آذر ۴, ۱۴۰۰ – ۹:۱۶ ق.ظ |

مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC

همگرایی، وضعیتی است که در آن، گروه‎ها، سازمان‎ها، نهادها یا کشورها، برای حفظ منافع جمعی، به همکاری گسترده با یکدیگر بپردازند و به سوی نوعی وحدت …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » ايران, خاورمیانه, سوریه, عراق, گفتگو, وقایع

خط لوله گازی دوستی، از چالش امنیت تا مشارکت ایران، عراق و سوریه در آن – گفتگو با دکتر نرسی قربان کارشناس حوزه انرژی

نگارش در فروردین ۱۸, ۱۳۹۲ – ۱:۱۸ ق.ظ
خط لوله گازی دوستی، از چالش امنیت تا مشارکت ایران، عراق و سوریه در آن  – گفتگو با دکتر نرسی قربان  کارشناس حوزه انرژی
Share

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

هر چند خط لوله گاز دوستی و یا آنچه در گذشته به آن پرشین، اسلامی و… می گفتند پیشینه ای چند ساله دارد، و سه کشور ایران و عراق و سوریه در این مورد توافقها داشته اند، اما با صدور بیانیه وزارت نفت عراق و موافقت این کشور با انتقال گاز طبیعی ایران از طریق خاک این کشور به سوریه گام دیگری در جهت به واقعیت پیوستن آرزو های ایران برای صادرات گاز به اتحادیه اروپا برداشته شد. گامی که هر چند تا به واقعیت پیوستن فاصله بسیار دارد ولی می تواند باعث افزایش پتانسیل و قدرت دیپلماسی گازی ایران شود. در این راستا نیز برای بررسی موانع و دشواری های موجود و آینده اجرای این خط لوله و تاثیرات گوناگون امنیتی اقتصادی وسیاسی این طرح بر روی ایران به سراغ گفتگویی با دکتر نرسی قربان کارشناس انرژی رفته ایم:

 کلید واژگان: خط لوله دوستی و منافع  ملی ایران، موانع اجرای خط لوله دوستی و منافع ملی ایران، خط لوله دوستی و صادرات گاز به اروپا، خط لوله گازی ایران عراق و سوریه، خط لوله دوستی و پیامدها

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با امضای گذشته موافقتنامه خط لوله گاز دوستی گامی مهم در راستای اجرای آن برداشته شد. در این حال اگر به گستره موانع و چالش های اجرای این خط لوله نظری داشته باشیم مهمترین چالش های اجرای این خط لوله را چه می دانید ؟

مهمترین چالش های اجرای این خط لوله در مرحله اول مسائل سیاسی منطقه‌ای می‌باشد. باید توجه داشت که  وضعیت سیاسی در سوریه به شدت بحرانی است و با در نظرداشت بحران موجود در سوریه علی‌رغم آنکه گازرسانی به سوریه در درازمدت به نفع این کشور می‌باشد ممکن است روابط ایران و سوریه دستخوش تحولاتی شود که اجرای این خط لوله انتقال گاز را به تعویق اندازد. گذشته از این نیز مشکلات سیاسی کمتری نیز در عراق وجود دارد و خود چالشی در اجرای این خط لوله است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به یکی از دشواری های چشمگیر ساخت این خط لوله  وضع پیچیده امنیتی در عراق و سوریه گذر خط لوله از استان  های نا آرام بنگریم، به نظر شما آیا دولت عراق و سوریه قادر خواهند بود امنیت را در مسیر خط لوله گازی صلح فراهم کنند؟

این بستگی به آن دارد که وضعیت امنیتی در این کشور در چه حد باشد. با این حال در شرایط فعلی به نظر نمی‌رسد که امنیت خط لوله انتقال گاز دوستی در سوریه را بتوان تأمین نمود، ولی در دراز مدت که بحران ها فروکش شود این امکان وجود خواهد داشت که بتوان به تامین امنیت این خط لوله اقدام کرد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پیاده ساختن پروژه خط لوله ی گاز دوستی از ایران به عراق و سوریه از مسیر عراق چه تاثیری در جایگاه دیپلماسی انرژی عراق خواهد داشت؟

عراق در حال حاضر نیاز به گاز برای سوخت نیروگاه ‌های خود دارد و حتی اگر در آینده با توجه به سرمایه گذاری های کنونی نیازی به گاز وارداتی از ایران  نداشته باشد می تواند توسط این خط لوله از حق ترانزیت و یا انتقال گاز خود بهره‌مند شود .

 

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با احداث و گذر خط لوله دوستی از ایران به عراق و سوریه چه تاثیری در دیپلماسی انرژی ایران در سطح منطقه و جهان و رقابت با کشورهای همانند روسیه و ترکیه دارد؟

تحکیم روابط تجاری با عراق و سوریه و امکان انتقال گاز ایران به اروپا از امتیازات این خط لوله انتقال گازی یا خط لوله دوستی می‌باشد. گذشته از این نیز در شرایط کنونی رقابتی برای تجارت گاز با عراق و سوریه با هیچ یک از کشورهای مجاور یعنی ترکیه و روسیه وجود ندارد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: احداث خط لوله دوستی تا چه میزانی می تواند بستر مناسبی برای صادارت گاز ایران به اروپا باشد؟

در واقع برای صادرات گاز به اروپا سه راه و مسیر وجود دارد. یکی از راه های صدور گاز به اروپا از طریق عراق ، سوریه و دریای مدیترانه می‌باشد. از این طریق گاز ایران می تواند مستقیماً به جنوب اروپا برسد. در این حال باید توجه داشت که علاوه بر این راه دو راه دیگر برای صادرات گاز ایران به اروپا موجود است. نخست راه روسیه در شمال ایران و عبور گاز ایران از روسیه به اروپا است. یعنی هایی ما گاز خود را از راه روسیه یا عرصه کننده اصلی گاز به اروپا  به اروپا صادر کنیم و در دامان روسیه باشیم. اما باید توجه داشت که از آنجا که روسیه خود صادرکننده گاز به اروپا به شمار می رود اروپایی ها خواستار واردات گاز ایران از این مسیر نیستند. چرا که اروپا به دنبال گستردن منابع واردات گازی خود نه  قرار دادن همه یا بخش عمده ای از واردات در دست روسیه است. لذا مسیر روسیه منتفی است. جدا از این نیز یکی از راه های دیگر عبور گاز صادراتی ایران به اروپا ترکیه است. جدا از ناباکو در این مسیر ما قراردادهایی داریم که می تواند گاز را به اروپا ببرد. علاوه بر دو مسیر فوق مسیر خط لوله دوستی مسیری است که با در نظر داشت کشورهای دوست در آن می تواند راه مناسبی برای صادرات گاز به اروپا باشد.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چه عواملی می تواند بر تسریع نهایی شدن خط لوله بیفزاید ؟

کاهش بحران در عراق و بالاخص سوریه و رفع تحریمهای ایران می تواند بر تسریع نهایی شدن خط لوله بیفزاید. همچنین در کنار این امر در مورد بخش اقتصادی این امر با توجه به نیاز به هزینه ی بالا و میلیاردی ساخت این خط لوله یا باید دولت ها یا کشورهای شرکت کننده در این مسیر اقدام کنند. یا به بهترین نوع اجرای این طرح و سرمایه گذاری بخش خصوصی توجه کنند. یعنی به نحوی که منافع بخش خصوصی از این انتقال گاز تامین شود و ا کنسرسیومی از شرکتها و بخش خصوصی با تامین فاینانس ساخت این خط لوله را مورد نظر داشته باشند تا بر تسریع نهایی شدن خط لوله بیفزایند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: با وجود نگرانی کشور هایی نظیر تولید کننده گاز و مصرف کننده گاز از نقش رو به فزاینده ترکیه در بازار جهانی گاز آیا خط لوله گازی ایران -عراقسوریه- اروپا میتواند به نوعی رقیبی برای نابوکو تلقی شود و بر افزایش نقش ایران سوریه وعراق نیز بیفزاید؟

این خط لوله انتقال گاز در صورتی که به یونان امتداد یابد، مستقیماً با خط لوله انتقال گاز نابوکو رقابت ندارد. چون عرضه گاز به منطقه جنوب شرقی اروپا خواهد بود . در این حال با ساخت این خط لوله عملا نقش ایران و تا حدودی عراق و سوریه در معادلات انرژی اروپا پر رنگتر خواهد گردید.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: دولت عراق طی سال های اخیر با انجام مناقضه های بین المللی و واگذاری میادین گازی ثبت شده به صورت مشترک به شرکتهای بین المللی، گامی بلند پروازانه در زمینه تولید و صادرات گاز ی برداشته است. بر این اساس انتظار می رود تولید گاز این کشور تا سال 2019 به 37 میلیارد متر مکعب به صورت سالیانه برسد که با توجه به پیش بینی ها خواهد توانست حدود 3/25 میلیارد متر مکعب آنرا صادر نماید. در این راستا اهداف عراق  از مشارکت در پروژه خط لوله دوستی چیست؟

تولید گاز عراق که در سال 2012 حدود 3 میلیارد متر مکعب بوده است به سرعت افزایش خواهد یافت، ولی تقاضا برای گاز و جایگزین نمودن مصرف فرآورده‌های نفتی به گاز نیز بسیار بالا خواهد بود . حتی اگر این ارقام ارائه شده شما محقق گردد ( که احتمال آن کم خواهد بود) عراق می‌تواند مقداری از گاز خود را از طریق این لوله انتقال گاز صادر نماید و بدین ترتیب هم صادرکننده و هم وارد کننده گاز باشد. همچنان که اکنون نیز ایران نیز در حالی که از ترکمنستان گاز وارد می‌نماید صادرکننده گاز به ترکیه است.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: علیرضا نیکزاد رهبر، سخنگوی وزارت نفت ایران، سی‌ام ژانویه ۲۰۱۳ میلادی، اعلام کرد، این کشور صادرات گاز به عراق را تا تابستان آینده (۱۳۹۲ شمسی) آغاز خواهد کرد.با وجود برخی در تردیدها درمورد آینده خط دوستی تا چه حدی می توان به آینده احداث این خط امیدوار بود و یا آن را اجرایی دانست ؟

انتقال گاز به عراق به زمان زیادی نیاز ندارد. چون یکی از خطوط عمده انتقال گاز ایران از جنوب به غرب کشور به مرز عراق بسیار نزدیک است و حتی راه‌ های دیگری هم برای گازرسانی به عراق وجود دارد. ولی بهره‌برداری از خط لوله گاز دوستی بطوری که تعریف شده است نیاز به چندین سال زمان دارد.

 

 

 

گفتگو از فرزاد رمضانی بونش

 

 

Share