مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

ترکیه و نگاه به آفریقا

نگارش در تیر ۱۸, ۱۳۸۹ – ۹:۰۲ ب.ظ
ترکیه و نگاه به آفریقا
Share

ترکیه و نگاه به آفریقا


علی رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC
www.peace-ipsc.org


ترکیه درسده های گذشته به عنوان امپراتوری عثمانی حضور قدرتمندی در منطقه شمال آفریقا (مصر، لیبی، تونس، الجزایر و مراکش) و شاخ آفریقا (سودان، اریتره و سومالی) داشت وبسیاری از این کشور های شمال آفریقا در واقع بخشی از قلمرو این امپراتوری را تشکیل می دادند.عثمانی ها در زمان اوج قدرت خود با بسیاری از کشورهای قاره آفریقا روابط سیاسی و تجاری گسترده ای داشتد ,دراین بین همزمان با افزایش نفوذ قدرت های استعماری اروپایی در قاره سیاه عملا از نفوذ عثمانی در این قاره کاسته میشد تا جایی که  امپراتوری عثمانی دیگرسرزمینی در این قاره در اختیار نداشت.در این میان از سال 1923 باایجاد ترکیه جدید به رهبری مصطفی کمال آتاترک، اگرچه ترکیه از یک سیاست حداقلی آفریقایی برخوردار بود، اما در واقع کاهش قدرت ,نگاه غرب محور و سکولار و مشکلات داخلی باعث شده بود تا ارتباط چندانی میان این کشور و کشورهای قاره آفریقا وجود نداشته باشد و آنکارا  روابط اندکی  با  کشورهای قاره سیاه بویژه مرکزی و جنوبی داشته باشد.

در واقع زمزمه های نگاه دوباره به آفریقا  در سیاست خارجی ترکیه در دهه 1990 شکل گرفت در این راستا در سال 1998نخست وزیر وقت ترکیه، مسعود ایلماز، سیاست درهای باز به سوی آفریقا را با هدف توسعه روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با کشورهای آفریقایی بکار گرفت, اما نگاه جدی به آفریقا در روابط خارجی ترکیه با روی کار آمدن حزب اسلام گرای عدالت و توسعه در سال 2002 بوجود آمد در ادامه این سیاست رهبران جدید، سال 2005 را در ترکیه سال آفریقا اعلام کردند وکوشیدند تا روابط با قاره سیاه را گسترش دهند. در این میان اردوغان نخستین رییس دولت ترکیه ای بود که دیداری رسمی از کشورهای زیر خط استوا در قاره آفریقا انجام داد وپس از آن بود که ترکیه به عنوان عضو ناظر اتحادیه آفریقا پذیرفته شد.در پی این موفقیت ها آنکارا  همزمان بر گسترش روابط با کشور های این قاره می افزود چنانچه برگزاری اولین اجلاس همکاری ترکیه-آفریقا به میزبانی رئیس جمهور عبدالله گل با شرکت نماینگان ورهبران 50 کشور از 53 کشور قاره آفریقا وانتشار بیانیه استانبول درباره همکاری ترکیه-آفریقا گویای اهمیت یافتن آفریقا در سیاست خارجی جدید  اسلام گرایان است.در این بین افزایش سفر مقامات سیاسی و اقتصادی ترکیه در عین گسترده شدن روابط حداقلی گذشته با آفریقا همه و همه نشانگر روند روز افزون  نگاه به آفریقا در سیاست ترکیه نوین است که میتوان آن را از دو منظر نگریست:

1.نگاه اقتصادی:

ترکیه کشوری با تولید ناخالص داخلی بیش از 600 میلیارد دلار است که در سال های اخیر این رشد بسیار پر شتابی را در زمینه های مختلف اقتصادی آغاز کرده همین امر باعث شده است تا همزمان با  افزایش صادرات خود تجارت خارجی  خودرا نیز افزایش دهد  در این میان قاره سیاه در چند سال گذشته از یک سو به عنوان بازاری برای کالاهای ترکیه ای مد نظر بوده است واز سوی دیگر به عنوان منبعی برای واردات مواد خام  در این راستا و با توجه به افزایش صادرات ترکیه به آفریقا از 1.5 میلیارد دلار در سال 2001 به بیش از ده میلیارد دلار در سال 2009, در کنار افزایش واردات مواد خام از کشور های این قاره در واقع میتوان یکی از شالوده های اساسی نگاه ترکیه به آفریقا را بازار بزرگ این قاره برای  کالاهای ترکیه ای دانست در این راستا آنکارا کوشیده با توجه به برگزاری مجمع تجارت خارجی ترکیه-آفریقا , عضویت در بانک توسعه ,ایجاد شعبات بانکی , گسترش سرمایه گذاری ترکیه در بخش های زیرساختی ,فعالیت حدود چهارصد بنگاه اقتصادی, حمایت از پروژه های توسعه ای در 37 کشور آفریقا و اعطای اعتبار ها و وام هایی سراسر قاره آفریقا را به مقصدی دایمی برای کالاهای صادراتی اقتصاد رو به رشد خود درآورد  در عین اینکه گسترش نفوذ اقتصادی نفوذ سیاسی و استراتژیکی این کشور را در این قاره افزایش و تثبیت خواهد کرد.

2.نگاه سیاسی:

در واقع هر چند به نظر میرسد حداقل در کوتاه مدت تر کیه برآن نیست تا نفوذ سیاسی خود را در قاره سیاه گسترش حداکثری بخشد اما گذشته از هدف های اعلام شده در بیانیه استانبول2008 (که بیشتر رویکردی اقتصادی در نگاه به آفریقا دارد )وسخنان مقامات ترکیه ای در سالهای آینده ترکیه بر نفوذ سیاسی وتدریجی  خود در کنار نفوذ روبه فزاینده اقتصادی اش در کشور های این قاره خواهد افزود در این بین ترکیه با آگاهی از تجربه های تاریخی و واکنش کشور های شمال آفریقا به سیاست های دوره عثمانی از یک سو میکوشد تابا توجه به منافع ملی خود و ارائه سیاستی مستقل حساسیت کشور های شمال آفریقا را موجب نشود و از سوی دیگر میکوشد تا با اتخاذ سیاست هایی همگرایانه با قدرت های بزرگ وذی نفوذ در آفریقا مانع از واکنش تند آنان در قبال این نگاه جدید ترکیه شود .در این راستا در چند سال گذشته با افزایش تدریجی گشایش شمار سفارتخانه های این کشور در قاره آفریقا از 12 به 17 وافزایش آینده آن تا بیش از 30 سفارتخانه,افزایش مشارکت در حل بحرانهای  این قاره (نظیر میزبانی کنفرانس سازمان ملل درباره سومالی با شرکت نمایندگانی از 55 کشور جهان و 12 سازمان بین المللی,اعزام نظامیان خود برای حمایت از چندین مأموریت صلح بانان سازمان ملل شامل جمهوری دمکراتیک کنگو ,دارفور , لیبریا , سودان , ساحل عاج ,حضور در عملیات های ضد دزدی دریایی در سواحل سومالی به رهبری ایالات متحده امریکا,آموزش ارتش دولت سومالی  و..)مقامات آنکارا هم با به نمایش گذاشتن پتانسیل های گسترده افزایش نفوذ خود در قاره سیاه  بویژه به آمریکا و اتحادیه اروپا هم ظرفیت‌های بیشتری در سیاست خارجی از خود نشان می‌دهد و هم  در حال فشار به بروکسل برای پذیرش ترکیه ی اروپایی است .

Share