مهر ۳, ۱۴۰۰ – ۵:۵۲ ق.ظ |

دکتر گلناز سعیدی
عضو هیأت  علمی دانشگاه پیام نور
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

چکیده
مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان در کشور افغانستان همواره با فراز و نشیب‌های زیادی روبرو بوده است. جنگ‌های خونین در عرصه افغانستان، نتوانست بن بست های …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » تركيه, خاورمیانه, مقالات, مقالات تحلیلی

اردوغان و تاثیرات و پیامدهای انتخابات شهرداری های ترکیه

نگارش در فروردین ۳۱, ۱۳۹۳ – ۳:۲۸ ق.ظ
اردوغان و تاثیرات و پیامدهای انتخابات شهرداری های ترکیه
Share

 َدکتر جعفر حق پناه

کارشناس ترکیه

مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

انتخابات محلی شهرداری های ترکیه در دهم فروردین ماه با مشارکت حدود 88 درصد مردم و رقابت 26 حزب برگزار و با پیروزی حزب عدالت توسعه به رهبری طیب اردوغان (45درصد)  به پایان رسید. این انتخابات پس از بحران های محیط سیاسی دولت اردوغان از تابستان 2013 به بهانه پارک  گزی شروع شد و تا پروند قضایی اخیر که منجر به استعفای 4 وزیر و تغییر و تنزل  در 10 هزار نفر از فرماندهان پلیس توسط اردوغان به بهانه گرایش به جماعت فتح الله گولن گردید، ادامه یافت. یادداشت زیر ضمن اشاره به تحلیل نتایج انتخابات شهرداری ها به پیامدهای این انتخابات در سیاست ترکیه پرداخته است.

واژگان کلیدی:تاثیرات انتخابات شهرداری های ترکیه، پیامدهای انتخابات شهرداری ها، پیامدهای انتخابات شهرداری های ترکیه،

 

 

اهمیت انتخابات شهرداری های ترکیه

ترکیه دارای سیستم چند حزبی نهادینه شده است و شاید احزاب آن به گونه ای کم مانند در خاورمیانه دارای تشکیلات سیاسی گسترده و بسیار وسیعی و سلول هایی حزبی باشند. این سلول های حزبی در همه کشور گسترده بوده و به تمرین رقابت سیاسی از مراحل ابتدایی مدیریت می پردازند. در همین راستا انتخابات شهرداری ها در واقع  نوعی فرایند حزبی بسیار تعیین کنده در این کشور است.  من در روزهای رقابت های انتخاباتی اخیر در ترکیه بودم و مشخص بود که انتخابات شهرداری ها برای احزاب  تعیین کننده است. یعنی این انتخابات صرفا امری مربوط به اداره امور محلی و شهری نیست، بلکه شهرداری ها در واقع فعالیت زیاد و اختیارات قابل توجه دارند. در واقع آنها با این انتخابات میتوانند سلول ها و شعبه های احزاب در شهرها و شهرستان ها را تقویت کرده تا به تدریج کارآمدی  خود را نشان دهند و سپس در انتخابات پارلمانی و حزبی در مدیریت موفق  باشد. این موفقیت در شهرها به احزاب امکان بیشتری برای  ورود به پارلمان در انتخابات  مجلس  میدهد تا در سطح ملی و فضای  سیاسی تقویت شوند.

انتخابات می تواند در هر کشوری میزان الحراره و دماسنجی برای تعیین وضعیت و جایگاه احزاب سیاسی در کشورهای مختلف باشد، اما در  ترکیه این انتخابات علاوه بر این می تواند دارای ویژگی دیگری هم باشد. یعنی صحنه سیاسی این کشور تحت الشعاع کشاکش قدرت بین چند جناح  سیاسی در ماه های اخیر قرار گرفته بود. در این  کشمکش  از یک سو  حزب عدالت و توسعه قرار گرفته بود و در مقابل هم همه گروه های  رقیب از جمله حزب جمهوری خلق، حزب حرکت ملی  و  گروه گولن قرار گرفته بود.  در این راستا هر دو طیف این انتخابات را نوعی  همه پرسی برای تعیین جایگاه سیاسی و  محبوبیت آک پارتی می دانستند، لذا مورد  توجه ویژه ناظران قرار گرفته بود. در واقع این انتخابات اولین رویداد مهم  سیاسی پس از  ناآرامی های پارک گزی، رسوایی های مالی در آذر ماه، ماجرای  بانک هالک در ترکیه، نشت  اطلاعات محرمانه  از سوی مخالفان اردوغان و همچنین اقدامات اردوغان در برکناری برخی از مقام های پلیس و  انجام فیلتر توئیتر و.. بود. لذا  دارای حساسیت ویژه ای بود. بنابراین این انتخابات به درستی نوعی میزان الحراره جدی برای ترکیه بود.  از سوی دیگر هم باید در نظر گرفت که این  انتخابات مقدمه ای برای انتخابات ریاست جمهوری  ترکیه در ماه آگوست ( که به نوبه خود قرار است برای نخستین بار رخ دهد) است. لذا این انتخابات از اهمیت  بی نظیری شاید در ده سال گذشته ترکیه برخوردار است.

جایگاه حزب عدالت و توسعه و اردوغان در انتخابات اخیر

برای حزب عدالت و توسعه مهمترین حوزه انتخابات شهرداری استانبول  بود.  از نظر میزان مالیاتی این حوزه  و جایگاه سیاسی و اقتصادی این شهر عملا دارای پایگاه بسیار مهمی برای حزب عدالت و توسعه بود و حتی اردوغان در دهه نود  شهردار استانبول بود. گذشته از این به گونه کلی انتخابات شهرداری برای حزب عدالت و توسعه  مهم بود و این حزب توانست موقعیت خود را  تثبیت و  جایگاه خوبی را به دست آورد. یعنی در حالی که  بسیاری از کارشناسان  با توجه به  شکست های  سیاسی اخیر اردوغان در حوزه  سیاست   داخلی و  خارجی (در  سوریه و..) افت فاحشی را در آرای این حزب را  مورد توجه و پیش بینی قرار داد بودند، اما این امر عملا رخ نداد و حزب به موفقیت  قابل توجهی دست یافت که خود مقدمه برای انتخابات ریاست جمهوری است.

نتایج انتخابات شهرداری ها سال 2014  در 25 استان مناطق کردنشین این کشور نشان میدهد که حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان در مناطق کردنشین ترکیه، همچنان حزب نخست است و با کسب سه میلیون و پانصد هزار رای از کردهای این مناطق، این واقعیت را نشان داده است. بخشی از این موفقیت را می توان به طرح صلح با پ ک ک توسط حزب عدالت و توسعه مربوط دانست که اگر چندان پیش نرفته است، اما شروع نسبتا خوبی داشته و امیدهایی زیادی را  دربین کردها (بویژه کسانی که معتقد به مبارزه دمکراتیک اند) ایجاد کرده  است. نکته دیگری را که باید به عامل اصلی موفقیت های اک پارتی مربوط بدانیم توفیق در حوزه اقتصاد است. چرا که این حزب توانسته مشکلات  بسیاری از مناطق کردنشین را مرتفع کند. سفر گذشته اردوغان به دیاربکر و سفر اخیر وی نشان داد که وی در راستای محرومیت زدایی از این مناطق مصمم است. این رویکرد از گام های بلند اما ناکافی برخودار است. در این بین کردها استمرار این روند را در گرو مشارکت  سیاسی خود در تعامل با آک پارتی میداندد. لذا مشخص است که حزب عدالت و توسعه می تواند بخشی از آرای  کردها را جمع آوری کند.

اگر به عدم ریزش آرای حزب عدالت و توسعه  نگاه کنیم باید گفت این امر دلایل متعددی دارد که بخشی از آن به  رویداد های  سیاسی ترکیه  و نیروهای رقیب  حزب آک پارتی و بخشی هم به عملکرد  حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان برمیگدد. در بخش نخست باید گفت نیروهای  سیاسی مخالف آک پارتی بسیار پراکنده بوده و نتوانستند جبهه واحدی را تشکیل دهند. در واقع این نیروها فوق العاده متشتت بودند و تفکرات  مختلفی را ( از طیف های بسیار چپ تا گروه های مذهبی مانند گولن و.. )را نمایندگی می کردند. لذا نتوانستند به شیوه مخالفت درستی در مقابل حزب عدالت و توسعه دست یابد. ضعف دیگر مخالفان آن بود که رویکردهای سلبی در مورد حرب آک پارتی اتخاذ کردند و صرفا بر نقاط  ضعف  آک پارتی دست گذاشتند،  ولی عملا خود دارای هیچ  برنامه  دقیق و نسخه  بدیلی برای  جلب نظر مردم ترکیه ارائه  ندادند. گذشته از این عملا مخالفان یکدست نبودند. در این شرایط حزب عدالت و توسعه صرف نظر از برخی ناکامی های داخلی و خارجی و در حوزه اقتصادی دارای کارنامه بسیار موفقی بود و توانست با وجود بحران اقتصادی در اروپا و خاورمیانه اقتصاد ترکیه را در مرحله شکوفایی نگه دارد. چنانچه در بدترین سالهای اخیر رشد  اقتصادی کشور از 5 درصد  پایین تر نیامد. لذا مردم  به این حزب  توجه مداومی داشتند. در بعد دیگری پایگاه حزب عدالت و توسعه  در طبقات متوسط و میانه است و این طبقات در دهه اخیر از وضعیت  بهتری  برخودار شده اند. جدا از این مجتمع های صنعتی، هولدینگ ها و کارآفرینان منطقه آناتولی هم به عنوان پشتوانه مهم اردوغان در وضعیت خوبی به سر می برند و شکوفاتی اقتصادی ترکیه مدیون آنها است. لذا آنها هم بقا و منافع خود را در گرو تداوم حاکمیت آک پارتی میدانند. در واقع از نگاه حامیان دولت توانسته است  ثبات را  در سیاست  در ترکیه ایجاد و  موازنه ای بین شرق و غرب را برقرار و با دیپلماسی موفق  اقتصاد محور حزب برای اقتصاد صادرات محور ترکیه رهگشا باشد. لذا حزب اردوغان با وجود ناکارآمدی ها اخیر توانست  جایگاه ویژه ای در انتخابات به دست آورد و در انتخابات محلی سال 2014 میزان آرایش به 19 میلیون رای رسد.

 

جایگاه احزاب مخالف :

حزب جمهوری خلق: حزب جمهوری خلق به عنوان اصلی ترین حزب مخالف دولت در انتخابات کنونی 25.5 درصد از آرای مردم را به دست آورده و این در حالی است که در سال 2011 میلادی حدود 26 درصد از آرا را به دست آورده بود. در واقع جایگاه در انتخابات اخیر دارای تغییر جدی نشده است. این حزب هم در پارلمان و هم در انتخابات شهرداری به عنوان حزب دوم  تثبیت شد.  در واقع از این حزب انتظار بیشتری نمی رفت تا آرای بیشتری به دست آورد. در همین راستا باید گفت اردوغان با طرح شعار صلح با کردها توانست دو حزب اصلی و رقیب خود و حتی  گروه گولن را به انزوا کشاند و کردها را از موضع مخالف خود (که  ممکن بود جذب احزاب رقیب گردند) به سمت هواداری از خود نزدیک کند. این امر در حالی بود که حزب جمهوری خلق و حزب حرکت ملی  از مخالفان  فرایند آشتی با کردها  هستند. در این  شرایط حزب جمهوری خلق نتوانست موقیعت بهتری در انتخابات اخیر بدست آورد.  در کنار این حزب جمهوری خلق  آرای قابل توجهی در بین علوی ها به دست نیاورد. یعنی هر چند کمال قلچداراوغلو رهبر حزب جمهوری خواه خلق، از علویان ترکیه به شمار میرود، اما  تلاش اردوغان برای جلب نظر علویان و اصلاحات و اعاده (حتی بخش اندکی) حقوق علویان باعث شد که عملا حزب جمهوری خلق  به توفیق زیادی در بین علویان دست نیابد و رشد چندانی به دست نیاورد و در مدار رای 25 تا 26 درصد ثابت ماند.

حزب حرکت ملی: در انتخابات سال 2011 میلادی این حزب 13 درصد از آرای کل ترکیه را به دست آورده بود، اما در این دوره از انتخابات توانست اعتماد حدود 18 درصد از مردم را به سوی خود جلب کند. در این حال آنچه در مورد حزب جمهوری خلق و ناتوانی در مقابل اردوغان گفته شد در مورد حزب حرکت ملی هم واقعیت دارد. حزب حرکت ملی در یک دهه اخیر همواره حزب سوم بوده و به  خاطر دیدگاه های رادیکال و تند آن با وضعیت پر چالشی روبرو بوده است. در این حال هر چند در انتخابات اخیر 5 درصد به آرای این حزب افزوده شده است، افزایش 5 درصدی آرای این حزب می تواند در نتیجه آرای سرگردان منتقدان آک پارتی باشد که بخشی به سوی حزب حرکت ملی هدایت شدند. در واقع این امر خیلی قابل توجه نیست. چرا که حزب حرکت ملی قبلا میتوانست  قبلا آرای  بسیاری کسب کند، اما اکنون اینگونه نیست.  لذا اکنون در موازنه و معادله قوا در ترکیه تاثیر تعیین کننده ای ندارد.

 

جایگاه حزب کردی صلح و دموکراسی

حزب صلح و دموکراسی در سال 2011 میلادی توانست در مناطق کردنشین ترکیه به پنجاه درصد از آرای مردم دست پیدا کند. حزب صلح و دموکراسی پیش تر صاحب شهرداری هشت مرکز استان بود و این بار این تعداد به ده شهرداری رسید. از این جهت می توان حزب صلح و دمکراسی را پیرو انتخابات دانست. در واقع این حزب در بسیاری از شهرهای کرد نشین حائز اکثریت شد. در واقع نفس اینکه این  حزب بتواند به عنوان حزب اصلی کردها در فرایندهای دمکراتیک شرکت کند برای کردها نوعی پیروزی است. یعنی با توجه به فضای بسیار سنگینی که در مورد اینگونه از احزاب کردی در ترکیه وجود داشت و اساسا این  حزب را  شاخه  سیاسی پ ک ک می دانستند، باید این حزب را برنده انتخابات دانست. در این  میان اگر چه حرب وزن تاثیر گذاری نداشته و خیلی نتوانسته در همه مناطق برنده گردد و در مناطقی  رای بیشتری آورده که اکثریت با کردها بوده، اما به نظر میرسد که این حزب توانسته وارد فضای تعامل گردد و بدون هزینه چندان دستاوردهای  قابل قبولی داشته است.

 

 

پیامدهای انتخابات شهرداری ها بر رویکردهای دولت ترکیه

  در مورد رقابت های داخلی در بین حزب آک پارتی اطلاعات دقیقی وجود ندارد، اما میتوان گفت موقعیت اردوغان تثبیت شده است و همه رقبا درون حزبی خود را با این متغیر و جایگاه شخصی وی تنظیم می کنند. بویژه اینکه انتخابات ریاست جمهوری در پیش است و باید چهره شاخص حزبی وارد مبارزه گردد و گر نه کل حزب بازنده خواهد شد. در این حال اگر حزب عدالت و توسعه به روند کنونی  خود ادامه دهد و تلاش موفقیت آمیزی برای اقتصاد و  انجام دهد. می توان جایگاه ریاست جمهوی را هم به دست آورد. اهمیت انتخابات آتی رئیس جمهوری آن است که برای نخستین بار ملت ترکیه رئیس جمهور را مستقیم برمی گزینند. یعنی برخلاف روال کنونی که به  شکل دو درجه ای و به وسیله  پارلمان  رئیس جمهور برگزیده می گردد در انتخابات آتی این امر مستقیم خواهد بود. به علاوه  اختیارات رئیس جمهور هم بسیار افزایش یافته و به رئیس دولت در کشور بدل خواهد شد. با توجه به موقعیت تثبیت شده حزب اردوغان اگر این حزب بتواند در انتخابات ریاست جمهوری هم موفقیت  قبال توجهی داشته باشد استمرار سیاست های  وی مطمئن تر و با گام های خیلی محکم تر است. یکی از این سیاست ها در مورد آشتی با پ ک ک و حل مساله کردها است. این امر امری گریزناپذیر و بازگشت ناپذیر است. یعنی با وجود برخی موانع بسیار جدی و مسیر دشوار این روند طی خواهد شد. در بعد دیگری به نظر میرسد حزب به سمتی رود که قانون اساسی را تعیین تکلیف نهایی کند و خود را برای شرایط جدید آماده کند.

 در حوزه پروژه آشتی ترکی – کردی نیز تلاش دولت تداوم خواهد یافت. در این حال هر چند مسله کردی امری صرفا داخلی نیست  و به پویش های منطقه ای و  بین الملی هم مربوط میگرددآ اما از جانب آک پارتی ادامه این  سیاست قابل پیش بینی است. همچنین احزاب کردی با تکیه بر پایگاه قومی و هویتی خود در مناطق کردی و همچنین ارتقای ژئوپلیتیکی مناطق کردی عراق و سوریه،  دولت ترکیه را برای امتیاز دهی بیشتر مجبور خواهد کرد. گذشته از این مساله اردوغان و گولن صرفا امری سیاسی نیست. بلکه به  پایگاه سیاسی و  خواستگاه اقتصادی هم مربوط میگردد. بنابراین این پیوندها و گسست ها را باید در پهنه وسیع تری دید. یعنی در بخش هایی همزمان پیوند و گسست در هم تنیده وجود دارد و در شرایط کنونی من فکر نمیکنم اساس جدایی کاملی بین جریان های اسلامی وجود داشته باشد و این ائتلاف ها و اختلاف ها میتواند کاهش یابد. یعنی گولن و اردوغان به تقابل  بیشتر با هم  نخواهند نشست.

در بعد امنیتی و سیاسی هم تغییرات در ساختار پلیس و دادگستری صرفا متغیر مربوط به سیاست داخلی ترکیه نیست و برخی از این موارد به متغیر الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا هم دیده می شود. یعنی اصولا در سالهای گذشته فرایند امنیت زدایی از مسائل اجتماعی و سیاسی در ترکیه دنبال شده است. این امر  به دلیل شرایط سخت گیرانه اتحادیه اروپا است. در این صورت اردوغان نمی تواند به گونه تکروانه و دیکتاتور منشانه عمل کند و تلاش زیادی  برای کنترل  قوه قضائیه و ساختار پلیس انجام دهد و نوعی نظام  دیکتاتوری را بازتولید کند. در واقع  اصلاحات در ساختارهای سیاسی در ترکیه ادامه خواهد یافت، اما این امر لزوما موجب نخواهد شد اردوغان بتواند همه موارد را به نفع خود هدایت کند. در حوزه سیاست خارجی هم باید گفت در شرایط کنونی مساله اتحادیه اروپا در دستور کار جدی سیاست  خارجی ترکیه نیست ولی مسائل  خاورمیانه بسیار پر تنش و  پرتحول اما ترکیه قدرت محدودی دارد. در واقع اگر چه  اجماع در  سیاست داخلی و ثبات در داخل می تواند به هر حکومتی کمک کند تا سیاست خارجی بهتر و پرثمر داشته باشد. با این حال ترکیه دست به تغییر و تحولی در سیاست خارجی خود در منطقه نخواهد زد.

 

 

 

Share