مهر ۳, ۱۴۰۰ – ۵:۵۲ ق.ظ |

دکتر گلناز سعیدی
عضو هیأت  علمی دانشگاه پیام نور
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

چکیده
مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان در کشور افغانستان همواره با فراز و نشیب‌های زیادی روبرو بوده است. جنگ‌های خونین در عرصه افغانستان، نتوانست بن بست های …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » آسیا, اسرائیل, ايران, خاورمیانه, گزیده ها, مقالات

تروریسم هسته ای عامل تخریب امنیت ملی

نگارش در فروردین ۳۰, ۱۴۰۰ – ۱:۳۷ ق.ظ
Share

فاطمه خادم شیرازی

پژوهشگر و مدرس دانشگاه

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC

امنیت جمعی،نگاه متفاوتی به سیاست بین الملل دارد و تفکر اصلی و مرکزی حاکم بر آن می تواند امنیت نسبی کشورها را از طریق پذیرفتن تعهدات متقابل در خصوص محدود کردن توانایی های نظامی برای خویش تأمین کنند.در این رویکرد امنیتی علاوه بر دوستان ومتحدان ،کشورهای غیرمتحد و غیر دوست هم ملزم به پذیرش محدودیت های فنی بر رفتار می باشند. رعایت این محدودیت های قانونی ،از امتیازات متقابلی برخوردار می باشد. در الگوی امنیت جمعی ، رویکرد مبتنی بر مشارکت و همکاری است، وامنیت بین بازیگران مشاعی تعریف می شود لذا  تهدیدات علیه همه یکسان خواهد بود. این رویکرد، چون بر وابستگی متقابل تأکید داردبیشتربر ممانعت از کشمکش های بین دولتی متمرکز است.

یکی از موارد امنیت جمعی  پیدایی فنّاوری های نوین است، که قابلیت تبدیل شدن به یک معضل راهبردی نوین برای امنیت بین الملل را دارد،یکی ازآن ها فناوری هسته ای و تولید تسلیحات اتمی و رادیواکتیو است.این فن آوری شاخصی برای سنجش توسعه و پیشرفت یک کشور، و مؤلفه ایی برای  قدرت ملی و هم چنین امنیت ملی محسوب می شود.

تولید دانشِ این محصولات و مصنوعات اتمی، بیشتر در راستای صلح و امنیت ، و درچهارچوب مقررات خاص ، تعهدات متقابل بین کشورهای تولید کننده و مصرف کننده در قالب معاهدات بین المللی انجام می گیرد.این دانش در عین حال که در مصارف علمی، پزشکی و انرژی کاربرد دارد دستیابی به سلاح هسته ای  را تسهیل ،ودر عین حال بسیار مخاطره آمیز است.

این دانش وفناوری در تسلیحات هسته ای توانایی در زمینه های غنی سازی اورانیوم؛سیستم حمل موشک و ساخت کلاهک هسته ای را دارد.کشورهای دارنده تأسیسات هسته ای به دلیل اهمیت این دانش باید تدابیرویژه ای برای حفاظت و حراست از  این تأسیسات هسته ای اتخاذ نمایند، زیراراکتورهایِ هسته ای با کمی لغزش، کشورهای دارنده این تأسیسات را با حوادث غیرقابل جبرانی مواجه خواهد ساخت.لذا،این ابزار یا مواد هسته ای می تواند هم زمان یا موردهدف حمله تروریست ها قرارگیرد و یابه عنوان یک وسیله تهدید برعلیه دولت ها به کار برده شود.

تأسیسات هسته ای به طور منظم از سوی گروه های تروریستی با قلمرو وسیعی از انگیزه های مختلف مورد تهدید قرار دارند.حملاتی که روی این تاسیسات صورت می گیرد به تروریسم هسته ای معروف می باشد. تصاحب و خریدو فروش مواد هسته ای و رادیواکتیو، هم بر اساس مقررات داخلی ممنوع است وهم در قوانین بین المللی نیز مجازات سنگینی برای آن تعیین شده است.

گروه های تروریستی برای دستیابی به تسلیحات هسته ای با قابلیت کاربرد نظامی ،چون از توان آن ها خارج است، یا این مواد را مورد سرقت قرار می دهند و یا این که به صورت غیرمجاز تحصیل می نمایند.تروریسم های هسته ای به شیوه های مختلف از جمله  به کارگیری اورانیوم غنی شده ،ویا انتشار مواد رادیولوژیکی در محیط مانند بمب های کثیف ویا حمله به تأسیسات هسته ای سعی دارند امنیت ملی کشورها را تحت شعاع قرار دهند.

راکتورها و سایر بخش های چرخه سوخت هسته ای مانند غنی سازی اورانیوم، انبار،یا تأسیسات باز فراوری سوخت مصرف شده نسبت به حملات تروریست بسیار آسیب پذیر،و در صورت انتشار مواد هسته ای از تأسیسات ، آلودگی شدید ناشی از مواد رادیواکتیو، محیط اطراف تأسیسات هسته ای را در بر می گیرد. مهم ترین راه کار پیشگیری از تروریسم هسته ای حفاظت و تأمین امنیت برای تأسیسات هسته ای است که مسئولیت اصلی آن بر عهده دولت ها می باشد.

یکی از ابزارهای حملات تروریستی هسته ای حمله سایبری است، و آن اقداماتی است که توسط کشورها برای نفوذ در کامپیوترها یا شبکه های کامپیوتری کشورهای دیگر به منظور ورود و خسارت یا ایجاد اختلال انجام می شود. این حملات تحت عملیات تهاجمی یا تدافعی صورت می گیرد، و منجر به ایراد صدمه یا مرگ اشخاص و یا باعث ایجاد خسارت یا تخریب اموال می گردد.

حمله اخیر به تاسیسات هسته ایران از نوع حملالت سایبری بود، که نخست وزیر اسرائیل به صورت غیر مستقیم و با بیان این که مبارزه با تسلیحات ایران کار بزرگی است و ممکن است فرصت امروز در آینده فراهم نباشد، نشان داد این حمله از طرف اسرائیل صورت گرفته است.آمریکا اعلام نمود که نقشی در این حمله نداشته است.

دستیابی ایران به برنامه هسته ای در راستای مصارف علمی، پزشکی و انرژی ، باعث شده غرب و امریکا، ایران را متهم به ساخت تسلیحات هسته ای کنند.لذا از الگوی امنیتی هژمونیک به عنوان  ابزار اعمال فشار در پرونده هسته ای ایران استفاده کرده است. این الگوبه جای امنیت جمعی، بر اساس غلبه یک بازیگر بر سایر بازیگران و اعمال سیاست بازدارندگی طراحی شده است. صف آرایی غرب و آمریکا بر اساس تفکیک صف دوست و دشمن و رویکرداجماعی برای مقابله و محدود کردن  فعالیت هسته ای وعدم دسترسی به فن آوری و تجهیزات استراتژیک است.

غرب مدعی است استفاده ایران از برنامه هسته ای ،دستیابی ایران را به سلاح هسته ای آسان خواهد کرد، و همسایگان ایران و سایر کشورهای منطقه  را هم ترغیب به برخورداری از سلاح هسته ای می کند. آنان معتقدند منطقه خاورمیانه در صورت تجهیز به تسلیحات هسته ای ناامن و سبب بروز مسابقۀ تسلیحاتی می شود.علاوه بر آن دستیابی گروه های افراطی و تروریست به این تسلیحات، تهدیدی بزرگ برای منطقه خاورمیانه است.

به همین دلیل امریکا و اروپا محدودیت  و تحریم های بین المللی را برایران تحمیل کردند. آنان با این تحریم ها سعی کردند  از یک سو نارضایتی­ های اجتماعی و داخلی را افزایش دهند و از سوی دیگر به افزایش پتانسیل منازعه در منطقه و تشدید فشارهای بین المللی بپردازند، تا ایران را به توقف فعالیت هسته ای بکشانند. درصورتی که رآکتورهای هسته ای ایران به هیچ وجه برای مقاصد نظامی تولید نشده ، و پلوتونیومی محدود و قادربه تولید و ساخت تسلیحات هسته ای نمی باشد .

اتخاذ سیاست های دو گانه ی امریکا و غرب نسبت به فرایند های هسته ای در جهان و تحریم ایران علیرغم امضای پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی و عدم برخورد با کشورهایی نظیر اسرائیل ، هند و پاکستان که دارای تجهیزات گسترده ی نظامی هسته ای هستند باعث شده که کشوری چون اسرائیل به خود اجازه دهد باحمله سایبری دست به تخریب و اختلال در تاسیسات هسته ای نطنز بزند.ایران این اقدام را تروریستی هسته ای در جهت توقف غنی سازی دانسته و بسیاری از خبرگزاری ها نیز به پیامدهای زیست محیطی و انسانی این حمله تروریستی پرداختند.

چشم انداز

اسرائیل با توجه به عادی سازی روابط خود با امارات ،سعی کرده حضور خود را در حوزهخلیج فارس پر رنگ نموده،و با اشکال مختلف از جمله حمله به کشتی ایرانی و یا حمله سایبری علیه تاسیسات هسته ای ایران منطقه را ناامن ، و در نتیجه ایران را در موضع ضعف و شرایط جنگی قرارداده و به امنیت ملی آسیب برساند.لذا ایران در برابر این حمله به دلیل شرایط گفت وگوی برجام در وین ، و جلوگیری از هرنوع تنشی ، در برابرآمریکا که آن را نقض حقوق بشر جلوه ندهد،دو راه در پیش دارد:

الف)پرتاب موشکی به تاسیسات اسرائیل

ب)پی گیری از طریق قوانین حقوق بین الملل

در صورت پذیرش راه حل دوم با استناد به کنوانسیون مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با توجه به بند 4 قطعنامۀ 1976 مجمع عمومی سازمان ملل متحد مبنی بر هرحمله سایبری که به ایرادات خسارات فیزیکی به اموال یا سلب حیات یا صدمه به افراد منجر می شود یا به طور منطقی به احتمال زیاد دارای چنین آثاری خواهدبود،تحت شمول ممنوعیت مندرج  در بند۴ ماده ۲ منشورملل متحد قرار خواهد گرفت. لذا چون این حمله توسط دولت اسرائیل پذیرفته شده ، یک رفتار عمدی علیه تاسیسات هسته ای یا مداخله در امورمربوط به این تاسیسات است که این رفتار می تواند باعث  رها شدن مواد رادیواکتیو  و منجر به مرگ یا جراحات شدید بدنی به اشخاص یا خسارات اساسی به اموال یا محیط زیست شود در نتیجه جرم محسوب می شود.

نامه وزیر امور خارجه ایران  به دبیر کل سازمان ملل در خصوص حمله عامدانه به تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان ، با ریسک بالای انتشار بالقوه مواد رادیواکتیو، و مجرمانه دانستن آن در پوشش تروریسم هسته‌ای و جنایت بین‌المللی واستناد به حق و حقوق ایران  برای دفاع مشروع وفق ماده 51 منشور ملل متحد ، نشان می دهد که در شرایط فعلی مواضع ایران در قبال حمله تروریستی هسته ای اسرائیل راه دوم از طریق حقوق بین الملل می باشد.

واژگان کلیدی:تروریسم هسته ای, عامل تخریب, امنیت ملی,فاطمه خادم شیرازی

Share