مهر ۳, ۱۴۰۰ – ۵:۵۲ ق.ظ |

دکتر گلناز سعیدی
عضو هیأت  علمی دانشگاه پیام نور
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

چکیده
مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان در کشور افغانستان همواره با فراز و نشیب‌های زیادی روبرو بوده است. جنگ‌های خونین در عرصه افغانستان، نتوانست بن بست های …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, تركيه, خاورمیانه, گفتگو

روابط ایران و ترکیه، رقابت یا همکاری؟ گفتگو با سیامک کاکایی

نگارش در بهمن ۲۸, ۱۳۹۲ – ۲:۲۶ ق.ظ
روابط ایران و  ترکیه، رقابت یا همکاری؟  گفتگو با سیامک کاکایی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح -IPSC

رجب طیب اردوغان اخیرا در راس هیاتی بلند پایه به تهران آمد و مورد استقبال مقامات کشورمان قرار گرفت. از نگاه بسیاری سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران می‌تواند آغازگر دور جدیدی در روابط تهران-استانبول در دولت جدید ایران باشد. روابطی که در سالهای اخیر با نوسان هایی همراه بوده است. در واقع سیاست های آنکارا طی سال های گذشته به خصوص در تحولات سوریه باعث از میان رفتن اعتماد میان آنکارا و ایران شده است. در این حال با توجه به کاهش تنش در حوزه روابط دو کشور و سفر اخیر اردوغان به تهران گفتگویی با سیامک کاکایی انجام داده ایم.

 واژگان کلیدی: روابط ایران و  ترکیه، رقابت ایران و  ترکیه، چالش های روابط  ایران و  ترکیه، همکاری های ایران و  ترکیه

مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی روابط ایران و  ترکیه دارای چند بعد اهمیت است؟

از نگاه ترکیه و رفت آمدهای مقامات ایران و ترکیه ای در سطح عالی نشان دهنده اراده سیاسی دو کشور برای توسعه روابط است  سفر اردوغان به تهران  و انجام توافقاتی که بیشتر سیری اقتصادی داشته بیانگر این تاکید است که ایران و ترکیه در مسیر همکاریها سرمایه گذاری و تجارت حرکت می کنند. چنانچه بحث از سی میلیارد دلار مبادله تجاری وجود دارد و چشم اندازی برای  افزایش این مناسبات مبنی بر ظرفیت های دو کشور تعریف شده است. در ماه های گذشته ما شاهد شکلی از بازبینی در دیپلماسی ترکیه در قبال همسایگانی چون ایران و عراق بوده ایم و پیش بینی میگردد این روابط در مسیر بهبود بیشتری بویژه در بخش اقتصاد حرکت کند.  البته مذاکرات در عرصه سیاسی در نگاه هایی که دو کشور در حوزه مسائل منطقه ای دارند بی تاثیر نخواهد بود.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به سفر اردوغان به تهران پس از اختلاف نظرهای یک ساله اخیر نگاهی داشته باشیم چه عوامل  داخلی، منطقه ای و بین المللی موجب شده  که  نگاه ترکیه به ایران منعطف تر شود؟

  به نظر میرسد چند دسته از عوامل در این سطح موثر بوده است. نخست روابط ترکیه با همسایه خود سوریه  که در  دو سال اخیر  دستخوش کشمکش عمیقی شده و به دلیل نگاه براندازانه ترکیه به سوریه موجب  تفاوت در دیدگاه های منطقه ای ترکیه با ایران هم شده است. در این حال چون چارچوب کلی  که ترکیه در مورد سوریه به فرجام مورد نظر آنکارا نرسید ترکیه از ایجاد اجماع بین اللمللی در مورد سوریه حمایت میکند. اوضاع در داخل ترکیه هم نسبت به سیاست ترکیه در سوریه بی تاثیر نبود و منجر بر ایجاد نه نوعی عقب نشینی یا تغییر اساسی در ترکیه بلکه نوعی سکون در دیپلماسی ترکیه  نسبت به  سوریه شد . این امر از  مسائلی است که نگاه بازیگران دیگر در مورد سوریه را هم مورد توجه قرار میدهد. مساله سوم سیاست خارجی ترکیه در خاورمیانه و  اهداف بلند پروازانه ای که در آغاز انقلاب های عربی داشت و تحولات در مصر و تحولات بعدی به  فرجام لازم نرسید و این نگرش در سیاست خارجی ترکیه ایجاد شد که این سیاست دچار نوعی بن بست شده است و لذا نوعی بازگشت به صحنه دیپلماسی و تغییر مورد نیاز بود تا تغییری ایجاد گردد.  مساله دیگر ایران بود. یعنی تغییر دولت در ایران اگر چه عامل عمده و اساسی   محسوب نمیشود و سیاست خارجی ایران تغییر اساسی نکرده است ما در نوع خود تغییراتی را ایجاد کرده است. عرصه داخلی ترکیه هم  در یک سال اخیر سال پر تنشی بوده است .تظاهراتی که در سال گذشه بزگزار شد و  بحران مالی و  پرونده فساد در این کشور  موجب شد  مطالبات داخلی نسبت به دولت افزایش پیدا کند و بر تغییر سیاست خارجی تاثیر گذارد. مخالفان و احزاب مخالف  سیاست خارجی ترکیه را به نقد کشیده اند. در واقع مجموعه این عوامل سبب شده است تا با توجه به در پیش بودن  انتخابات در ترکیه   این کشور به تجدید روابط با  همسایگان و ایران به عنوان بازیگری بین المللی برآید.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: از نگاه برخی سفر اردوغان به تهران در زمانی صورت می گیرد که شرایط سیاسی، اقتصادی و امنیتی ترکیه به هیچ وجه به سود اردوغان و حزب عدالت و توسعه نیست. اهداف داخلی اردوغان و حزب عدالت و توسعه در ترکیه شرایط سیاسی، اجتماعی ترکیه از سفر اردوغان به تهران چگونه است؟

در واقع دولت ترکیه تلاش کرده  تا سطوح  چالش در روابط منطقه ای  خود را در آستانه انتخابات را کاهش دهد و  فرونشستن سطوح چالشی منجر به کاهش انتقاد از سوی مخالفان خواهد شد. اردوغان هم نیم نگاهی به انتخابات ریاست جمهوری دارد و  تلاش میکند نشان دهد سیاست خارجی فعالی دارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به چهار ضلع قدرت منطقه ای در خاورمیانه یعنی ایران، ترکیه، عربستان و مصر نگاهی داشته باشیم روابط ایران  و ترکیه با قطب های دیگر منطقه ای با تحولاتی همراه بوده است. در این حال آیا این سفر می تواند موجب ایجاد نوعی قطب بندی جدید در سطح منطقه ای یا آغاز دور جدیدی از رقابت های منطقه ای در  خاورمیانه باشد؟

نه به این شکل صورت نمی پذیرد. نگاه ترکیه به ایران مبتنی بر نگاهی استراتژیک بوده است و تاکید اوغلو در  این برقراری روابط پایدار بوده است. در این حال در موضوع قطب بندی ها نه به شکل آشکارتر ولی نافرجامی در دیپلماسی ترکیه در منطقه بر بازگشت این کشور به تنظیم روابط با ایران بی تاثیر نبوده است به دلیل آنکه افزوده چالشها  و  افزایش کشورهای دوست به کشورهای غیر دوست به نفع دیپلماسی ترکیه  در مسیر انتخابات نخواهد بود.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: ایران بعد از روسیه دومین منبع وارداتی گاز ترکیه می باشد. حجم مبادلات تجاری ایران و ترکیه در سال جاری  20 میلیارد دلار بود و بنا به گفته مقامات سیاسی دو کشور این میزان تا سال 2015  به 30 میلیارد دلار افزایش خواهد یافت. از این رو به نظر می رسد روابط آنکارا-تهران به رغم اختلاف نظر سیاسی دو کشور در موضوعات مختلف به خصوص تحولات جاری سوریه همچنان به دلیل منافع مشترک اقتصادی ادامه یابد. در این حال آیا میتوان گفت مهمترین مولفه کنونی روابط مولفه اقتصاد است؟

 ایران و ترکیه اقتضائات همسایگی داشته و این اقتضائات حکم میکند که روابط پایداری داشته باشند. لذا ما شاهد فراز و فرود در روابط ایران و ترکیه نیستیم. در یک دهه اخیر ما شاهد صعود روابط اقتصادی بوده ایم.  از سوی دیگر در  سایه توسعه مناسبات در آینده نزدیک ما شاهد سفر  روحانی به ترکیه  خواهیم بود که میتواند به تنظیم بهتر روابط دو کشور بیانجامد. این فضا دو کشور را به سمت رایزنی بیشتر حتی در مورد مسائل منطقه ای سوق میدهند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چشم انداز پیش روی روابط آنکارا- تهران چگونه است؟

در عرصه اقتصادی تاکید بر گسترش وجود دارد و توافقات مناسبی صورت گرفته است. چرا که این امر نیازی دو طرفه است و روند رشد را طی کرده و خواهد کرد. در حوزه منطقه ای سیاست  ایران و ترکیه همسان و همسو نیست لذا اختلاف نظر و  اختلاف رویه  همچنان  در مورد نگاه به خاورمیانه وجود دارد.  از سوی دیگر تاکیدی در مورد ملاحضات به نگاه کشور دیگر وجود دارد و این امر موجب شده تا  چشم انداز روابط دو کشور بهتر باشد.

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

Share