June 28, 2022 – 4:16 am | Comments Off on بررسی وضعیت و آینده بحران در اوکراین، اهداف روسیه و سناریوهای پیش رو

معصومه محمدی
پژوهشگر روابط بین الملل
مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc
حمله نظامی روسیه در اوکراین، یک رویداد تاریخی و جهانی است که نشان‌دهنده آخرین اقدام مدعی هژمون جهانی پس از جنگ سرد و آغازگر دورانی جدید در …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » بحرين, عراق, مقالات, مقالات تحلیلی

سردی روابط عراق با بحرین و فشار العراقیه و نگاه جریان های شیعی – گفتگو با دکتر رضا امیری مقدم کارشناس مسائل عراق

نگارش در May 23, 2013 – 8:27 pm
سردی روابط عراق با بحرین و فشار العراقیه و نگاه جریان های شیعی  – گفتگو با دکتر رضا امیری مقدم  کارشناس مسائل عراق
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

با آغاز تحولات و رخدادهای بهار عربی در بحرین روابط این کشور با عراق مورد توجه بیشتری قرار گرفته است .چرا که  از یک سو دولت بحرین اتهام هایی را در مورد دخالت دولت و یا شخصیت های عراقی در مسائل بحرین مورد اشاره قرارداده و از سویی هم دولت عراق تلاش کرده تا با رویکردهایی از قبیل توجه به مذاکره و حفظ روابط با منامه به تحولات بحرین بنگرد. در این راستا برای بررسی بیشتر روابط عراق و بحرین و نگاه جریان های عراقی به آن گفتگویی با دکتر رضا امیری مقدم کارشناس مسائل عراق داشته ایم:

واژگان کلیدی: روابط عراق با بحرین، روابط منامه و بغداد، رویکردعراق در مسائل بحرین، نقش عراق در  بحرین، نگاه جریان های عراقی به مسائل بحرین

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در نگاهی مقایسه ای در دو سال گذشته رویکرد بغداد در مورد مسائل سوریه چه تفاوتی با نگاه به بحرین داشته است؟

نگاه عراق به مسائل بین المللی داخل و منطقه ای نشات گرفته از چهار دیدگاه است. نخست دیدگاه رسمی دولت و حکومت عراق ،دوم دیدگاه اهل سنت، سوم کردها و چهار شیعیان عراق است. هر کدام از این چهار دیدگاه بر اساس منافع و مصالح گروهی و حزبی خود نسبت به مسائل منطقه ای و بین المللی موضع گیری می کنند و این امر در سیاست خارجی عراق تاثیر گذار است. به گونه طبیعی حکومت حالتی بیطرفی در مورد سوریه در پیش گرفت و نه حاضر شد با کشورها مخالف اسد همراه گردد و نه در کنار مخالفان یا دولت قرار گرفت. اهل سنت و احزاب سیاسی شناخته شده این جریان هم به گونه طبیعی در کنار کشورهای مخالفان سوریه قرار گرفتند. یعنی جدا از نوع کمک به مخالفان سوریه از نظر تفکری در کنار مخالفان بودند. کردها حالتی بینابینی داشته اند و تلاش کرده اند بیشتر برای کردهای سوریه امتیاز کسب کنند تا آنها آسیبی نبینند. یعنی کردها مماشات با دو طرف را در سوریه در پیش گرفتند. البته بعد از قدرت گرفتن القاعده ای ها و جبهه النصره تا حدی از آنان ترسیدند. بیشتر گروه ها و احزاب شیعه عراق هم به گونه طبیعی مخالف جنگ و ناامنی در سوریه هستند و آن را توطئه خارجی دانستند. بنابراین رویکرد بیشتر گروه های شیعه حمایت از دولت سوریه در مقابل تهاجم خارجی مرکب از کشورهای منطقه و .. بود. در این حال این چهار جریان در مورد مساله بحرین هم مواضع خود را داشتند. کردها در نگاه به بحرین این امر را مساله خود نمی دانستند، در حالی که مساله سوریه را امری مربوط به خود می دانستند. همچنین شاید کردها در نگاه به بحرین از این امر به عنوان اهرمی در نزدیک کردن خود به کشورهای عربی بهره گرفتند. چنانچه در فرمول یک شرکت کردند و هیئت های عربی و بحرینی را پذیرفتند و از این امر در نزدیک کردن خود به کشورهای عربی بهره بردند. یعنی کردها نشان دادند که نه تنها با مخالفان بحرینی نیستیم، بلکه با حکومت بحرین هم مشکلی نداریم. گذشته از این اهل سنت هم در رویکرد مقابل بغداد قرار گرفتند و تلاش کردند مساله بحرین را مشکل شیعی- سنی و موضوعی فرقه ای جلوه دهند. در این حال عموم شیعیان عراقی مردم مظلوم بحرین را مورد حمایت قرار دادند. دولت بغداد هم حداقل از نظر موضع گیری سیاسی تا حدی متمایل تر نسبت به مخالفان بحرینی بود تا مخالفان سوریه . چرا که دولت بغداد بر این نظر است که مخالفان بحرینی مخالفت مسالمت آمیز دارند، دست به سلاح نبرده و مطالبات آنها حداقلی بوده و بر انتخابات آزاد و هر نفر یک رای اتکا دارند. بنابراین دولت مرکزی عراق با حدی از فاصله با مراجع تقلید، مردم و گرو های شیعه حامی قیام و انقلاب مردم بحرین بوده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا «مقتدا صدر» رهبر جریان صدر از طرفدارانش خواست بود تا پس از نماز جماعت، با برگزاری تظاهرات، خواستار بسته شدن فوری و بدون تاخیر سفارت بحرین در عراق شد. نگاه جریان های شیعه عراقی نسبت به رخدادهای انقلابی بحرین چگونه است؟

جریان های شیعه اعم از مرجعیت و گروههای شیعه قیام و انقلاب مردم بحرین را مظلوم دانسته و از حقوق آنها دفاع میکنند، اما مشی گروههای شیعه عراقی تا حدی در این موضوع با هم فرق دارد. مثلا جریان صدر در تحولات عراق مشی تندتری نسبت به مجلس اعلا، حزب الدعوه، ائتلاف قانون دارد. در این حال تشکیلات های مذهبی و روحانی عراق نسبت به دولت عراق هم به صورت واقع تر، تندروتر  و شفاف تری از انقلاب مردم بحرین حمایت کرده اند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ایاد علاوی ” رهبر فهرست العراقیه از موضع دولت عراق در قبال بحرین و حمایت از مردم این کشور ناراضی است. آیا العراقیه از رویکرد بغداد در نگاه به رخدادهای بحرین ناراضی است؟

بله. آنها حتی فشارهایی را نیز بر دولت عراق در مورد رویکرد دولت عراق نسبت به تحولات بحرین ابراز کرده اند. حتی این مطرح بوده که دولت عراق در مورد مساله بحرین دخالت کرده است. به گونه ای که اگر فشار العراقیه در مورد سیاست خارجی عراق در  بحران بحرین نبود دولت عراق در مساله بحرین فعالیت بیشتری به نفع انقلابیون و مردم بحرین میکرد. العراقیه با فشار بر دولت  عراق می خواهد که بغداد در مساله بحرین بی طرف باشد و یا جانب حکومت را بگیرد. چنانچه حکومت عراق هم تاکنون رابطه خود را با دولت بحرین قطع نکرده است و رابطه ای عادی هم داشته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: دولت بحرین به عراق اتهام می زند که در امور داخلی این کشور دخالت می کند و از شیعیان حمایت می کند. موضع بغداد در این باره چه ارتباطی با موضع ایران در مساله بحرین دارد ؟

موضع بغداد مانند موضع جمهوری اسلامی ایران در مورد بحرین است. آنها هر چند کمکی نظامی، سیاسی و مالی به مخالفان نکرده اند، اما با توجه به سرکوب انقلابیون و مخالفان با موضعی منفی به دولت بحرین می نگرند. یعنی هر  چند از نظر تبلیغاتی و رسانه ای حمایت از انقلابیون وجود داشته و کتمانی نیز نشده است، اما همه گروه های بازرسی و حقیقت یاب نتوانسته اند ثابت کنند که ایران یا عراق به عنوان دولتی مستقل در مساله بحرین دخالت دارند. چنانچه اخیرا هم سفیر انگلیس در بحرین اشاره کرد که دلیلی وجود ندارد که ایران و یا عراق در بحرین دخالت مستقیم داشته است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح:  احمد چلبی رهبر کنگره ملی ضمن اعلام حمایت از ملت بحرین و اقدامات صورت گرفته از سوی عراقی ها همچون برپایی تظاهرات و ابراز همبستگی با مردم بحرین گفت: ما در عراق یک کمیته مردمی برای حمایت از ملت بحرین تشکیل داده ایم. گذشته از این نیز در دو سال گذشته اخباری در مورد نقش گروه های فدائی صدام در سرکوب مخالفان بحرینی منتشر شده است. در این حال آینده رویکرد عراق در مورد بحرین به چه متغیرهایی بستگی دارد؟

این امر بسته به چند مساله دارد. دولت بحرین چه واکنش مثبتی نسبت به مردم بحرین نشان دهد. اگر دولت بحرین باز هم  نسبت به مرجعیت دینی حمله کنند و آنها را مورد هتک حرکت قرار دهند دولت عراق، مراجع تقلید و حوزه ای علمیه در عراق  نقش اساسی در حمله به این مساله خواهند داشت. در این بین دولت عراق هم باید نماینده واقعی مردم عراق باشد و نمی تواند نسبت به هتک حرمت به مراجع دینی ساکت باشد. در این حال هر چه برخوردهای  دولت بحرین خشونت آمیز تر باشد باید توقع داشت  که  کشورهای دارای اکثریت شیعه فشارهای بیشتری  به دولت  بحرین داشته باشند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مالکی اخیرا گفته که روابط ما دولت های حوزه خلیج  فارس به استثنای قطر همچنان برقرار است … روابط ما با بحرین خوب است و عراق در امور داخلی بحرین دخالت نمی کند. اگر پیش از این نیز می خواستیم در این مسئله وارد شویم با تمایل برادران بحرینی و برای حل مشکلاتشان بوده است. آینده نگاه بغداد به مساله بحرین چیست؟

شورای همکاری خلیج فارس بعد از صدام برخورد مثبتی با دولت عراق نداشته است. جدا از کویت که دولت عراق برخلاف رژیم گذشته مرزها را با آن به رسمیت شناخت بقیه کشورهای خلیج فارسی بویژه بحرین و عربستان برخورد مثبتی با دولت عراق نداشته اند. در این حال به نظر من بیشتر مشکل شورای همکاری خلیج فارس با عراق ساختار داخلی عراق است تا نوع رویکرد عراق در مورد بحرین. یعنی بحرین هم پارامتری است که به رویکرد منفی کشورهای شورای همکاری خلیج فارسی نسبت به عراق اضافه میگردد. گذشته از این به از آنجا که بحرین گرفتار مشکلات داخلی خود است توان نقش آفرینی و دخالت در امور عراق را همچون قطر ندارد.  به نظر میرسد که تنش در روابط بغداد و بحرین گسترده تر نگردد، اما رابطه گرم و پویایی هم نخواهد بود. یعنی از رابطه کویت و عراق بسیار پایین تر و سرد تر  خواهد بود اما  به سطح تنش در رابطه قطر و عراق  نمیرسد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نوع روابط الوفاق با جریانهای شیعه عراقی بغداد می تواند نقش میانجی گرانه ای در مورد مساله بحرین بر عهده گیرد؟

 دولت بحرین به دنبال حل مسله نیست و گر نه همه سطوح عراقی این آمادگی را دارند که به حل و فصل مسائل عراق کمک کنند. همچنین دولت بحرین از خود اختیاری ندارد و راه حلی هم در مورد امتیاز دادن به مخالفان را مد نظر ندارد. در این حال اگر بحرین حقوق مخالفان را از جمله هر نفر یک رای را بپذیرد گروههای عراقی بویژه مجلس اعلا که گروهی معتدل تر هم هست می تواند نقش خوبی را در حل مساله ایفا کند.

 

گفتگو از: فرزاد رمضانی بونش

 

Share