December 5, 2022 – 4:26 am | Comments Off on سازمان کشورهای ترک ژئوپلیتیک جدیدی در فضای اوراسیا

فاطمه خادم شیرازی
پژوهشگر و مدرس دانشگاه
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

ترکیه با استفاده از سازمان ترک  در سال های اخیر به عنوان یک بازیگر مهم منطقه ای در آسیای مرکزی ظاهر شده است. هدف اصلی سیاست …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

تحلیلی بر وتوی قطعنامه ضد اسرائیلی توسط ایالات متحده

نگارش در March 16, 2011 – 2:40 pm
Share

سید مهدی مدنی
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رویداد
تحلیل گران مسائل خاورمیانه و همچنین کسانی که رابطه اسرائیل و آمریکا را مورد پیگیری قرار می دهند، نشست ششصد و چهل و هشتم شورای امنیت را فراموش نمی کنند چه آنکه در این نشست که در هیجدهم فوریه 2011 برگزار شد، قطعنامه ارائه شده توسط هیئت نمایندگی فلسطین که از پشتیبانی بیش از 120 کشور برخوردار بود و به صورت مشترک توسط آن‌ها عرضه شده بود با وتوی امریکا مواجه شده و مورد تصویب قرار نگرفت. اما اینکه چرا این تحلیل گران نمی توانند آن را فراموش کنند به ماهیت عملکرد آمریکا در زمان اوباما بر می گردد و رویه ای که او در زمان ریاست جمهوری اش در مورد مسئله صلح خاورمیانه در پیش گرفته بود. سوال این است که چرا آمریکا چنین اقدامی را صورت داد و چه دلیلی پشت این تصمیم نهفته است.
تحلیل رویداد
به اعتراف بسیاری از کارشناسان و همچنین شواهد موجود، رویه ای که اوباما در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل در پیش گرفت، آن بود که دولت اوباما تلاش کرد تا با یک سو نگری رایج در قبال اسرائیل و عدم تامین نظرات فلسطینی ها در باب حقوق مشروع مخالفت کرده و با اتخاذ یک رویکرد میانه روانه طرح صلح مد نظر خود را جلو برد. عدم موافقت اوباما با اسرائیل در قبال مسئله شهرک سازی ها، انتقاد از عملکرد دولت افراطی نتانیاهو و همچنین اختلاف نظرهای اوباما با نتانیاهو در جریان سفرهای او به آمریکا این امر را به خوبی نشان می دهد. این رفتار سبب شده بود که روزنه ای از امید برای فلسطینیان بوجود آید. علاوه بر این اظهار تاسف هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، و فیلیپ کراولی در مورد از سر گیری شهرک سازی ها توسط اسرائیل در بحبوحه مذاکرات صلح تابستان گذشته، خود نشان دیگری از تغییر رفتار آمریکا در  قبال صلح بود. حال آنکه با وتوی این قطعنامه و محکومیت آن از جانب گروه های فلسطینی سبب شد که بار دیگر امیدها به آمریکا به نا امیدی تبدیل شود.  در نشست شورای امنیت که به صورت خیلی کوتاه برگزار شد، همه اعضای شورای امنیت اعم از دائم و غیردائم به قطعنامه رای مثبت دادند ولی آمریکا این قطع نامه را وتو کرد.
مفاد قطعنامه:
این قطعنامه که با استناد به  قطعنامه های پیشین شورای امنیت مانند 242(1967)، 338(1973)،  446 (1979)، 465(1980)، 478(1980)، 1397(2002)، 1515(2003) و 1850(2008) و با حمایت بیش از 120 کشور در شورای امنیت سازمان ملل به رای‌گیری گذاشته شد، بر این موضوع تاکید می کرد که شهرک‌سازی‌های اسرائیل در اراضی اشغالی فلسطینیان از سال 1967 از جمله شهرک‌سازی‌ها در بیت‌المقدس شرقی غیرقانونی هستند و مانع بزرگی در حصول یک صلح جامع، پایدار و منصفانه است. در این قطعنامه همچنین بر این موضوع تاکید شده است که اسرائیل هر چه سریع‌تر به شهرک‌سازی‌هایش در اراضی اشغالی فلسطینیان پایان دهد.
شاید بتوان گفت این قطعنامه لحن چندان تندی ندارد و اصلی ترین نکته آن غیر قانونی بودن شهرک سازی ها در اراضی فلسطینیان باشد که این امر مورد تایید دیگر اعضای شورای امنیت خصوصا موافقت دیگر قدرتهای بین المللی است. این قطعنامه به چارچوب مذاکرات چهارجانبه(آمریکا، روسیه، سازمان ملل و اسرائیل) نیز اشاره می‌کند که بر اساس آن قرار بود که مذاکرات صلح میان طرف‌های درگیر ادامه پیدا کند. نکته جالب آنکه سوزان رایس، نماینده آمریکا در سازمان ملل، در نطق خود بر غیر قانونی بودن شهرک سازی ها توسط اسرائیل تاکید می کند اما این قطعنامه را مانعی بر دستیابی به صلح قلمداد کرد. این در حالی است که عمده ترین عامل توقف مذاکرات که پس از مدتها با میانجی گری آمریکا از سر گرفته شد، همین شهرک سازی ها بوده است.
اما سوال اساسی این است که چرا آمریکا این قطعنامه را وتو کرد؟
در پاسخ به چرایی ان اقدام دو دلیل را می توان مورد ملاحظه قرار داد.
الف) سنت سیاست خارجی ایالات متحده: در یک تحلیل کلی می توان گفت که پس از جنگ جهانی دوم و آغاز حضور موثر آمریکا در منطقه، سیاست خارجی آمریکا بر حمایت قاطع از اسرائیل استوار بوده است. اسرائیل به عناون اصلی ترین متحد آمریکا در منطقه بوده و آمریکا همواره در تمامی منازعات جانب اسرائیل را گرفته است. هر چند در مقاطعی این مهم با فراز و نشیب مواجه شده اما سیاست کلی آمریکا هماره بر حمایت کامل از متحد استراتژیک خود یعین اسرائیل استوار بوده است. این درهم تنیدگی منافع تا جایی پیش رفته که حتی برخی کارشناسان به این باور رسیده اند که «اسرائیل منافع ایالات متحده را به گروگان گرفته است».
ب) ناآرامی های اخیر منطقه ای و فروپاشی سیستم حمایتی: اما همانطور که گفته شد قطعنامه علیه اسرائیل در حالی وتو شد که از یک طرف اوباما در شعار و در عمل تلاش کرد که پروژه صلح خاورمیانه را محقق کند و به همین دلیل با اقدامات اسرائیل در زمینه شهرک سازی ها و همچنین تجاوزات اسرائیل مخالفت کرده بود. لذا باید گفت در پس این اقدام باید دلیل دیگری جست که به نظر می آید تحولات اخیر خاورمیانه خصوصا فروپاشی نظام مبارک در این میان نقش مهمی را ایفا می کند.
به هر حال مصر کشوری پیشرو در منطقه بوده است و اولین کشوری بود که در رویارویی مستقیم با اسرائیل توانست به پیروزی مقطعی برسد. همچنین مصر اولین کشوری بود که با اسرائیل وارد مذاکرات صلح شد و پس از آن بود که دیگر کشورهای عربی اقدام به برقراری رابطه با اسرائیل کردند. علاوه براین این دولت مبارک بود که در اقدامات اسرائیل علیه حزب ا… لبنان و یا نوار غزه مشارکت جدی داشت. بواقع باید گفت پس از فروپاشی نظام مبارک و از دست دادن یک متحد جدی برای اسرائیل و از طرفی مشخص نبودن دورنمای آینده مناسبات میان مصر و اسرائیل خصوصا پیمانهای صلح، آمریکا بیم آن را داشت که از طریق تصویب چنین قطعنامه ای فشاری مضاعف بر اسرائیل اعمال شود. تصویب چنین قطعنامه ای علاوه بر اینکه سبب می شد اسرائیل بیش از پیش در تنگنا قرار گیرد، موجبات انزوای اسرائیل در افکار عمومی را نیز فراهم می کرد. لذا آمریکا کوشید تا از طریق وتوی این قطعنامه فضای حیاتی را برای اسرائیل مهیا کند..
دورنمای آینده
اقدام آمریکا در وتوی قطعنامه غیرقانونی بودن شهرک سازی ها، هر چند در وهله اول و به صورت کوتاه مدت فضای تنفسی محدودی را برای اسرائیل، که به تازگی یکی از مهمترین همپیمانان خود یعنی مبارک را از دست داده است، ایجاد می کند اما این اقدام در آینده ای نه چندان دور خود سبب بحران مشروعیت برای اوباما خواهد شد و علنا وی را در زمره دیگر روسای جمهور آمریکا قرار می دهد. محکومیت این اقدام توسط هر دو جناح فلسطینی، یعنی حماس و تشکیلات خودگردان، و همچنین محکومیت آن توسط برخی دولتها موید این مطلب و نشان دهنده آغاز بحران مشروعیت عملکردی برای آمریکا است.
از طرفی وتوی این قطعنامه می تواند بحران مشروعیت برای اقدامات اسرائیل را نیز تشدید کند چرا که وتوی این قطعنامه خود سبب بدبینی افکار عمومی به اقدامات اسرائیل می شود. خاصه آنکه بیش از 120 کشور در تهیه این پیشنویس دخالت داشته اند. بواقع بخشی از فلسطینی ها در سالهای گذشته کوشیده اند تا از طریق ابزارها حقوقی بین المللی اسرائیل را در تنگنا قرار دهد که این مهم تا حدی موفق نیز بوده است. این اقدامات هرچند آثاری فوتی و فوری در بر ندارد اما در یک روند نه چندان دور ( به علت گسترش رسانه های جمعی) مشورعیت زدایی از محور تلاویو – .واشنگتن را رقم می زند.
البته این را هم باید اضافه کرد در صورت عدم بازدهی این شیوه ها می توان انتظار داشت که جبهه مقاومت تقویت شود چرا که حاصل رویکردهای مسالمت آمیز را بی نتیجه می بیند. خاصه آنکه برای آن شواهد بسیاری نیز می تواند ارائه دهد.

Share