مهر ۲۴, ۱۴۰۰ – ۶:۰۸ ق.ظ |

مریم خالقی نژاد
تحلیلگر روابط بین الملل و مسائل منطقه ای
مرکز بین المللی مطالعات صلح- IPSC
پنجمین انتخابات پارلمانی به عنوان اولین انتخابات زودهنگام عراق در تاریخ دهم اکتبر روز یکشنبه برگزار گردید در این انتخابات …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

تاثیر تحولات بهار عربی بر حزب عدالت و توسعه

نگارش در آبان ۴, ۱۳۹۱ – ۷:۵۰ ق.ظ
تاثیر تحولات بهار عربی بر حزب عدالت و توسعه
Share

هادی محمدی فر

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

بیان رویداد

با پیروزی اردوغان و حزب عدالت و توسعه، مردم اسلام گرای ترکیه با امیدهای زیادی به افق تحولات در آینده سیاسی- اجتماعی ترکیه نگاه می کردند. این پیروزی در تحلیل های اولیه بسیاری از کارشناسان و متخصصان مسائل ترکیه را بر این باور سوق داد که ترکیه با ظهور اردوغان و حزب عدالت و توسعه به الگویی از حکومت داری در خارومیانه تبدیل خواهد شد که می تواند مدلی مطلوبی از حکومت بومی در خاورمیانه باشد. این حزب با تکیه بر دو تحول اساسی در ترکیه یعنی گسترش دموکراسی به نواحی کردنشین و حاکمیت قانون در بعد داخلی و تنش صفر با همسایگان در بعد منطقه ای توانست به عنوان حزب پیروز قوه مقننه و مجریه را بدست گیرد. اما تحولات بهار عربی و سقوط مبارک و بن علی و تحولات داخلی ترکیه و سوریه بسیاری از متغییرات را تغییر داد و گمانه زنی های اولیه درباره این جریان را با چالش بزرگی روبه رو نمود.  تحولات بهار عربی چه تاثیری بر قدرت حزب عدالت و توسعه گذاشته و آیا کنگره 2012 این حزب می تواند جایگاه این حزب در ترکیه و منطقه را ترمیم نماید؟ تحولات سوریه چه تاثیری بر تحولات این حزب می گذارد و آیا توانایی این حزب با تحولات ترکیه فضای جدیدی از چانه زنی و قدرت را به وجود خواهد آورد ؟ اینها سوالاتی است که سران این حزب در جامعه امروز ترکیه با آن روبه رو هستند.

واژگان کلیدی

حزب عدالت و توسعه، اردوغان، فتح الله گولن، تنش صفر با همسایگان، پارت کارگران کردستان، حزب صلح و دموکراسی

تحلیل رویداد

در تحلیلی استراتژیک برای موفقیت یا عدم موفقیت هر جریان یا حزب سیاسی باید به اهداف از پیش تعیین شده آن نگاه بیندازیم. این که یک جریان سیاسی تا چه حد به اهداف مورد نظر و وعده های داده شده به نتیجه رسیده تحلیل خوبی برای سنجش موفقیت یا عدم موفقیت آن جریان است. حزب عدالت و توسعه در فضایی به قدرت رسید که روند تحولات سیاسی در ترکیه و پیروزی یک جریان قدرتمند تا قبل از ظهور این حزب کمتر به چشم می خورد و اکثر دولت ها دولت های ائتلافی بودند که از قدرت بلامنازع در پارلمان برخوردار نبودند و به ناچار برای کسب قدرت با احزاب دیگر دولت ائتلافی تشکیل می دادند. دولت بولنت اجویت نمونه ای بارز از این دولت ها بود که نتوانست در پارلمان و به تبع آن تشکیل دولت به تنهایی قدرت را بدست آورد. اما ظهور اندیشه های فتح الله گولن و اسلام گرایی جدید در قالب اخوان المسلمین ترکیه اتفاقی نادر در تحولات سیاسی ترکیه محسوب می شد که به سنت دولت ائتلافی پایان داد. حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان با دو تاکتیک مطرح و  مشهود تواست به این مهم دست یابد که حزب اکثریت در پارلمان ترکیه است. حال این حزب چقدر در اجرای این دو تاکتیک در راستای دستیابی به دولت اکثریت و بدون ائتلاف موفق یا ناموفغق بوده می تواند در ترازوی تحلیل سیاسی این حزب معیار ارزیابی قرار گیرد. با این دو فاکتور به راحتی می توان به ارزابی منطقی از کارکرد این جریان پرداخت.

الف: تاکید بیشتر به گشایش دموکراسی و توسعه اقتصادی در جنوب شرق و شرق ترکیه

تاکید بر رشد اقتصادی ترکیه و بازسازی اقتصادی ترکیه از برنامه های کلی دولت اردوغان بود و گشایش دموکراسی به جنوب شرق و با  همکاری مهدی آکری  پروژه ویژه اردوغان برای کردهای ترکیه بود.با این پروژه دولت اردوغان به رقیب جدی حزب صلح و دموکراسی در انتخابات پارلمانی ترکیه تبدیل شد. این پروژه از حمایت شخصیت های مطرحی برخوردار بود که در راس آنان مهدی آگر، عمر چیلک و محمد شمشک بودند. شعار توسعه اقتصادی و گشایش دموکراسی به جنوب شرق کاملا از حمایت ایدئولوژیک فتح الله گولن و جنبش ایئولوژیک وی برخوردار بود. اردوغان به خوبی می دانست که برای رسیدن به این هدف و کاهش آراء حزب صلح و دموکراسی در این مناطق به حمایت معنوی فتح گولن نیاز دارد و فتح اله گولن هم به خوبی شخصیت و روحیه کردها را می شناخت . او می دانست که برای استیلای کردها  و تضعیف  روحیه قومی کردها، ابزار قدرتمندی به نام اسلام وجود دارد و با این اسلام گولنی به راحتی می تواند آراء این حزب را در ترکیه و بالاخص میان کردها را بدست اورد. با پررنگ نمودن احساسات مذهبی بر احساسات قومی فتح الله گولن به واقعیات سیاسی جامعه کردستان آگاه بود و همین مساله در افزایش آراء حزب عدالت و توسعه موثر بود. حال چقدر تیم سیاسی- ایدئولوژیک گولن – اردوغان در این پروژه موفق بوده اند . باید گفت این پیروزی مقطعی بوده و گرچه اردوغان و گولن توانستند بخشی از آراء کردها را با استفاده از سناریوی برجسته نمودن احساسات مذهبی بر احساسات قومی بدست آوردند اما تحولات عربی ماهیت و معادلات پنهان تیم اردوغان گولن را نمایان ساخت. بهار عربی این فرصت را برای حزب صلح و دموکراسی به وجود آورد که در ورای تحولات خاورمیانه به رسوایی اردوغان و گولن بپردازند. اینکه حزب عدالت و توسعه چگونه توانست ماهیت تیم گولن و اردوغان را نمایان سازد. به تاثیر تحولات بهار عربی بر خاورمیانه برمی گردد که در پرتو این تحولات کردها نیز به عنوان بخشی از ملت های خاورمیانه انگیزه های قوی برای آزادی های فردی ، اجتماعی و هویتی پیدا کردند و با مدیریت و سازماندهی حزب عدالت و توسعه این انگیزه قوی تر شد که با مخالفت های اردوغان با خواسته های قومی و هویتی آنان و سکوت فتح الله گولن در قبال این خواسته ها، حزب صلح و دموکراسی به نیات این جریان و متهم نمودن حزب عدالت و توسعه به هویت کردها  پی بردند و با اعتراضات به اردوغان و دولت وی انتقادات تندی علیه این حزب مطرح نمودند. انتقادات معنا دار صلاح الدین دمیرتاش، احمد ترک و دیگر رهبران جناح سیاسی حزب کارگران کردستان فضا را برای رسوایی اردوغان و تیم وی فراهم نمود. همین انتقادات تند و موضع گیری های اخیر این دو حزب ناشی از تاثیرات بهار عربی در تشدید تحولات کردستان ترکیه است ، گرچه این انتقادات قبلا نیز وجود داشت اما با بهار عربی دامنه این انتقادات شدت بیشتری گرفت. مقایسه حجم انتقادات صلاح الدین دمیرتاش، گلتن کشاناک  به عنوان اعضایی اصلی شاخه سیاسی قبل و بعد از تحولات بهار عربی و همچنین مقایسه  حملات شاخه نظامی این حزب قبل  و بعد از تحولات بهار عربی مصداق بارز تشدید تحولات کردستان ترکیه تحت تاثیر فضای بهار عربی است. همینطور افزایش دستگیری شاخه شهری pkk  در مناطق شهری و مقایسه آن با تحولات قبل از بهار عربی بیانگر  تاثیر  بهار عربی در تشدید تحولات در کردستان ترکیه است.حزب عدالت و توسعه و اردوغان اکنون با این سوال مواجه اند که در پروژه گشایش دموکراسی به جنوب شرق و مناطق کردنشین کدام اقدام فرهنگی صورت گرفته؟ آیا بعد از گذشت 9 سال این حزب هویت فرهنگی کردها را به رسمت شناخته ؟ از سویی دیگر سهم مناطق کردنشین ترکیه در شعار توسعه اقتصادی  در مقایسه با دیگر مناطق ترکیه چقدر بوده است؟ تحولات بهار عربی بسیاری از ابهامات را برای رسوایی تیم اردوغان و گولن فراهم نمود. برای کردها مشخص شد گولن بیش از آنکه دغدغه اسلام و مسلمانان را داشته باشد، دغدغه دوران تک صدایی عثمانی ها را دارد و اردوغان نیز با گذشت زمان حرفی برای اثبات واقعیات تبعیض آمیز ترکیه ندارد. در واری این تحولات،  بهار عربی نقش PKK  و حزب صلح و دموکراسی را پررنگ نمود . مساله ای که ترکها بشدت نگران آن هستند. ضعف های اردوغان،  نقش PKK و حزب صلح و دموکراسی را پررنگ خواهد نمود. این تشدید مخالفت ها نمونه ای بارز از تاثیر تحولات بهار عربی بر افزایش خودآگاهی کردها در روندهای خاورمیانه می باشد که با  دخالت های اردوغان در سوریه و تنش های اخیر بین سوریه و ترکیه این مخالف ها بیشتر خواهد شد.

ب: تنش صفر با همسایگان

ترکیه گرچه توانست در مقطعی با این تئوری موفقیت های زیادی بدست آورد. اما گذر زمان این تئوری را کم رنگ نمود. روابط ترکیه و سوریه با دخالت این کشور در حمایت از ارتش آزاد سوریه و شورای مخالفان نه تنها بر سیاست داخلی این کشور و افزایش چالش های pkk  و ترکیه افزود ، بلکه با گسترش بهار عربی به سوریه،  سیاست تنش صفر با همسایگان نیز عملا شکست خورد.همین جنگ محدود ترکیه و سوریه بیانگر  شکست این سیاست است که ناشی از تاثیر تحولات عربی بر سوریه و به تناسب  آن جنگ محدود سوریه و ترکیه است.

چشم انداز تحولات

بهار عربی گرچه در مراحل آغازین برای حزب عدالت و توسعه خوشایند بود و هم قطار های آنان در مصر و تونس در قالب اخوان المسلیمن به قدرت رسیدند اما تسری تحولات بهار عربی به سوریه نشان داد که آسیب پذیری ترکیه از این تحولات فراتر از برآوردهای اولیه آنان است. بنابراین بهار عربی در هر دو مورد یعنی  تشدید مبارزات کردها در داخل  و بی اثر بودن سیاست تنش صفر با همسایگان در بعد خارجی نتیجه معکوس تحولات بهار عربی بر شکست سیاست های ترکیه در پرتو بهار عربی است. تاکید داوود اوغلو بر نقش ایران در سوریه و موضع گیری اخیر اردوغان در مساله هسته ای ایران و تداوم دیپلماسی بیانگر پذریش ضمنی شکست ترکیه در موفقیت تئوری تنش صفر با همسایگان است. همچنین دیدارهای اخیر  بین اعضای صلح و دموکراسی با  سران حزب عدالت و توسعه و  بی توجهی به سیاست های آموزشی اردوغان نشان داد که  فعالیت کردها در حوزه داخلی تشدید شده و در حوزه اقتصادی نیز اولا سران حزب صلح و دموکراسی این اقدامات را تاکتیکی و در ثانی در قیاس با دیگر مناطق ترکیه محدود می بینند. من حیث المجموع تاثیرات بهار عربی  بر ترکیه دو سویه بوده است. به اندازه ای که باعث پیروزی اخوانی ها در تونس و مصر شد به همان اندازه در حوزه داخلی  یعنی تشدید درگیری ها در  نواحی کردنشین و بی اثر شدن سیاست تنش صفر باهمسایگان مثبت و سازنده نبود.  اگر این حزب نتواند سیاست های حزبی آتی تجدیدنظر نماید، آراء طرفدارنش در نواحی کردنشین به طور بی سابقه ای کاهش خواهد یافت. 

Share