آذر ۴, ۱۴۰۰ – ۹:۱۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

همگرایی، وضعیتی است که در آن، گروه‎ها، سازمان‎ها، نهادها یا کشورها، برای حفظ منافع جمعی، به همکاری گسترده با یکدیگر بپردازند و به سوی نوعی وحدت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خلیج فارس, گفتگو

دولت منصور هادی و چالشهای فراروی یمن -گفتگو با جعفر قناد باشی کارشناس مسائل یمن

نگارش در مهر ۱۵, ۱۳۹۱ – ۸:۲۸ ب.ظ
دولت منصور هادی و چالشهای فراروی یمن    -گفتگو با جعفر قناد باشی  کارشناس مسائل یمن
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

نتیجه نشست های شورای امنیت سازمان ملل متحد در بررسی اوضاع یمن ابراز نگرانی از تلاش های جاری برای تضعیف فرآیند انتقال قدرت بود. امری که با حمایت از دولت ‘عبد ربه منصور هادی’ رییس جمهوری این کشور، تکمیل شد. در این حال هنوز چالشها و ناامنی های موجود در این کشور هر روز گوشه ای از یمن را با خرابی ها و ویرانی های جدید مواجه می کند. در این راستا برای بررسی بیشتر وضعیت سیاسی این کشور و چشم انداز آینده آن گفتگویی با جعفر قناد باشی کارشناس مسائل یمن داشته ایم:

واژگان کلیدی: یمن، منصورهادی، مخالفان، امریکا، چالشها، ثبات 

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: پیتر ویتیگ سفیر آلمان و رییس دوره ای شورای امنیت گفته است: شورا خواستار آغاز یک گفت و گوی فوری ملی جامع است تا شالوده های یک یمن باثبات و متحد ریخته شود. در  این حال مهمترین چالشهای کنونی یمن برای دستیابی به ثبات و اتحاد چیست؟

شاید مهمترین چالش آن باشد که خواسته های اساسی مردم برای تغییر نظام هنوز تغییر صورت نگرفته است. یعنی مردم در یمن همانند مصر و لیبی شعار سرنگونی نظام را سردادند و خواستار برپایی نظامی جدید بودند، اما با توجه به اصلاحات صوری صورت گرفته هر چند مهره هایی مانند عبداله صالح از صحنه سیاسی کنار رفته اند، اما هنوز مهره هایی اصلی در قدرت حاضرند و نظام در واقع فرونپاشیده است و مناسبات گذشته هم همچنان مناسبات قبلی است. در عرصه سیاست خارجی هم مردم نسبت به همکاریهای یمن با قدرت های بزرگ و برخی قدرت های منطقه اعتراض داشتند، اما همچنان سیاست خارجی تغییر یافته است و حتی پیوندها با قدرت های منطقه ای و غربی گسترش هم یافته است. به علاوه در عرصه امور داخلی هم مردم خواستار آن بودند که گرایشهای قبیله ای در ارتش ساختار سیاسی حرف نخست را نزند و اولویت بندی ها برای بگارگیری نیروها بر اساس قبایل اصلی نباشد، اما همچنان ساختار پیشین باقی مانده است. در عرصه رفاهی هم دولت اقدام چشم گیری برای بهره برداری از توانایی ها همچون توریسم و.. انجام نداده و در  عرصه آزادی بیان و.. هم همچنان فضا بسته است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: تلاش برخی گروه ها برای تداوم تظاهرات انقلابی در یمن با تلاش دولت موقت برای تشکیل کمیته تحقیق درباره نقض حقوق بشر در دوران انقلاب همراه شده است. در این حال نگاه مخالفان به دولت کنونی چیست؟

واقعیت این است که احزاب و شخصیتهایی که در عرصه سیاسی در این کشور حضور دارند هیچ یک از احزاب فراگیر که در  بین همه مردم نفوذ داشته و یا پایگاه اجتماع گسترده ای داشته باشند نیستند. به علاوه یعنی گروه های زیادی از قدرت کنار مانده اند گروه هایی که حتی نام خاصی هم ندارند. مانند جنبش جوانان و.. این گروه ها مخالف روند موجود هستند و نظر به ادامه شرایط گذشته در کشور دارند لذا برگفتگو و انتخابات در کشور تاکید دارند. گفتگویی که مورد تایید شورای امنیت نیز هست. یعنی تاکید شورای امنیت تاکید بر آغاز مذاکرات گسترده است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به اینکه اعضای مجلس یمن طی بیانیه ای مخالفت خود را با هرگونه حضور نظامی خارجی ها در این کشور اعلام کرده اند علت حضور نیروهای آمریکایی و حملات گاه و بیگاه هواپیماهای بی سرنشین به مناطق مختلف یمن  چیست؟

 امریکایی ها دو نگاه مختلف را به یمن دارند. نخست کوشش میکنند که از تشکیل دولتی که گرایش های ضد غربی داشته باشند جلوگیری کنند. چرا که هر گونه دولت مردمی نوعی گریش ضد غربی هم خواهد داشت، لذا امریکای ها از تشکیل دولتی مبتنی برخواست مردم نگران هستند و به انواع روشها از این امر جلوگیری می کنند. دوم در بعد دیگری امریکایی ها نگاهی کلان تر هم دارند. یعنی احساس میکنند که تنگه باب المندب یکی از نقاط مسلط بر یمن است و هر گونه دولت مردمی در یمن این تنگه را در معرض خطر قرار خواهد داد. چنانچه از گذشته هم تلاش میشد که به نوعی در این منطقه حضور یابند. همچنین حفاظت از منافع اسرائیل و حفظ امنیت انرژی هم در این منطقه مهم است. یعنی هر گونه حضور در دریای سرخ توسط دولتهای مخالف با اسرائیل مخالف منافع امریکا است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: علی سالم البیض، رئیس جمهوری سابق یمن مجددا با صدور بیانیه‌ای خواستار تشکیل کشور یمن جنوبی در آینده ای نزدیک شده است. در این حال اگر نگاهی به نقش جدایی خواهان جنوبی در روند نا امنی داشته باشیم این نقش تا چه اندازه مهم است؟

از زمان تشکیل یمن واحد همواره  پتانسیل جدایی یمن جنوبی وجود داشته است. این امر به دلیل ترکیب قومی متفاوت مورد نظر بوده است. با با رفتن علی عبداله صالح از قدت گروه های جنوبی امید بیشتری به جدایی یافتند. بویژه که از  طرف دولت صنعا هیچ امتیازی به جنوبی ها داده نشده است. در این حال با توجه به اینکه دولت جنوبی پیشین یمن چپگرا بوده و این دولت گروه ها اکنون جایگاهی در جهان ندارند غربی ها تنها در صورتی که اسلام تبدیل به نیرویی قوی در  ساختار سیاسی یمن گردد حاضر به همکاری با چپهای گذشته و جدایی خواه جنوبی هستند.. در این صورت آنان از گروه های چپ برای سرکوب گروه های اسلامی بهره می گیرند. هر چند اکنون نیز برخی از کشورهای غربی در حال دامن زدن به شکاف های قومی، زبانی و  مذهبی در این کشور نیز هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: شکاف های مذهبی و قومی تا چه حدی در شرایط کنونی یمن افزایش یافته است؟

 مذهبی عامل واگرایی عمده ای در یمن نبوده است، آنچه که بیشتر در واگرایی ها و ناامنی ها نقش داشته گرایش های قبیله ای بوده که عامل جدایی و… بوده است. مذهبی یمنی ها 60 در صد سنی و چهل درصد شیعه زیدی است. در این حال هیچ گاه درگیری این مذهبی در این کشور وجود نداشته است. در دوران صالح هم این تنش بین ارتش و زیدیها بود نه سنی ها با زیدیان حوثی. شیعیان حوثی ها در گذشته حکومت را در دست داشته اند و در نیم قرن گذشته عملا هیچ گاه در قالب حزب سیاسی در صحنه سیاسی حاضر نشده اند. اکنون آنان بیشتر رویکردی فرهنگی داشته هر چند در ساختار سیاسی کنونی کمترین نقش را داشته و یا کنار گذاشته اند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش کنونی عربستان و کشورهای عضو شورای همکاری خیلج‌فارس در تحولات یمن چگونه است؟

 شورای همکاری خلیج فارس در گذشته شروع به مداخلاتی در یمن کرده است که هیچ گونه ارتباطی به این شورا نداشته است. یعنی نوع نگاه به یمن ارتباطی به نقش شورا در منطقه نداشت، اما وارد عرصه ای شد تا نظام سیاسی یمن را حفظ کند. یعنی با به کارگیری اهرم پول، اسلحه و ارتش بر ضد مخالفان یمنی تلاش داشته است رویکرد خود را به پیش برد. این رویکرد در واقع تلاش شورا برای حفظ خود هم تلقی میشود. چرا که سران شورای همکاری نگران انقلاب هایی هستند که با انقلاب یمن اوج گیرد و نوعی هم افزایی انقلابی در منطقه شورای همکاری خلیج فارس رخ دهد لذا از پیروزی انقلاب یمن جلوگیری کردند. در این حال اکنون مردم هم از نقش آنها خوشحال نیستند و مخالف نقش شورا در یمن هستند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش قدرت هایی غربی در حمایت از دولت کنونی منصور هادی تا چه اندازه است ؟

 آقای منصور هادی نشان داده است که هم میتواند به خوبی با غربی ها کارکرده و هم اعتماد غربی ها را جلب کند. چنانچه در سفر گذشته آقای هادی به امریکا وی تلاش کرد در جمع بنیادهای امریکایی ( که با وزارت خارجه این کشور مرتبط هستند) ارتباط خوبی برقرار کند. در این بین سخنرانی وی در بنیاد ویلسون بیانگر آن بود که هادی درصدد کسب حمایت های غربی هاست و تاکنون نیز حمایت متحدان غربی منطقه را هم بدست آورده است. در واقع منصور به دلیل ناتوانی در عرصه داخلی توجه زیادی به قدرت های منطقه ای و  غربی دارد امری که مخالفتهای بسیاری را در داخل را برانگیخته است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهم ترین جناح ها و احزاب مهم یمن در داخل چه گروه هایی هستند؟

در دوران سخت مبارز با صالح  دیدار مشترک تشکیل یافت. یعنی احزاب و جریانهای مخالف تشکل دیدار مشترک را به وجود آوردند که اکنون این تشکل به نوعی به بازی گرفته شده است. این شاید مهمترین ائتلاف حزبی در این کشور بود. در این حال باید توجه داشت که احزاب یمنی احزابی فراگیر نبوده و عواملی مانند قبیله، پراکندگی، سابقه جدایی جنوب از شمال و جدایی مذهبی حزبی باعث شده است تا عملا حزبی فراگیر در کشور وجود نداشته باشد. گذشته از این نیز شورای ملی یمن هر چند ایجاد شده است، اما در  حال دگردیسی است. گذشته از این جوانان یمنی و محافل مذهبی هم در این کشور نفوذ ویژه ای دارند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش کنونی گروه های میانه رو و اسلام گرای سنی همچون گروه اخوان المسلمین یمن در  فضای سیاسی یمن چیست؟

اخوان هر چند در بسیاری از کشورهای عربی شاخه هایی داشته است، اما تاکنون در یمن جایگاهی نداشته است. لذا گروهی همچون اخوان المسلمین یمن تاکنون برجسته نبوده است و در معادلات سیاسی دو ساله گذشته نقشی نداشته است چنانچه از اخوان در این کشور به عنوان تشکیلاتی منسجم و حتی رسمی خبری نشیده ایم. اخیرا نام اخوان المسلمین یمن به میان آمده است اما این گروه ناشناخته است مگر اینکه تشکیلات خود را گسترش دهد .

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با توجه به نقش دولت منصور هادی آینده سیاسی این کشور به چه سویی سمت خواهد یافت؟

 در کوتاه مدت دولت هادی و ساختار سیاسی تلاش کرده است خود را تثبیت کند و همه ابزارهای باقی ماندن در قدرت را فراهم کند. چنانچه با تصفیه ارتش دوستان علی عبداله صالح را کنار گذارد و به نوعی هم به رضایت عمومی مردم توجه داشته باشد و هم به کمک گیری از عربستان به رفاه نسبی مردم نگاهی داشته باشد و ارتباطات خود را با کشورهای خارجی گسترش دهد. اما در میان مدت این ساختار به سرانجامی نخواهد رسید، چرا که مردم خواستار تغییر نظام بوده اند و مشکلات مردم هم همچنان باقی است. در این حال عدم توجه به خواسته مردم و نبود توانایی در حل مشکلات مردم توسط دولت باعث خواهد شده دنیای غرب افق روشنی برای تغییرات مثبت به نفع خود را شاهد نباشد چرا که نشانه ای موفقیت مردم از هم اکنون هویدا شده است.

 

 

Share