ با هدف تداوم رقابت و به احتمال قوی رودررویی جدیدی بین …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آمریکا, مقالات, مقالات تحلیلی

سیاست سکان بریده و بی­بادبان اوباما در ارتباط با روسیه و چین

نگارش در آذر ۹, ۱۳۹۱ – ۷:۲۶ ق.ظ
سیاست سکان بریده و بی­بادبان  اوباما در ارتباط با روسیه و چین
Share

سمیه پسندیده

 مرکز بین­ المللی مطالعات صلح – IPSC

 

مقدمه

روسیه و چین قدرتهای ریویزیونیستی هستند که به منظور تامین برخی منافع خود در پی تغییر نظام جهانی می­باشند. هر دو کشور نسبت به قوانین و نظامی که بر اساس ماهیت خود برای اشاعه لیبرالیسم سیاسی و اقتصادی مساعد و مناسب هستند تا حدودی خصمانه بر خورد می­نمایند، و در راستای از بین بردن آن قدم بر می­دارند. حال در این مورد، دولت اوباما به گمان خود و البته به صورت غیر موثر، از نظم لیبرال جهانی که توسط قربانیان عظیم آمریکا ساخته شده است محافظت می­کند. اکنون چین بر روی تضعیف اتحاد واشنگتن که چندین دهه پیش در آسیا ایجاد کرده بود کار می­کند، و خود مدعی قدرت مسلط در این منطقه است. ساخت و ساز نظامی بر علیه تایوان همچنان در چین ادامه دارد (حتی در زمانی که روابط میان پکن و تایپه دوستانه بود) و توازن نظامی در تنگه را که مدتهاست به ثبات در آسیا کمک می­کند، برهم می­زند. نوسازی نیروهای استراتژیک در چین، چتر هسته­ای ایالات متحده را که تحت حمایت آن ژاپن، کره جنوبی و دیگر کشورها از ساخت سلاح هسته­ای صرف نظر کرده­اند، را تهدید می­نماید. روسیه نیز به نوبه خود تلاش می­نماید تا دوباره جمهوریهای شوروی سابق را تحت سرپرستی کرملین درآورد، و اغلب با استفاده از منابع انرژی خود برای دستیابی به این هدف تلاش می­نماید. چین و روسیه به عنوان مهمترین رقبای ایالات متحده در جهان به شمار می­آیند، که در طی دوره اول ریاست جمهوری اوباما کاخ سفید سیاست موفقیت­آمیزی در قبال این دو قدرت شرقی نداشت. در نوشتار پیش روی سیاست ایالات متحده در قبال روسیه و چین مورد بررسی قرار می­گیرد.

واژگان کلید: ایالات متحده- روسیه- چین- سیاست خارجی- اوباما

تحلیل مسئله

یکی از ابتکارات کلیدی سیاست خارجی ولادیمیر پوتین ایجاد اتحادیه اوراسیایی است که در نظر دارد تا از آن به عنوان یک جایگزین اقتصادی و سیاسی در رقابت با اتحادیه اروپایی از آن بهره جوید. علاوه بر آن تغییرات اخیر در ساختار سازمان پیمان امنیت جمعی نشان می­دهد که تلاشهای روسیه برای یکپارچه­سازی به مراتب فراتر از چارچوب همکاریهای اقتصادی است، و شامل بخشی نظامی که به منظور محدود کردن ارتباط میان همسایگان روسیه و غرب است.

با این حال مسکو و پکن در راس سازمان همکاریهای شانگهای قرار گرفتند تا توسط آن از نفوذ ایالات متحده به آسیای مرکزی جلوگیری به عمل آوردند. بنابراین با توجه به این شباهت­ها، احتمالا جای تعجب نیست که در آغاز دوره ریاست جمهوری باراک اوباما دولت وی از رویکرد مشابه در قبال این دو قدرت استفاده نمود. سال 2009 در مسکو اوباما با همتای روس خود دیمیتری مدودیف در یک کنفرانس مطبوعاتی شرکت نمود و در آن به توصیف سیاست «بازسازی مجدد»(ری ست) دولت آمریکا پرداخت: «من و رییس جمهور مدودیف در این نظر با هم توافق داریم که روابط میان روسیه و ایالات متحده از عدم پویایی رنج می­برد.  ما تصمیم گرفته­ایم که روابط میان روسیه و آمریکا را از نو راه اندازی نماییم، تا در آن امکان همکاری موثر در زمینه­های منافع مشترک بیشتر باشد. امروز کمتر از شش ماه از آغاز چنین همکاری گذشته است. ما دقیقا همان چیزی را انجام می­دهیم که ما را در جهت اهدافمان به جلو می­برد، و همواره راه برای پیشرفت ما باز است…»

چند ماه بعد، معاون وزیر سابق امور خارجه، جیمز استاینبرگ[1]، در یک کنفرانس خبری مشابه درباره سیاست «اقناع استراتژیک» در ارتباط با چین توضیح داد: «سیاست «اقناع استراتژیک» بر اساس اصول بنیادی و البته به صورت ضمنی معامله شد. ما و متحدان ما باید به روشنی تفهیم نمایند که آماده استقبال از ظهور چین به عنوان یک کشور مرفه و قدرت موفق هستند. چین باید دیگر کشورهای جهان را متقاعد نماید که توسعه و افزایش نقش آن در جهان موجب عدم امنیت و آسیب به دیگر کشورهای جهان نخواهد شد…در سیاست اقناع استراتژیک باید به دنبال راهی برای اجرای اولین مرحله برنامه و طرح منافع مشترک بود و همزمان منابع بی اعتمادی سیاسی، نظامی و اقتصادی را از میان برداریم.

«بازسازی» و «اقناع استراتژیک» بر اساس یک ایده مشترک شکل گرفته­اند: که قدرتهای بزرگ، منافع بنیادی و گاهی مشترک دارندو به همین دلیل هم باید منافع و روابط مشترک خود را در مرکز توجه قرار دهند و نه منافع متضاد خود را…»

جالب است که سیاستهای واشنگتن در قبال روسیه و چین در سال 2010 هر کدام راه جداگانه خود را پیمود، و بر ایالات متحده روشن شد طرح «اقناع استراتژیک» یک طرح بی پایه و اساس بوده است. در دو سال اول دولت اوباما پکن نمی­توانست و نمی­خواست که در آن قرارداد ضمنی سهم خود را کامل نماید، و در واقع تبدیل به یک پدیده دست نیافتی برای دستهای دراز شده آمریکا گشته  بود. پکن، اوباما را در شرایط پیچیده قرار داد، این کشور به حمایت خود از پیونگ یانگ حتی پس از آنکه کره شمالی در سال 2009 اقدام به انجام آزمایش هسته­ای نمود، ادامه داد، کشتی متعلق به کره جنوبی در سال 2010 را غرق نمود و منجر به مرگ 46 نفر انسان گردید. و در همان سال جزیره «ایون پیانگ»[2]را گلوله باران نمود و دوتن از تفنگداران دریایی و دو تن از افراد غیر نظامی کشته شدند. زمانیکه ایالات متحده و کره جنوبی با اجرای مانور نظامی دریایی خواستند این اقدام را تلافی نمایند، چین حضور کشتیهای نظامی آمریکا را در دریای زرد به تندی پاسخ داد و اعلام نمود که با اجرای این مانور نظامی در آتش زندگی خواهند کرد.

در حالیکه دولت آمریکا به سیاستهای خود در ارتباط با چین این اجازه را داده بود تا تنها طبق شرایط دیکته شده پیش رود، برای تنظیم مجدد روابط با روسیه پی برد که مانند فردی غریق به تخته چوبی چسبیده است. رفتار روسیه نیز چیزی کمتر از رفتار چین نبود، و کرملین در عرصه بین­المللی که اغلب همانند تاندم پشت سر چین در حرکت است، نشان داد در تمام مناطقی که هنوز اثری از آن به جای مانده است، راه خود را خواهد رفت و باحضور هرگونه قدرت مخالفت خواهد کرد. مسکو سه بار اقدام به وتو قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره سوریه نمود، نسبت به تحریم­ها بر علیه سوریه هشدار جدی داد، و داستان مشابه­ای نیز در ارتباط با ایران وجود دارد.

هنگامی که اوباما مجموعه­ای از امتیازات مختلف شامل سیستم دفاع موشکی و کنترل تسلیحات را به روسیه داد و سپس اقدام به تحویل سلاح و همکاری نظامی با گرجستان نمود، کرملین به دور چهارم تحریم­های شورای امنیت بر علیه ایران رای موافق داد. اما اکنون اعلام کرده است که تحریم­های بین­المللی تمام توان و قوای خود را به مصرف رسانده است، بنابراین تلاش مشترک ایالات متحده و آمریکا به منظور کاهش صادرات نفت ایران را محکوم می­نماید. در همین حال، فرمانده نظامی روسیه، ایالات متحده و ناتو را تهدید می­نماید که اگر کرملین تضمین محکمی از سوی آمریکا در قبال سیستم سپر دفاع موشکی دریافت ننماید، شاهد برخود قهری از سوی مسکو خواهد بود.

 

دورنمای مسئله

علی­رغم وجود برخی رفتارها از سوی روسیه چه در عرصه سیاست داخلی و چه در سیاست خارجی، ایالات متحده سیاست «بازسازی مجدد» (ری ست) را مثبت ارزیابی کرد. اما به چه دلیل اوباما دوباره این سیاست را مورد تمجید قرار داد، در حالیکه دولت به وضوح این انتخاب را نادرست می­داند؟ بیش از سه سال است که اوباما و مایکل فک فال مشاور ارشد وی سیاست بازسازی مجدد را یکی از دستاوردهای مهم سیاست خارجی آمریکا می­دانند. چرا که معتقدند؛ اگر چه این سیاست به استناد رفتارهای روسیه عملا ناموفق شناخته شده است، اما در مقایسه با سیاست « اقناع استراتژیک» چین حداقل در حد سخن ادامه داشته است و بنابراین آن را یک دستاورد مهم می­دانند. اگرچه سیاست «بازسازی مجدد» و سیاست «اقناع استراتژیک» به صورت ریشه­ای تفاوتهایی با یکدیگر دارند اما از طرفی در ریشه اشتراکاتی با یکدیگر دارند، و اینکه هر دو خالی، بی محتوا و بی معنی هستند.

تمام این مسائل حاکی از آن است که سیاست خارجی بارک اوباما دارای مشکلات جدی است، و همانطور که سناتور مک کین گفته بود، اوباما تفاوت میان تاکتیک و استراتژیک را نمی­داند. چهار سال از ریاست جمهوری اوباما گذشت و اکنون وارد دوره جدیدی از آن شد و کماکان این انتقاد مک کین در امور خارجه ایالات متحده مشاهده می­شود. عدم تدوین چشم اندار بلند مدت توسط اوباما ریشه در عدم تمایل آمریکا دارد و یا در ناتوانی آن به هر حال سیاست سکان بریده و بی­بادبان اوباما را توضیح می­دهد. مسکو و پکن بر روی عملی­سازی مفاهیم ویژه خود در دنیای بین­الملل کار می­کنند، و احتمالا این دو قدرت آسیایی در عرصه رقابت با آمریکا پیروز خواهند شد.



[1] – James Steinberg

[2] -Yeonpyeong

Share