August 13, 2022 – 6:30 am | Comments Off on اولویت های نگاه مسکو به افغانستان

 دکتر علی بمان اقبالی زارچ
کارشناس ارشد اورآسیا
مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC

پنج گانه امنیت، تروریسم ، مواد مخدر ، ترانزیت و معادن
افغانستان ، دیار رنج بی پایان ، دهه ها خشونت و جنگ و سرگردان فیمابین …

ادامه مطلب »
گفتگو

مقالات

خاورمیانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خاورمیانه

خلیج فارس

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه خلیج فارس

آسیای میانه

مقالات تحقیقی و تحلیلی در حوزه آسیای میانه

صفحه نخست » خاورمیانه, گفتگو

اردن، خیزش مردمی و خطوط قرمز تغییر -گفتگو با محمد صادق الحسینی کارشناس امور عربی

نگارش در October 15, 2012 – 9:11 am
اردن، خیزش مردمی و خطوط قرمز تغییر  -گفتگو با محمد صادق الحسینی  کارشناس امور عربی
Share

فرزاد رمضانی بونش

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

 

نزدیک به دو سال است که در اردن مطالبات عمومی مردم از نظام در قالب تجمعات اعتراض آمیز و راهپیمایی ها به طور مستمر ادامه دارد. اما در هفته های اخیر بحران با توجه به رویکرد پادشاه در مورد انحلال مجلس دامنه بیشتری به خود گرفته است. در این بین با توجه به تحولات اخیر در این کشور و کنش و  واکنش های ساختار سیاسی و مخالفان برای بررسی وضعت فراوری این کشور به گفتگویی با محمد صادق الحسینی کارشناس مسائل خاورمیانه پرداخته ایم:

واژگان کلیدی:  اردن، اسرائیل،  اخوان المسلین، پادشاه، خط قرمز  


 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پادشاه اردن با تغییرات پیاپی دولت و انحلال پارلمان تا چه حدی میتواند جلو مخالفت ها را بگیرد؟

ترکیب مجلس قبلی را عمدتا گروه های اسلامگرا و اخوان المسلمین تشکیل می دهند. گروه های اسلامگرا هم تلاش دارند با ابزارهای قانونی موجود فشارها را کاهش داده و از اختیارات پادشاه بکاهند اما پادشاه هم همواره در حال تغییر دولت در کشور است و ضرب المثل معروفی در اردن وجود دارد که اشاره میکند که هر اردنی برای گرفتن پست وزارت در صف ایستاده است. یعنی تلاش شده است که هیچ حکومتی ادامه حیات آنچنانی نداشته باشد. 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: نقش فلسطینی تبارهای اردنی در ساختار سیاسی و اعتراض های کنونی در اردن تا چه حدی است ؟

بیش از  65 درصد از مردم ساکن اردن  فلسطینی هسند. در دوران ملک حسین و دوران ملک عبدالله دوم، نسبت به اردنی های فلسطینی تبار دیدگاه خوبی وجود نداشته و پست های کلیدی همواره به دست اردنی های بوده که همسو و موافق با پادشاه هستند. گذشته از این نیز فلسطینی ها اصلا اجازه ورود به ساختار سیاسی را ندارند آن هم هم به شکلی سمبلیک در برخی از دوره ها پادشاه این کشور زمانی که اوضاع به بدترین شکل خود میرسد نخست وزیری از فلسطینی های مقیم اردن مانند طاهر المصری و. را انتخاب میکند.. در این حال برخی از اوقات برای کاهش تنش بین مردم و نظام حاکم از این حربه هم استفاده  میشود. در حالی که مردم اردن همیشه در حال مبارزه با پادشاهی برای تغییر بوده اند یعنی با توجه به وجود محدودیت های منطقه ای و بین المللی مردم اردن عملا به تغییرات کوچک دل بسته اند، اما تحول جدی را منتظر نیستند. چرا که نظام سلطه و غرب عملا اجازه نمیدهد  تا زمانی که معادله قوا در سحط بین المللی به همین گونه که اکنون است تغییر کند مگر اینکه محور مقاومت و یا معادلات منطقه ای و..بین المللی تحولی جدی را در منطقه  باعث گردد. که در این شرایط اردن هم  همراه با این تحول بزرگ تغییر خواهد یافت.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: جریان اخوان المسلمین اردن و حزب سیاسی آنان یعنی جبهه عمل اسلامی پرچمدار  مخالفت با ساختار سیاسی است پیرامون موضوعات مختلفی از جمله برخورد با فسادهای مالی دولت، اوضاع اجتماعی و اقتصادی و معیشتی و نیز مشارکت سیاسی در نهادهای تصمیم گیری وارد صحنه شده اند. نگاه کنونی اخوان به مسائل اردن چیست؟

لذا اخوان المسلمین اردن اکنون در خلا حرکت میکنند و در انتظار آن هست که تغییراتی ایجاد گردد که سهم خود را از حکومت پادشاهی بیشتر کند. یعنی مشارکت در تصمیم گیری و تصمیم سازی در اردن می تواند از مثلا چهل درصد را به پنچاه در صد افزایش یابد، به شرط اینکه خط قرمز پادشاهی مورد لطمه قرار نگیرد و سیستم  حاکم در اردن و دکترین دفاعی و امنیتی هم دست نخورده بماند. جدا از  این خطر رودرویی جهان عرب با اسرائیل موازنه قوا تغییر می باید.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: اخیرا هیئتی از اخوان المسلمین اردن به مصر رفته اند. در این حال نگاه ترکیه و مصر به عنوان دولتی اخوانی به اخوان المسلمین اردن و تحولات این کشور چیست؟

اخوان المسلمین در همه کشورها دارای ریشه های مشترک عقیدتی در زمینه های سیاسی و مذهبی هستند و بدین جهت تفاوتی میان اخوان المسلمین مصر و اردن وجود ندارد. در این حال چه مصری ها و چه ترک ها و قطری ها مایلند اتفاقی در اردن رخ دهد و اصلاحاتی انجام گیرد، اما باید گفت تغییر کامل در این کشور محکوم به شکست است. یعنی تا زمانی که معادلات بین المللی از سوی نظام سلطه وجود داشته باشد امکان هیچ گونه از تغییر در اردن وجود ندارد. گذشته از این در واقع  هر چد اخوانی های مصری همبستگی خود را با اخوانیهای اردنی ا علام میکنند حتی اخوان المسلمین مصر  از  رویکرد  اخوان  اردن  حمایت معنوی، سیاسی و.. می کند.  اما مصر هم همانند سایرکشورهای عربی است تلاش میکند نفوذ و سهم خود را در حکومت اردن بالاتر برد تا در معادلات منطقه ای نه در خود اردن از این امر بهره برد. یعنی عملا هیچ طرفی امید و انتطار و برنامه ریزی  بر اساس اینکه پادشاهی  اردن را به هم زند و حکومت انقلابی جدیدی را ایجاد کنند ندارد و جز  برنامه های آنها نیست. همچنین ترکیه نیز ممکن است این کار را کند و قطر هم دست یاری رساند.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رویکرد عربستان و مهمترین نگرانی ها این کشور از تحولات اردن چیست؟

 عربستان با تمام اخوان در منطقه مشکل دارد و در داخل هم خط سلفی های در تمام مناطق جهان عرب را مورد حمایت قرار میدهد تا نخست از سهم گیری بیشتر اخوان المسلیمن در جهان عرب که دشمن تاریخی عربستان است جلوگیری کند و دوم هم در مسابقه با قطر  و برای گرفتن سهم بیشتری از نفوذ و قدرت در منطقه و خیزشهای عربی داشته باشد. در این حال عربستان هم ناظر نگران بر این تحولات است. یعنی فرق عربستان با قطر، مصر و ترکیه آن است که نگران تحولات در اردن است. امارات هم همین نگرانیها را در قبال تحولات اردن دارد. سوریه هم ناظر بر این تحولات است. هر چند در اردن احزاب چپ و لائیک و… در اردن هستند که علیه پادشاه اردن رفتار میکنند و سعی میکنند سهم اخوان را از  تقسیم بندی قدرت در اردن بیشتر کنند. اما  خطر قرمز معادلات منطقه ای عدم تغییر در  نظام پادشاهی اردن و تغییر ریشه ای در این کشور است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین اولیتهای سیاست خارجی امریکا در هر گونه تغییر و تحول احتمالی در اردن با توجه به  نوع نگرش امریکا به اسرائیل چیست؟

باید گفت امارت شرق اردن از زمان بنیان نهاده شدن خود و قبل از اینکه پادشاهی شود بر اساس ارتش تشکیل شده بود. بعد از اینکه در امیر نشین اردن  پادشاهی شکل گرفت اساس این  شکل گیری و کیان آن مرتبا به سرنوشت فلسطین بوده است، یعنی اردن جزئی لاینفک از معادلات فلسطین و سرنوشت فلسطین است و سرنوشت اردن از گذشته با فلسطین پیوند خورده است. بعد از تحولات جنگ 1967 (که اسرائیل سرزمین های دیگری را اشغال کرد) اردن هم عملا پیوستگی بیشتری با فلسطین یافت، لذا تمام حکومت ، نظام سیاسی، دکترین های دفاعی و امنیتی در این کشور و هر آنچه در آن می گذرد در رابطه با تحولاتی است که در مساله فلسطین و معادلات سیاسی منطقه ای (بر اساس کشمکش اعراب با اسرائیل) است. یعنی هیچ  پادشاه و امیری در اردن بدون در نظر گرفتن مساله فلسطین قابل ارزیابی نیست.

اکنون نیز بعد از بیداری  اسلامی و خیزش  های عربی هم سرنوشت اردن بدون در نظر گرفتن مساله فلسطین امکان پذیر نیست. یعنی چه چه این امر برای اصلاحات و چه انقلاب و هر اتفاق دیگر در اردن باشد مسائل داخلی فلسطین نیز تحت تاثیر آن است. چنانچه بسیاری از کارشناسان نیز به این نکته توجه دارند که با توجه به معادلات بین المللی نظام حاکم  بر اردن و حکومت اردن وابستگی کاملی به مساله فلسطین دارد. یعنی اردن عملا با مصر، سوریه، عراق و هر کشور عربی دیگری و  اسلامی تفاوت دارد  و ارتباط تنگاتنگی با فلسطین دارد. یعنی به کلامی نه امکان انقلاب، نه تغییر پادشاه ، نه امکان خیزش مردمی  شبیه هر کشوری عربی در  این کشور  وجود ندارد. چرا که معادلات بین المللی جهان بعد از جنگ جهان دوم اجازه نمید هد که حکومتی در اردن سر کار بیاید که مانند ایران انقلابی باشد، مانند مصر کنونی رفتار کند و.. چرا که این امر به منزله  اعلام جنگ تمام عیار بر ضد اسرائیل است و  در واقع این عدم تغییر خط قرمز های معادلات حاکم بر منطقه است. در این راستا پادشاه اردن هر که باشد همیشه زیر نظر معادلات بین المللی حرکت کرده و همیشه آیینه تحولات منطقه بر اساس موازنه قوا را  انعکاس می دهد . اگر موازنه قوا در منطقه هنوز به نفع نظم غربی به رهبری امریکا است. وی وابسته به امریکا می ماند.

 

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: پادشاه چندی قبل با تعیین کمیته ای، نسبت به تعدیل و نه تغییر این قانون اقداماتی به عمل آورد تا بلکه اعتراضات مخالفان کاهش یافته، نسبت به حضور در انتخابات آینده ترغیب شوند این امر ممکن است به کاهش عمده اختیارت پادشاه این کشور بیانجامد؟

اختیارات خیلی کاهش یابد یعنی تبدیل پادشاهی اردن به جمهوری یا سلطنه مشروطه نمادین، اما باید گفت احتمال این امر بسیار بسیار کم است. چرا که باید کل معادلات منطقه ای در سایه این امر تغییر یابد تا این امر رخ هد. در حالی که حداکثر امتیازی که انقلابیان اردن  بتوانند به آن دست یابند حکومتی پادشاهی مشروطه اما به شکل اردنی است. یعنی مشروطه ای با شرایطی بسیار سخت که شبیه هیچ کدام از کشورهای جهان همانند انگلستان و.. نیست و خاص خود اردن است. لذا باید گفت نمیتوان منتظر بود که اختیارت پادشاهی در این کشور بسیار کاهش یابد. یعنی هر چند ممکن است به گونه ای شکلی اختیارات پادشاه کاهش یابد ، اما با توجه به ملاحضات خارجی عملا مدل خاص اردنی خواهد بود و این امر حداکثر سقف دسترسی انقلابیون اردن است.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: عبدالله دوم»، پادشاه اردن اخیرا در پی استعفای «فایز‌الطراونه» از نخست‌وزیری، «عبدالله النسور» را به عنوان نخست‌وزیر جدید این کشور مامور تشکیل کابینه کرد. آیا نخست وزیر کنونی می تواند  در کاهش اختیارات پادشاه  نقش داشته باشد ؟

نخست وزیز کنونی همانند کارمندی در پیش پادشاه اردن است و از خود هیچ اختیاری ندارد.

 

مرکز بین المللی مطالعات صلح: رهبران سیاسی اخوان المسلمین بر این اعتقادند که خواسته بعدی آنان انتخاب ریاست دولت توسط فراکسیون اکثریت پارلمان یا به عبارت دیگر دولت پارلمانی است. با توجه تحولات موجود تغییر تا چه میزانی است؟

اردنیها نمی توانند گامی جلوتر روند چرا که  غربی ها که عملا بر جهان عرب حاکم هستند اجازه نمیدهند اردن همانند مصر سرنگون گردد و این کشور نیز با تغییر نظام روبرو گردد. لذا پادشاه اردن دارای حکومتی قبیله ای است که باید  التزام عملی خود را نسبت به معادلات و ترتیبات امنیتی و منطقه ای بین المللی ثابت کند تا بتواند ادامه حیات داشته باشد . این امر بیانگر هیمنه نظام سلطه و اسرائیل بر جهان عرب است. در این شرایط وی این محاسات را انجام میدهد و با در نظر گرفتن خواسته های امریکاییها و اروپایی ها به سیاست های خود ادامه میدهد. مثلا اردن بر ضد سوریه اعلام جنگ نمی کند.  به نظر من نه تنها تغییر عمده ای وجود نخواهد داشت بلکه حداکثر تغییراتی شکلی در نوع حکومت و افزایش مشارکت افراد و گروههای مختلف از جمله اخوان خواهد بود. یعنی تعداد وزیران آنها بیشتر خواهد شد. همچنین اگر تحولات در  منطقه گسترش یابد در واقع آخرین کشوری که در  خاورمیانه سقوط میکند و تغییر و سرنگون میشود نظام اردن است.

Share